Sarga 5
Uttara Kanda
41 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसं । ग्रामणीर् नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ॥
sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasaṃ | grāmaṇīr nāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ
"Seeing Sukeśa righteous and the rākṣasa blessed with a boon, there was a gandharva named Grāmaṇī, of splendour like Viśvāvasu."
"सुकेश को धार्मिक और वरप्राप्त राक्षस देखकर विश्वावसु के समान कांतिवाला ग्रामणी नामक एक गंधर्व था।"
Verse 2
तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीर् इवात्मजा । तां सुकेशाय धर्मेण ददौ दक्षः श्रियं यथा ॥
tasya devavatī nāma dvitīyā śrīr ivātmajā | tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau dakṣaḥ śriyaṃ yathā
"He had a daughter named Devavatī, like a second Śrī; her he gave in due rite to Sukeśa, as Dakṣa gave Śrī."
"उसकी देववती नामक एक पुत्री थी, जो मानो दूसरी श्री थी; उसे उसने विधिपूर्वक सुकेश को वैसे ही दिया जैसे दक्ष ने श्री को दिया।"
Verse 3
वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । आसीद् देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ॥
varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam | āsīd devavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ
"Having obtained that dear husband whose lordship was wrought by a granted boon, Devavatī was content, as a destitute man on obtaining wealth."
"वरदान से प्राप्त ऐश्वर्यवाले उस प्रिय पति को पाकर देववती वैसे ही संतुष्ट हुई जैसे निर्धन धन पाकर।"
Verse 4
स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । अञ्जनाद् अभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ॥
sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ | añjanād abhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ
"United with her, the night-ranger shone like a great elephant come forth with a cow-elephant from the Añjana mountain."
"उसके साथ संयुक्त होकर वह निशाचर वैसे ही शोभा पाने लगा जैसे अंजन पर्वत से हथिनी के साथ निकला हुआ महान गज।"
Verse 5
देववत्यां सुकेशस् तु जनयाम् आस राघव । त्रींस् त्रिनेत्रसमान् पुत्रान् राक्षसान् राक्षसाधिपः । माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् ॥
devavatyāṃ sukeśas tu janayām āsa rāghava | trīṃs trinetrasamān putrān rākṣasān rākṣasādhipaḥ | mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam
"Upon Devavatī, Sukeśa the lord of rākṣasas begot, O Rāghava, three rākṣasa sons equal to the three-eyed god (Śiva): Mālyavān, Sumālin, and Mālin, best of the mighty."
"हे राघव! राक्षसाधिप सुकेश ने देववती में तीन राक्षस पुत्र उत्पन्न किए, जो त्रिनेत्र (शिव) के समान थे — माल्यवान, सुमालि और बलवानों में श्रेष्ठ मालि।"
Verse 6
त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास् त्रय इवाग्नयः । त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास् त्रयो घोरा इवामयाः ॥
trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitās traya ivāgnayaḥ | trayo mantrā ivātyugrās trayo ghorā ivāmayāḥ
"Standing unperturbed like the three worlds, like the three sacred fires, exceedingly fierce like the three mantras, dreadful like three dire maladies —"
"तीन लोकों के समान अविचल स्थित, तीन अग्नियों के समान, तीन मंत्रों के समान अत्यंत उग्र, तीन घोर रोगों के समान —"
Verse 7
त्रयः सुकेशस्य सुतास् त्रेताग्निसमवर्चसः । विवृद्धिम् अगमंस् तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ॥
trayaḥ sukeśasya sutās tretāgnisamavarcasaḥ | vivṛddhim agamaṃs tatra vyādhayopekṣitā iva
"the three sons of Sukeśa, with brilliance like the triple fire, grew up there like diseases that are left unchecked."
"त्रेताग्नि के समान तेजवाले सुकेश के वे तीन पुत्र वहाँ वैसे ही बढ़ने लगे जैसे उपेक्षित रोग।"
Verse 8
वरप्राप्तिं पितुस् ते तु ज्ञात्वैश्वर्यं ततो महत् । तपस् तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥
varaprāptiṃ pitus te tu jñātvaiśvaryaṃ tato mahat | tapas taptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ
"Having learned of their father's winning of the boon and his great lordship thereafter, the brothers, firm in resolve, went to Meru to practise austerity."
"अपने पिता की वरप्राप्ति और उससे प्राप्त महान ऐश्वर्य को जानकर वे भाई दृढ़ निश्चय करके तप करने के लिए मेरु पर्वत पर गए।"
Verse 9
प्रगृह्य नियमान् घोरान् राक्षसा नृपसत्तम । विचेरुस् ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ॥
pragṛhya niyamān ghorān rākṣasā nṛpasattama | vicerus te tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham
"Taking up dreadful vows, the rākṣasas, O best of kings, practised fearful austerity, terrifying to all beings."
"हे नृपश्रेष्ठ! घोर नियमों को धारण करके उन राक्षसों ने समस्त प्राणियों के लिए भयावह घोर तप किया।"
Verse 10
सत्यार्जवदमोपेतैस् तपोभिर् भुवि दुष्करैः । संतापयन्तस् त्रींल् लोकान् सदेवासुरमानुषान् ॥
satyārjavadamopetais tapobhir bhuvi duṣkaraiḥ | saṃtāpayantas trīṃl lokān sadevāsuramānuṣān
"With austerities joined to truth, uprightness, and self-restraint, hard to perform upon earth, they scorched the three worlds with their gods, asuras, and men."
"सत्य, आर्जव और संयम से युक्त, पृथ्वी पर दुष्कर तपों से उन्होंने देव, असुर और मनुष्यों सहित तीनों लोकों को संतप्त कर दिया।"
Verse 11
ततो विभुश् चतुर्वक्त्रो विमानवरम् आस्थितः । सुकेशपुत्रान् आमन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्य् अभाषत ॥
tato vibhuś caturvaktro vimānavaram āsthitaḥ | sukeśaputrān āmantrya varado 'smīty abhāṣata
"Then the lord, the four-faced one (Brahmā), seated in his excellent aerial car, addressed the sons of Sukeśa and said, 'I am a giver of boons.'"
"तब चतुर्मुख विभु (ब्रह्मा) श्रेष्ठ विमान पर आरूढ़ होकर, सुकेश के पुत्रों को संबोधित करके बोले — 'मैं वरदाता हूँ।'"
Verse 12
ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर् देवगणैर् वृतम् । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ॥
brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrair devagaṇair vṛtam | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ
"Knowing Brahmā the boon-giver, surrounded by Indra and the hosts of gods, they all spoke with joined palms, trembling like trees:"
"इंद्र सहित देवगणों से घिरे ब्रह्मा को वरदाता जानकर वे सब काँपते हुए वृक्षों के समान हाथ जोड़कर बोले —"
Verse 13
तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् । अजेयाः शत्रुहन्तारस् तथैव चिरजीविनः । प्रभविष्णवो भवामेति परस्परम् अनुव्रताः ॥
tapasārādhito deva yadi no diśase varam | ajeyāḥ śatruhantāras tathaiva cirajīvinaḥ | prabhaviṣṇavo bhavāmeti parasparam anuvratāḥ
"'O god, propitiated by our austerity, if you grant us a boon — may we become unconquerable, slayers of our foes, and likewise long-lived and prevailing in might' — thus they spoke, devoted to one another."
"'हे देव! यदि हमारे तप से प्रसन्न होकर आप हमें वर देते हैं, तो हम अजेय, शत्रुहंता, तथा वैसे ही दीर्घजीवी और सामर्थ्यवान हों' — इस प्रकार वे परस्पर अनुरक्त होकर बोले।"
Verse 14
एवं भविष्यतीत्य् उक्त्वा सुकेशतनयान् प्रभुः । प्रययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥
evaṃ bhaviṣyatīty uktvā sukeśatanayān prabhuḥ | prayayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ
"Having said 'So shall it be' to the sons of Sukeśa, the lord Brahmā, fond of brahmins, departed for the world of Brahmā."
"'ऐसा ही होगा' कहकर ब्राह्मणवत्सल प्रभु ब्रह्मा सुकेश के पुत्रों से विदा होकर ब्रह्मलोक को चले गए।"
Verse 15
वरं लब्ध्वा ततः सर्वे राम रात्रिंचरास् तदा । सुरासुरान् प्रबाधन्ते वरदानात् सुनिर्भयाः ॥
varaṃ labdhvā tataḥ sarve rāma rātriṃcarās tadā | surāsurān prabādhante varadānāt sunirbhayāḥ
"Having won the boon, then all those night-rangers, O Rāma, quite fearless through the boon's grant, began to oppress the gods and the asuras."
"हे राम! तब वर पाकर वे सब निशाचर, वरदान से अत्यंत निर्भय होकर, देवों और असुरों को सताने लगे।"
Verse 16
तैर् वध्यमानास् त्रिदशाः सर्षिसंघाः सचारणाः । त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥
tair vadhyamānās tridaśāḥ sarṣisaṃghāḥ sacāraṇāḥ | trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ
"Being slain by them, the thirty gods, with the hosts of sages and cāraṇas, found no protector, like men cast into hell."
"उनके द्वारा मारे जाते हुए देवगण, ऋषिसमूहों और चारणों सहित, वैसे ही कोई रक्षक नहीं पाते थे जैसे नरक में पड़े मनुष्य।"
Verse 17
अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरम् अव्ययम् । ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥
atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varam avyayam | ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama
"Then those rākṣasas, O best of the Raghus, gladly came together and said to Viśvakarman, the imperishable best of craftsmen:"
"हे रघुश्रेष्ठ! तब वे राक्षस हर्षित होकर एकत्र हुए और शिल्पियों में श्रेष्ठ अव्यय विश्वकर्मा से बोले —"
Verse 18
गृहकर्ता भवान् एव देवानां हृदयेप्सितम् । अस्माकम् अपि तावत् त्वं गृहं कुरु महामते ॥
gṛhakartā bhavān eva devānāṃ hṛdayepsitam | asmākam api tāvat tvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate
"'You alone are the builder of dwellings — of whatever the gods desire in their hearts; so for us too make a dwelling, O greatly wise one."
"'देवताओं के हृदय की इच्छा के अनुरूप गृह के निर्माता आप ही हैं; अतः हे महामते! हमारे लिए भी एक गृह बनाइए।"
Verse 19
हिमवन्तं समाश्रित्य मेरुं मन्दरम् एव वा । महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥
himavantaṃ samāśritya meruṃ mandaram eva vā | maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat
"'Resorting to Himavān, or to Meru, or to Mandara, let a great dwelling be made for us, like the house of Maheśvara.'"
"'हिमवान का, अथवा मेरु का, या फिर मंदर का आश्रय लेकर हमारे लिए महेश्वर के गृह के समान एक महान गृह बनाया जाए।'"
Verse 20
विश्वकर्मा ततस् तेषां राक्षसानां महाभुजः । निवासं कथयाम् आस शक्रस्येवामरावतीम् ॥
viśvakarmā tatas teṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ | nivāsaṃ kathayām āsa śakrasyevāmarāvatīm
"Then the mighty-armed Viśvakarman told those rākṣasas of a dwelling, like Śakra's Amarāvatī:"
"तब महाबाहु विश्वकर्मा ने उन राक्षसों को शक्र की अमरावती के समान एक निवास के विषय में बताया —"
Verse 21
दक्षिणस्योदधेस् तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः । शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसंनिभे । शकुनैर् अपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥
dakṣiṇasyodadhes tīre trikūṭo nāma parvataḥ | śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasaṃnibhe | śakunair api duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi
"'On the shore of the southern ocean there is a mountain named Trikūṭa; on the middle peak of that mountain, resembling a raincloud, hard for even birds to reach, its four sides cut sheer as though with a chisel —"
"'दक्षिण समुद्र के तट पर त्रिकूट नामक एक पर्वत है; उस पर्वत के मेघ के समान मध्य शिखर पर, जो पक्षियों के लिए भी दुष्प्राप्य है और जिसकी चारों दिशाएँ मानो टाँकी से छीली हुई खड़ी हैं —"
Verse 22
त्रिंशद्योजनविस्तीर्णा स्वर्णप्राकारतोरणा । मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता ॥
triṃśadyojanavistīrṇā svarṇaprākāratoraṇā | mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā
"'thirty yojanas in extent, with ramparts and archways of gold — by me, at Śakra's command, was built the city called Laṅkā."
"'तीस योजन विस्तृत, स्वर्ण के प्राकार और तोरणोंवाली लंका नामक नगरी मैंने शक्र की आज्ञा से बनाई थी।"
Verse 23
तस्यां वसत दुर्धर्षाः पुर्यां राक्षससत्तमाः । अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ॥
tasyāṃ vasata durdharṣāḥ puryāṃ rākṣasasattamāḥ | amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ
"'Dwell in that city, O unassailable best of rākṣasas, as the sky-dwellers with Indra dwell on reaching Amarāvatī."
"'हे दुर्धर्ष राक्षसश्रेष्ठो! उस नगरी में वैसे ही निवास करो जैसे अमरावती को पाकर इंद्र सहित देवगण।"
Verse 24
लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर् बहुभिर् वृताः । भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ॥
laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasair bahubhir vṛtāḥ | bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ
"'Reaching the fortress of Laṅkā, girt by many rākṣasas, you shall become unassailable, O slayers of your foes.'"
"'लंकादुर्ग को पाकर, अनेक राक्षसों से घिरे हुए, हे शत्रुसूदनो! तुम शत्रुओं के लिए दुराधर्ष हो जाओगे।'"
Verse 25
विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस् ते राम राक्षसाः । सहस्रानुचरा गत्वा लङ्कां ताम् अवसन् पुरीम् ॥
viśvakarmavacaḥ śrutvā tatas te rāma rākṣasāḥ | sahasrānucarā gatvā laṅkāṃ tām avasan purīm
"Hearing Viśvakarman's words, then those rākṣasas, O Rāma, with their thousands of followers, went and dwelt in that city of Laṅkā."
"हे राम! विश्वकर्मा के वचन सुनकर तब वे राक्षस अपने सहस्रों अनुचरों सहित जाकर उस लंका नगरी में निवास करने लगे।"
Verse 26
दृढप्राकारपरिखां हैमैर् गृहशतैर् वृताम् । लङ्काम् अवाप्य ते हृष्टा विहरन्ति निशाचराः ॥
dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimair gṛhaśatair vṛtām | laṅkām avāpya te hṛṣṭā viharanti niśācarāḥ
"Gaining Laṅkā, with firm ramparts and moat and girt with hundreds of golden houses, those night-rangers, delighted, disported themselves."
"दृढ़ प्राकार और परिखा से युक्त, सैकड़ों स्वर्णमय गृहों से भरी लंका को पाकर वे निशाचर हर्षित होकर विहार करने लगे।"
Verse 27
नर्मदा नाम गन्धर्वी नानाधर्मसमेधिता । तस्याः कन्यात्रयं ह्य् आसीद् धीश्रीकीर्तिसमद्युति ॥
narmadā nāma gandharvī nānādharmasamedhitā | tasyāḥ kanyātrayaṃ hy āsīd dhīśrīkīrtisamadyuti
"There was a gandharvī named Narmadā, flourishing in manifold virtues; she had three daughters, in radiance equal to Wisdom, Fortune, and Fame (Dhī, Śrī, Kīrti)."
"नर्मदा नामक एक गंधर्वी थी, जो नाना धर्मों से समृद्ध थी; उसकी तीन कन्याएँ थीं, जो कांति में धी, श्री और कीर्ति के समान थीं।"
Verse 28
ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानाम् अराक्षसी । कन्यास् ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः ॥
jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānām arākṣasī | kanyās tāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ
"That non-rākṣasī gladly gave, in order of seniority, those maidens, their faces like the full moon, to those rākṣasas."
"उस अराक्षसी ने हर्षित होकर उन पूर्णचंद्र के समान मुखवाली कन्याओं को ज्येष्ठता के क्रम से उन राक्षसों को दे दिया।"
Verse 29
त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः । मात्रा दत्ता महाभागा नक्षत्रे भगदैवते ॥
trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ | mātrā dattā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate
"To the three lords of rākṣasas the three gandharva maidens of great fortune were given by their mother, under the asterism presided over by Bhaga."
"तीनों राक्षसेंद्रों को वे तीन महाभागा गंधर्वकन्याएँ उनकी माता ने भग देवता के नक्षत्र में प्रदान कीं।"
Verse 30
कृतदारास् तु ते राम सुकेशतनयाः प्रभो । भार्याभिः सह चिक्रीडुर् अप्सरोभिर् इवामराः ॥
kṛtadārās tu te rāma sukeśatanayāḥ prabho | bhāryābhiḥ saha cikrīḍur apsarobhir ivāmarāḥ
"Having taken wives, those sons of Sukeśa, O lord Rāma, sported with their wives as the immortals with apsarases."
"हे प्रभु राम! विवाह करके सुकेश के वे पुत्र अपनी पत्नियों के साथ वैसे ही क्रीड़ा करने लगे जैसे अप्सराओं के साथ देवता।"
Verse 31
तत्र माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी । स तस्यां जनयाम् आस यद् अपत्यं निबोध तत् ॥
tatra mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī | sa tasyāṃ janayām āsa yad apatyaṃ nibodha tat
"There the wife of Mālyavān was a beauty named Sundarī; the offspring he begot upon her — learn of that."
"उनमें माल्यवान की पत्नी सुंदरी नामक एक सुंदरी थी; उसने उसमें जो संतान उत्पन्न की, उसे सुनिए।"
Verse 32
वज्रमुष्टिर् विरूपाक्षो दुर्मुखश् चैव राक्षसः । सुप्तघ्नो यज्ञकोपश् च मत्तोन्मत्तौ तथैव च । अनला चाभवत् कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ॥
vajramuṣṭir virūpākṣo durmukhaś caiva rākṣasaḥ | suptaghno yajñakopaś ca mattonmattau tathaiva ca | analā cābhavat kanyā sundaryāṃ rāma sundarī
"Vajramuṣṭi, Virūpākṣa, and Durmukha the rākṣasa, Suptaghna, Yajñakopa, and Matta and Unmatta likewise; and a daughter, Analā, was born of the lovely Sundarī, O Rāma."
"हे राम! वज्रमुष्टि, विरूपाक्ष और दुर्मुख राक्षस, सुप्तघ्न, यज्ञकोप, तथा वैसे ही मत्त और उन्मत्त; और सुंदरी सुंदरी में अनला नामक एक कन्या उत्पन्न हुई।"
Verse 33
सुमालिनो ऽपि भार्यासीत् पूर्णचन्द्रनिभानना । नाम्ना केतुमती नाम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥
sumālino 'pi bhāryāsīt pūrṇacandranibhānanā | nāmnā ketumatī nāma prāṇebhyo 'pi garīyasī
"Sumālin too had a wife, her face like the full moon, Ketumatī by name, dearer to him than his own life-breaths."
"सुमालि की भी एक पत्नी थी, पूर्णचंद्र के समान मुखवाली, नाम से केतुमती, जो उसे प्राणों से भी अधिक प्रिय थी।"
Verse 34
सुमाली जनयाम् आस यद् अपत्यं निशाचरः । केतुमत्यां महाराज तन् निबोधानुपूर्वशः ॥
sumālī janayām āsa yad apatyaṃ niśācaraḥ | ketumatyāṃ mahārāja tan nibodhānupūrvaśaḥ
"What offspring the night-ranger Sumālin begot upon Ketumatī, O great king, learn that in order:"
"हे महाराज! निशाचर सुमालि ने केतुमती में जो संतान उत्पन्न की, उसे क्रम से सुनिए —"
Verse 35
प्रहस्तो ऽकम्पनैश् चैव विकटः कालकार्मुकः । धूम्राक्शश् चाथ दण्डश् च सुपार्श्वश् च महाबलः ॥
prahasto 'kampanaiś caiva vikaṭaḥ kālakārmukaḥ | dhūmrākśaś cātha daṇḍaś ca supārśvaś ca mahābalaḥ
"Prahasta, and Akampana, Vikaṭa, Kālakārmuka, Dhūmrākṣa, and Daṇḍa, and Supārśva of great strength,"
"प्रहस्त, और अकम्पन, विकट, कालकार्मुक, धूम्राक्ष, और दण्ड, तथा महाबली सुपार्श्व,"
Verse 36
संह्रादिः प्रघसश् चैव भासकर्णश् च राक्षसः । राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता । कुम्भीनसी च इत्य् एते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ॥
saṃhrādiḥ praghasaś caiva bhāsakarṇaś ca rākṣasaḥ | rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā | kumbhīnasī ca ity ete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ
"Saṃhrādi, and Praghasa, and Bhāsakarṇa the rākṣasa; and Rākā, Puṣpotkaṭā, and Kaikasī of pure smile, and Kumbhīnasī — these are known as the offspring of Sumālin."
"संह्रादि, और प्रघस, और भासकर्ण राक्षस; तथा राका, पुष्पोत्कटा, और शुचिस्मिता कैकसी, और कुम्भीनसी — ये सुमालि की संतानें कही गई हैं।"
Verse 37
मालेस् तु वसुदा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी । भार्यासीत् पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ॥
māles tu vasudā nāma gandharvī rūpaśālinī | bhāryāsīt padmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā
"Māli had a wife named Vasudā, a gandharvī of radiant beauty, with eyes like lotus-petals, fair-eyed, like the best of yakṣīs."
"मालि की वसुदा नामक एक पत्नी थी, जो रूपवती गंधर्वी थी, कमल की पंखुड़ियों के समान नेत्रोंवाली, सुंदर नेत्रोंवाली, श्रेष्ठ यक्षी के समान।"
Verse 38
सुमालेर् अनुजस् तस्यां जनयाम् आस यत् प्रभो । अपत्यं कथ्यमानं तन् मया त्वं शृणु राघव ॥
sumāler anujas tasyāṃ janayām āsa yat prabho | apatyaṃ kathyamānaṃ tan mayā tvaṃ śṛṇu rāghava
"What offspring Sumālin's younger brother (Māli) begot upon her, O lord — as it is told by me, hear it, O Rāghava:"
"हे प्रभु राघव! सुमालि के छोटे भाई (मालि) ने उसमें जो संतान उत्पन्न की, वह मेरे द्वारा कही जाती है, उसे सुनिए —"
Verse 39
अनलश् चानिलश् चैव हरः संपातिर् एव च । एते विभीषणामात्या मालेयास् ते निशाचराः ॥
analaś cānilaś caiva haraḥ saṃpātir eva ca | ete vibhīṣaṇāmātyā māleyās te niśācarāḥ
"Anala, and Anila, Hara, and Sampāti — these night-rangers, the sons of Māli, became the counsellors of Vibhīṣaṇa."
"अनल, और अनिल, हर, और संपाति — ये मालि के पुत्र निशाचर आगे चलकर विभीषण के अमात्य बने।"
Verse 40
ततस् तु ते राक्षसपुंगवास् त्रयो; निशाचरैः पुत्रशतैश् च संवृताः । सुरान् सहेन्द्रान् ऋषिनागदानवान्; बबाधिरे ते बलवीर्यदर्पिताः ॥
tatas tu te rākṣasapuṃgavās trayo; niśācaraiḥ putraśataiś ca saṃvṛtāḥ | surān sahendrān ṛṣināgadānavān; babādhire te balavīryadarpitāḥ
"Then those three bulls among rākṣasas, surrounded by their hundreds of night-ranging sons, afflicted the gods with Indra, the sages, nāgas, and dānavas, swollen with pride in their strength and valour."
"तब वे तीनों राक्षसश्रेष्ठ, अपने सैकड़ों निशाचर पुत्रों से घिरे हुए, बल और पराक्रम के दर्प से भरकर इंद्र सहित देवों, ऋषियों, नागों और दानवों को सताने लगे।"
Verse 41
जगद् भ्रमन्तो ऽनिलवद् दुरासदा; रणे च मृत्युप्रतिमाः समाहिताः । वरप्रदानाद् अभिगर्विता भृशं; क्रतुक्रियाणां प्रशमंकराः सदा ॥
jagad bhramanto 'nilavad durāsadā; raṇe ca mṛtyupratimāḥ samāhitāḥ | varapradānād abhigarvitā bhṛśaṃ; kratukriyāṇāṃ praśamaṃkarāḥ sadā
"Roaming the world like the wind, hard to approach, resolute in battle like the very image of Death, exceedingly puffed up by the grant of the boon, they were ever the undoers of sacrificial rites."
"वायु के समान जगत में विचरते हुए दुरासद, युद्ध में साक्षात मृत्यु के समान एकाग्र, वरदान से अत्यंत गर्वित वे सदा यज्ञकर्मों का विध्वंस करनेवाले थे।"