Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

शिशुलीलावर्णनं

15 verses

15 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    कवीन्द्र उवाच- अथ तं शिशुरूपेण ललन्तं ललितद्युतिम। नजानीत: सम पितरावमानुषमुरुक्रमम्।॥। १ अववीर्ण: क्षितितलं क्षोणीभारापनुत्तये। विहरन् वालरूपेण शाहगजनिकेतने।। २ जनयित्रीं जनं चापि रञ्जयन् निजया श्रिया। अचेष्टत स सर्वात्मा तत्र तत्तद्विचेष्टितम्।॥ ३

    kavīndra uvāca- atha taṃ śiśurūpeṇa lalantaṃ lalitadyutima| najānīta: sama pitarāvamānuṣamurukramam|||| 1 avavīrṇa: kṣititalaṃ kṣoṇībhārāpanuttaye| viharan vālarūpeṇa śāhagajaniketane|| 2 janayitrīṃ janaṃ cāpi rañjayan nijayā śriyā| aceṣṭata sa sarvātmā tatra tattadviceṣṭitam||| 3

  2. Verse 2

    सुत्रामकांक्षितं कर्तुं दिते: पुत्राननेकश:। संगरे संगरे हत्वा चतुर्बाहरुदायुध:॥।४ यः श्रान्त इव निद्राति मध्ये दुग्धमहोदथे:। जननीस्तन्यपानाय व्यतानीद्रुदितानि सः॥५

    sutrāmakāṃkṣitaṃ kartuṃ dite: putrānanekaśa:| saṃgare saṃgare hatvā caturbāharudāyudha:|||4 yaḥ śrānta iva nidrāti madhye dugdhamahodathe:| jananīstanyapānāya vyatānīdruditāni saḥ||5

  3. Verse 3

    शिशुलीलाधरो रिड्ग्गन्स हरिन्मणिभूमिषु। जानुभ्यां रिड्गतस्तस्य पदाम्बुजतलत्विषा। पद्मरागश्रियं प्रापु: प्राइगणस्थास्सितोपला:।॥। ७ माणिक जैसी दिख रही थी। धूलिधूसरिताड्ग्गस्य रिड्ग्गतोस्य गृहाड्गगणे। रञ्जयामास जननीं मणिमज्जीर हीज्जितम्॥।८ स लीलातरलस्तत्ररिड्ग्गन्न्मणिमयेगणे। बतात्मप्रतिबिम्बेन प्रास्पर्धत पदे पदे॥ ९

    śiśulīlādharo riḍggansa harinmaṇibhūmiṣu| jānubhyāṃ riḍgatastasya padāmbujatalatviṣā| padmarāgaśriyaṃ prāpu: prāigaṇasthāssitopalā:|||| 7 māṇika jaisī dikha rahī thī| dhūlidhūsaritāḍggasya riḍggatosya gṛhāḍgagaṇe| rañjayāmāsa jananīṃ maṇimajjīra hījjitam|||8 sa līlātaralastatrariḍggannmaṇimayegaṇe| batātmapratibimbena prāspardhata pade pade|| 9

  4. Verse 4

    अपिबन्यत्प्रसादेन सुधां सर्वे सुधान्धस :। अहो सोपि मुदं प्रापदास्वाद्य मृदुलां मृदम्॥ १०

    apibanyatprasādena sudhāṃ sarve sudhāndhasa :| aho sopi mudaṃ prāpadāsvādya mṛdulāṃ mṛdam|| 10

  5. Verse 5

    छलयन् यो बलिंलोकांस्रीन्ललंघे त्रिभि: क्रमै:। बतालंघत यत्नेन सदेवो गेह देहलीम्॥। ११ सप्तानामपि लोकानां योवलम्ब: स्वयं प्रभु:। उदतिष्ठदहो धृत्वा सोपि धात्रीकराड्गुलिम्॥१२

    chalayan yo baliṃlokāṃsrīnlalaṃghe tribhi: kramai:| batālaṃghata yatnena sadevo geha dehalīm||| 11 saptānāmapi lokānāṃ yovalamba: svayaṃ prabhu:| udatiṣṭhadaho dhṛtvā sopi dhātrīkarāḍgulim||12

  6. Verse 6

    धवलोपलबबद्धासु भित्तिषु प्रतिबिम्बितम्। बिम्बमंशुमतो वीक्ष्य तर्जन्यग्रेणदर्शयन्॥। १३ आदाय निजहस्तेन महा देहीत्यहोरुदन। समुग्ध इव मौग्ध्येन मातरं पर्यहासयत्॥। १४ स्वहस्तपुष्करोद्धृत धूछिधूसरमस्तकम्। उद्धिद्यमानन्दताग्र कुंदकुड्मछ भूषितम्॥१५

    dhavalopalababaddhāsu bhittiṣu pratibimbitam| bimbamaṃśumato vīkṣya tarjanyagreṇadarśayan||| 13 ādāya nijahastena mahā dehītyahorudana| samugdha iva maugdhyena mātaraṃ paryahāsayat||| 14 svahastapuṣkaroddhṛta dhūchidhūsaramastakam| uddhidyamānandatāgra kuṃdakuḍmacha bhūṣitam||15

  7. Verse 7

    स्तब्ध हो गई। स धात्री करतालीभि: संवर्धितकुतूहल:। कुरुते सम स्मेरमुखो लास्यलीलामनेकधा।। १७ अपाठयद्विधातारं निगमान्य: सलक्षणान्। सोपि धात्रीमुखात्तत्तन्नामधेयमपीपठत्॥ १८

    stabdha ho gaī| sa dhātrī karatālībhi: saṃvardhitakutūhala:| kurute sama smeramukho lāsyalīlāmanekadhā|| 17 apāṭhayadvidhātāraṃ nigamānya: salakṣaṇān| sopi dhātrīmukhāttattannāmadheyamapīpaṭhat|| 18

  8. Verse 8

    स्पृहयाक्ृुश्शिखण्डेभ्य: शोभमानशिखण्डक:। अन्वधावदहोडिम्भ: सखण्डानिशिखण्डिनाम्॥ २१

    spṛhayākṛuśśikhaṇḍebhya: śobhamānaśikhaṇḍaka:| anvadhāvadahoḍimbha: sakhaṇḍāniśikhaṇḍinām|| 21

  9. Verse 9

    शिखिनां च शुकानां च पिकानां च रुतान्यसौ। विकुर्वाणोनुकुर्वाणस्तत्तद् भ्रमकरोभवत्॥ २२

    śikhināṃ ca śukānāṃ ca pikānāṃ ca rutānyasau| vikurvāṇonukurvāṇastattad bhramakarobhavat|| 22

  10. Verse 10

    वह पक्षी ही आवाज कर रहा हो। स एष किल कुर्वाण: शिशुश्शार्दूबठ शाब्दितम्।॥ पार्श्ववर्ती स्नेहपात्रीमपिधात्रीमभीषयत्॥ २३

    vaha pakṣī hī āvāja kara rahā ho| sa eṣa kila kurvāṇa: śiśuśśārdūbaṭha śābditam||| pārśvavartī snehapātrīmapidhātrīmabhīṣayat|| 23

  11. Verse 11

    अश्रान्तोपिभ्रमरवद् भ्रमिं भ्रान्तट: कदाचन। हृष्टो हय इवहेषामह्ेषत कदाचन।। २४ उच्चैरुदचरेद्दन्ति बुंहितानि कदाचन॥ २५

    aśrāntopibhramaravad bhramiṃ bhrāntaṭa: kadācana| hṛṣṭo haya ivaheṣāmaheṣata kadācana|| 24 uccairudacareddanti buṃhitāni kadācana|| 25

  12. Verse 12

    पूरयद्धिर्धरान्धां च गभीरमधुरस्वरै:। सोभिमानपरोभेरीमन्वकार्षीत् कदाचन।। २६ आवाज करता था। मृत्कूटान्यपि तुड्गानि कारयन् स किशोरकै :। इमानि मम दुर्गाणीत्यवोचत कदाचन।। २७ निलीनः सद्मन: कोणे टृडगनिमीलनकेलिषु। अन्विष्य सखिभि: स्पृष्टो सहति सम कदाचन।। २८ स्पर्श करते थे तो वह हंसता था। पतितं पाणिना हस्तादुत्पततं मुहर्मुह:। अताडयत् पातयितुं कन्दुकंच कदाचन।। २९ आत्मनोत्पातितन्दूरात् पतन्तं व्योममण्डलात्। कन्दुकं कृष्णसाराक्ष: पश्यन्नवहितोन्मुख:॥ ३०

    pūrayaddhirdharāndhāṃ ca gabhīramadhurasvarai:| sobhimānaparobherīmanvakārṣīt kadācana|| 26 āvāja karatā thā| mṛtkūṭānyapi tuḍgāni kārayan sa kiśorakai :| imāni mama durgāṇītyavocata kadācana|| 27 nilīnaḥ sadmana: koṇe ṭṛḍaganimīlanakeliṣu| anviṣya sakhibhi: spṛṣṭo sahati sama kadācana|| 28 sparśa karate the to vaha haṃsatā thā| patitaṃ pāṇinā hastādutpatataṃ muharmuha:| atāḍayat pātayituṃ kandukaṃca kadācana|| 29 ātmanotpātitandūrāt patantaṃ vyomamaṇḍalāt| kandukaṃ kṛṣṇasārākṣa: paśyannavahitonmukha:|| 30

  13. Verse 13

    नृत्यन्निव पद॒द्वन्द्द तलताडितभूतल:। प्रोत्तानिताभ्यां पाणिभ्यामग्रहीत्स कदाचन।॥। ३१ दृष्टो हरति यस्तूर्ण जन्मिनां जननभ्रमम्। अभ्रामयदहोदारुभ्रमरं स कदाचन।। ३२ प्रतिषिद्धोपिधात्रीभिस्तर्जनी तर्जनादिना। शाहसिंहशिशुस्तांस्तां शिशुलीलां व्यगाहत॥ ३३

    nṛtyanniva pada̱dvandda talatāḍitabhūtala:| prottānitābhyāṃ pāṇibhyāmagrahītsa kadācana|||| 31 dṛṣṭo harati yastūrṇa janmināṃ jananabhramam| abhrāmayadahodārubhramaraṃ sa kadācana|| 32 pratiṣiddhopidhātrībhistarjanī tarjanādinā| śāhasiṃhaśiśustāṃstāṃ śiśulīlāṃ vyagāhata|| 33

  14. Verse 14

    था। भुड्नक्ष्वेत्युक्तोपिनाभुंक्त पिवेत्युक्तो पिनापिबत्। अनुनीय स धात्रीभि: शेष्वेत्युक्तोपिनास्वपत्॥ ३४

    thā| bhuḍnakṣvetyuktopinābhuṃkta pivetyukto pināpibat| anunīya sa dhātrībhi: śeṣvetyuktopināsvapat|| 34

  15. Verse 15

    यत्रयत्रात्रजद् बाललीला रसवशः शिव:। तमन्वपालयंस्तत्र तत्रदेवास्सवासवा :।॥। ३६ ३६. बालपन के खेलों के वशीभूत होकर वह शिवाजी जहां जहां जाता वहां वहां पर इंद्र आदि सभी देव उसकी रक्षा करते थे। यः श्रीमान् करुणानिधि: सुमनसामाधारभूत: स्वयम्, संजात: किल शाहभूपभवतने हर्तु धरित्रीभयम्। वेदांते: पठितः पुराणपुरुष: ख्यात: पुराणेषु य- स्तं प्राप्प अ्ियमाबभार महतीं बाल्याभिधानं वय:॥ ३७

    yatrayatrātrajad bālalīlā rasavaśaḥ śiva:| tamanvapālayaṃstatra tatradevāssavāsavā :|||| 36 36. bālapana ke kheloṃ ke vaśībhūta hokara vaha śivājī jahāṃ jahāṃ jātā vahāṃ vahāṃ para iṃdra ādi sabhī deva usakī rakṣā karate the| yaḥ śrīmān karuṇānidhi: sumanasāmādhārabhūta: svayam, saṃjāta: kila śāhabhūpabhavatane hartu dharitrībhayam| vedāṃte: paṭhitaḥ purāṇapuruṣa: khyāta: purāṇeṣu ya- staṃ prāppa aiyamābabhāra mahatīṃ bālyābhidhānaṃ vaya:|| 37