मसूदं

Verse 1

कवीन्द्र उवाच - नियोजयन्स सर्वत्र दृशं प्रणिधिरुपिणीम्। पश्यत्यवहित: सर्व शिवो बाह्मं तथान्तरम्।॥ १

kavīndra uvāca - niyojayansa sarvatra dṛśaṃ praṇidhirupiṇīm| paśyatyavahita: sarva śivo bāhmaṃ tathāntaram||| 1

Verse 2

ततो5सौ दूतमाहूय निष्णातं निजकर्मणि। प्रतिवाचमिमां तस्मै प्राहिणोत्परिपन्थिने।। २ शिवराज उवाच - समसस््ता: समरे येन ध्वस्ता: कार्णाटभूमिपा:। तस्य तेडद्य मयि श्रेयानियानपि दयोदय :।॥। ३ अतुल ते बाहुबलं बलं च तुलितानलम्। अलड्न्कृतं क्षितितलं त्वया त्वयि न हि च्छलम्॥।४ दिदृक्षुरसि यद्येतान् विभवान्वनसम्भवान्। तद्विलोकयतामेत्य जयवललीमिमां भवान्॥५

tato5sau dūtamāhūya niṣṇātaṃ nijakarmaṇi| prativācamimāṃ tasmai prāhiṇotparipanthine|| 2 śivarāja uvāca - samasastā: samare yena dhvastā: kārṇāṭabhūmipā:| tasya teḍadya mayi śreyāniyānapi dayodaya :|||| 3 atula te bāhubalaṃ balaṃ ca tulitānalam| alaḍnkṛtaṃ kṣititalaṃ tvayā tvayi na hi cchalam|||4 didṛkṣurasi yadyetān vibhavānvanasambhavān| tadvilokayatāmetya jayavalalīmimāṃ bhavān||5

Verse 3

तवागमनमेवेत:ः साम्प्रतं वेद्मि साम्प्रतम। अभयं मम तेनैव भवितापि च वैभवम्॥६

tavāgamanameveta:ḥ sāmprataṃ vedmi sāmpratama| abhayaṃ mama tenaiva bhavitāpi ca vaibhavam||6

Verse 4

तृणाय मन्ये ताम्राणामनम्राणामनीकिनीम्। येदिलस्य च तां तद्ठत् त्वां विना तीव्रविक्रमम्॥।७ दक्ष: पथा त्वमागच्छ प्रयच्छामि शिलोच्चयान्। भवते याचमानाय जयवल्लीमिमामपि।। ८ प्रेक्ष्य दुःप्रेक्षणीयं त्वामिह विश्रब्धभानस:। इमां पुर: करिष्यामि निजपाणिकृपाणिकाम्।॥ ९

tṛṇāya manye tāmrāṇāmanamrāṇāmanīkinīm| yedilasya ca tāṃ tadṭhat tvāṃ vinā tīvravikramam|||7 dakṣa: pathā tvamāgaccha prayacchāmi śiloccayān| bhavate yācamānāya jayavallīmimāmapi|| 8 prekṣya duḥprekṣaṇīyaṃ tvāmiha viśrabdhabhānasa:| imāṃ pura: kariṣyāmi nijapāṇikṛpāṇikām||| 9

Verse 5

दंगा। वनीमिमां ते पृतना प्रतनामतनीयसीम्। पश्यन्ती सुतलच्छाया सुखान्यनुभविष्यति।। १० इति सूत्रमिवात्यल्पवर्ण बह्वर्थसंयुतम। शिव: सन्देशमादिश्य व्यसृजद्तमात्मन:॥ ११

daṃgā| vanīmimāṃ te pṛtanā pratanāmatanīyasīm| paśyantī sutalacchāyā sukhānyanubhaviṣyati|| 10 iti sūtramivātyalpavarṇa bahvarthasaṃyutama| śiva: sandeśamādiśya vyasṛjadtamātmana:|| 11

Verse 6

स तं संदेशमाकर्ण्य शिवदूतेन भाषितम्। स्वामिकार्य कृत॑ स्वेनेत्यमन्यत सुदुर्मति:॥ १ २

sa taṃ saṃdeśamākarṇya śivadūtena bhāṣitam| svāmikārya kṛta̭ svenetyamanyata sudurmati:|| 1 2

Verse 7

वैराटस्थो5पि सुतरां योजनत्रयसान्तराम्। जयवललीं स यवन: स्वहस्तस्थामवागमत्॥ १३

vairāṭastho5pi sutarāṃ yojanatrayasāntarām| jayavalalīṃ sa yavana: svahastasthāmavāgamat|| 13

Verse 8

अथास्थाय स आस्थानीं समाहय स्वसैनिकान। वाचमेतां नयोपेतां व्याजहार महामना:।। १४ अफजल उवाच - समाह्दयति मां तत्र स शिव: सन्धिकाम्यया। स्वामिकार्येप्सुना तत्र प्रयातव्यमितो मया॥। १५ समुन्नद्धै: सुसन्नद्धै: सैनिके: स्वै: समीयुषाम्। सदैवोज्जागरूकाणां न तत्र भयमस्ति न:।। १६ अहो यत्र वने घोरे नेव नाभास्वती कथा।॥। १७ द्विपद्की पिशरण्यानामरण्यानामुदी क्षणम्। भवताद्धवतां तत्र विश्रान्तानामनुक्षणम्॥। १८ तत्र भूभृत्तटावन्यां वन्यां वीक्ष्य महीयसीम्। वन्या इव विनालान क्रीडन्तु करिणो मम।।१९ करने दो। प्रपतेद्यपि चाकाशं निपतेयु: शतहृदा:। तदप्यफजलस्यास्य न भवेन्मतिरन्यथा।। २० कोई परिवर्तन नहीं होगा। क्षितिमुत्खातयिष्यामि पातयिष्यामि पर्वतान। वनानि च प्रधक्ष्यामि सद्यः क्रोधकुशानुना॥। २१ प्रतिज्ञां पारयिष्यामि भ्रंशयिष्यामि देवता:। नादास्यते स चेन्मान्द्यान्मदीयमुचितं वच:।॥। २२ इति ब्रुवाणमास्थानभ्राजमानासनस्थितम्। दैवध्वस्तधियस्ते तु न त॑ प्रत्याचचक्षिरे।। २३ इति नीतिमुपाश्रित्य विनयेन व्यजिज्ञपन्।॥ २४

athāsthāya sa āsthānīṃ samāhaya svasainikāna| vācametāṃ nayopetāṃ vyājahāra mahāmanā:|| 14 aphajala uvāca - samāhdayati māṃ tatra sa śiva: sandhikāmyayā| svāmikāryepsunā tatra prayātavyamito mayā||| 15 samunnaddhai: susannaddhai: sainike: svai: samīyuṣām| sadaivojjāgarūkāṇāṃ na tatra bhayamasti na:|| 16 aho yatra vane ghore neva nābhāsvatī kathā|||| 17 dvipadkī piśaraṇyānāmaraṇyānāmudī kṣaṇam| bhavatāddhavatāṃ tatra viśrāntānāmanukṣaṇam||| 18 tatra bhūbhṛttaṭāvanyāṃ vanyāṃ vīkṣya mahīyasīm| vanyā iva vinālāna krīḍantu kariṇo mama||19 karane do| prapatedyapi cākāśaṃ nipateyu: śatahṛdā:| tadapyaphajalasyāsya na bhavenmatiranyathā|| 20 koī parivartana nahīṃ hogā| kṣitimutkhātayiṣyāmi pātayiṣyāmi parvatāna| vanāni ca pradhakṣyāmi sadyaḥ krodhakuśānunā||| 21 pratijñāṃ pārayiṣyāmi bhraṃśayiṣyāmi devatā:| nādāsyate sa cenmāndyānmadīyamucitaṃ vaca:|||| 22 iti bruvāṇamāsthānabhrājamānāsanasthitam| daivadhvastadhiyaste tu na ta̭ pratyācacakṣire|| 23 iti nītimupāśritya vinayena vyajijñapan||| 24

Verse 9

मन्त्रिण उचु: - स्वामिन्विधीयतामेव भवतात्मचिकीर्षितम्। प्रत्याख्यातास्तु कस्तस्य यत्र दैवमवस्थितम्॥ २५

mantriṇa ucu: - svāminvidhīyatāmeva bhavatātmacikīrṣitam| pratyākhyātāstu kastasya yatra daivamavasthitam|| 25

Verse 10

प्रशस्तेन स्वचित्तेन विश्वस्त: स यदि त्वयि। तहिं सद्य: समायातु जयवललीवनाइहि:।॥। २६ उपाहरतु सर्वस्वमात्मीयं भवतो मुदे। निजां नामयतु ग्रीवां नमन्निह पदे पदे॥। २७ येन कौमारमारभ्य धन्विना धूर्जटिं विना। स्वप्नेडपि स्वामिने5न्यस्मै न निज नामितं शिर:॥ २८

praśastena svacittena viśvasta: sa yadi tvayi| tahiṃ sadya: samāyātu jayavalalīvanāihi:|||| 26 upāharatu sarvasvamātmīyaṃ bhavato mude| nijāṃ nāmayatu grīvāṃ namanniha pade pade||| 27 yena kaumāramārabhya dhanvinā dhūrjaṭiṃ vinā| svapneḍapi svāmine5nyasmai na nija nāmitaṃ śira:|| 28

Verse 11

बाल्यात्प्रभूति लोके5स्मिन् अनल्पबलशालिन:। कर्माण्यमानुषस्येव प्रायो यस्येह शुश्रुम॥ २९

bālyātprabhūti loke5smin analpabalaśālina:| karmāṇyamānuṣasyeva prāyo yasyeha śuśruma|| 29

Verse 12

विगायति च यो लोके यवनानां विलोकनम्। निजधर्मधुरीणो5द्धा शुणोति च न तद्बच:।॥। ३० स आह्वयति तत्रैव भवन्तमभयो यदि। तहिं मन्यामहे तस्य विद्यते साहसं हृदि॥।३१ पदे पदे परिश्शिष्टकर्मारकुलसंकुला। न गताय हिताश्चानां विषमानगमेदिनी॥। ३२ श्लिष्टाग्रानोकहशतै: श्लिष्टारोहावरोहया। स्तम्बेरमा: कथ॑ यान्तु तया पर्वतपद्यया॥ ३३

vigāyati ca yo loke yavanānāṃ vilokanam| nijadharmadhurīṇo5ddhā śuṇoti ca na tadbaca:|||| 30 sa āhvayati tatraiva bhavantamabhayo yadi| tahiṃ manyāmahe tasya vidyate sāhasaṃ hṛdi|||31 pade pade pariśśiṣṭakarmārakulasaṃkulā| na gatāya hitāścānāṃ viṣamānagamedinī||| 32 śliṣṭāgrānokahaśatai: śliṣṭārohāvarohayā| stamberamā: katha̭ yāntu tayā parvatapadyayā|| 33

Verse 13

आत्मा त्वमललीशाहस्य शल्यं दिल्लीन्द्रवक्षस:। स्वामीसेनामतल्लीनां विशमाविषमावटीम्॥ ३४

ātmā tvamalalīśāhasya śalyaṃ dillīndravakṣasa:| svāmīsenāmatallīnāṃ viśamāviṣamāvaṭīm|| 34

Verse 14

योगीव विजिताहारविहारो विजितासन:। य: सर्वस्यापि लोकस्य वेत्त्यहो गुप्तरमाशयम्॥ ३५

yogīva vijitāhāravihāro vijitāsana:| ya: sarvasyāpi lokasya vettyaho guptaramāśayam|| 35

Verse 15

उत्प्लुत्य पर्वतशिर: प्राकाराभ्यन्तरस्थितान्। निहन्ति यो जिहागतीन् परान् पतगराडिव॥ ३६

utplutya parvataśira: prākārābhyantarasthitān| nihanti yo jihāgatīn parān patagarāḍiva|| 36

Verse 16

यस्य यातमविज्ञातं भवत्यमितयोजनम्। अवैति मनसैवाप्त॑ द्विषन्तमपि यो जनम्॥३७

yasya yātamavijñātaṃ bhavatyamitayojanam| avaiti manasaivāpta̭ dviṣantamapi yo janam||37

Verse 17

भवतापकृता पूर्व भवतापकृता स्वयम्। विधत्ते तुलजादेवी सततं यत्सहायताम्।॥ ३८

bhavatāpakṛtā pūrva bhavatāpakṛtā svayam| vidhatte tulajādevī satataṃ yatsahāyatām||| 38

Verse 18

तेन विद्विषतानेकसैन्ययुक्तेन पालिताम्। कथं त्वं तामरण्यानीमभिमानी गमिष्यसि॥। ३९ इत्याकर्ण्य वचस्तेषां स विद्वेषान्धमानस :। प्रोवाच ताननादृत्य दृप्त: शोणविलोचन:।॥।४० अफजल उवाच - जन्मप्रभृति दृप्तात्मा योउस्मभ्यमपराध्यति। स पर: स्वयमस्माकमभ्यर्ण कथमेष्यति।। ४९ यदमानुषकर्मेति तं प्रशंसथ मानुषम्। अवैमि तदविज्ञाय मदीयमपि पौरुषम्॥४२

tena vidviṣatānekasainyayuktena pālitām| kathaṃ tvaṃ tāmaraṇyānīmabhimānī gamiṣyasi||| 39 ityākarṇya vacasteṣāṃ sa vidveṣāndhamānasa :| provāca tānanādṛtya dṛpta: śoṇavilocana:||||40 aphajala uvāca - janmaprabhṛti dṛptātmā yousmabhyamaparādhyati| sa para: svayamasmākamabhyarṇa kathameṣyati|| 49 yadamānuṣakarmeti taṃ praśaṃsatha mānuṣam| avaimi tadavijñāya madīyamapi pauruṣam||42