Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 27

Uttara Kanda

42 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    कैलासं लङ्घयित्वाथ दशग्रीवः सराक्षसः । आससाद महातेजा इन्द्रलोकं निशाचरः ॥

    kailāsaṃ laṅghayitvātha daśagrīvaḥ sarākṣasaḥ | āsasāda mahātejā indralokaṃ niśācaraḥ

    Having crossed over Kailāsa, the ten-necked Rāvaṇa, the night-ranger of great splendour, together with his rākṣasas, reached the world of Indra.

    कैलास को लाँघकर राक्षसों से घिरा हुआ वह महातेजस्वी निशाचर दशग्रीव रावण इन्द्रलोक में जा पहुँचा।

  2. Verse 2

    तस्य राक्षससैन्यस्य समन्ताद् उपयास्यतः । देवलोकं ययौ शब्दो भिद्यमानार्णवोपमः ॥

    tasya rākṣasasainyasya samantād upayāsyataḥ | devalokaṃ yayau śabdo bhidyamānārṇavopamaḥ

    As that rākṣasa army advanced on every side, a sound like a bursting ocean rose up to the world of the gods.

    चारों ओर से बढ़ती हुई उस राक्षस-सेना का फटते हुए समुद्र के समान घोर नाद देवलोक तक जा पहुँचा।

  3. Verse 3

    श्रुत्वा तु रावणं प्राप्तम् इन्द्रः संचलितासनः । अब्रवीत् तत्र तान् देवान् सर्वान् एव समागतान् ॥

    śrutvā tu rāvaṇaṃ prāptam indraḥ saṃcalitāsanaḥ | abravīt tatra tān devān sarvān eva samāgatān

    Hearing that Rāvaṇa had come, Indra, his throne shaken, spoke there to all those gods who had assembled.

    रावण के आ पहुँचने का समाचार सुनकर जिनका सिंहासन काँप उठा, उन इन्द्र ने वहाँ एकत्र हुए उन समस्त देवताओं से कहा।

  4. Verse 4

    आदित्यान् सवसून् रुद्रान् विश्वान् साध्यान् मरुद्गणान् । सज्जीभवत युद्धार्थं रावणस्य दुरात्मनः ॥

    ādityān savasūn rudrān viśvān sādhyān marudgaṇān | sajjībhavata yuddhārthaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ

    "Ādityas, together with the Vasus, Rudras, Viśvedevas, Sādhyas and the hosts of Maruts — make yourselves ready for battle against the evil-souled Rāvaṇa."

    "हे आदित्यो, वसुओ, रुद्रो, विश्वेदेवो, साध्यो और मरुद्गणो! उस दुरात्मा रावण से युद्ध के लिए तुम सब सन्नद्ध हो जाओ।"

  5. Verse 5

    एवम् उक्तास् तु शक्रेण देवाः शक्रसमा युधि । संनह्यन्त महासत्त्वा युद्धश्रद्धासमन्विताः ॥

    evam uktās tu śakreṇa devāḥ śakrasamā yudhi | saṃnahyanta mahāsattvā yuddhaśraddhāsamanvitāḥ

    Thus addressed by Śakra, the gods, equal to Śakra in battle, of great might, girded themselves, filled with eagerness for the fight.

    इन्द्र के इस प्रकार कहने पर युद्ध में इन्द्र के समान वे महाबलशाली देवता युद्ध की उत्कट अभिलाषा से भरकर कवच धारण करने लगे।

  6. Verse 6

    स तु दीनः परित्रस्तो महेन्द्रो रावणं प्रति । विष्णोः समीपम् आगत्य वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥

    sa tu dīnaḥ paritrasto mahendro rāvaṇaṃ prati | viṣṇoḥ samīpam āgatya vākyam etad uvāca ha

    But the great Indra, wretched and terrified of Rāvaṇa, came into the presence of Viṣṇu and spoke these words.

    किन्तु रावण से भयभीत और दीन हुए वे महेन्द्र विष्णु के समीप जाकर ये वचन बोले।

  7. Verse 7

    विष्णो कथं करिष्यामो महावीर्यपराक्रम । असौ हि बलवान् रक्षो युद्धार्थम् अभिवर्तते ॥

    viṣṇo kathaṃ kariṣyāmo mahāvīryaparākrama | asau hi balavān rakṣo yuddhārtham abhivartate

    "O Viṣṇu, of great valour and prowess, what shall we do? This mighty rākṣasa advances for battle."

    "हे महान् पराक्रमी विष्णो! अब हम क्या करें? यह बलवान् राक्षस युद्ध के लिए चढ़ा आ रहा है।"

  8. Verse 8

    वरप्रदानाद् बलवान् न खल्व् अन्येन हेतुना । तच् च सत्यं हि कर्तव्यं वाक्यं देव प्रजापतेः ॥

    varapradānād balavān na khalv anyena hetunā | tac ca satyaṃ hi kartavyaṃ vākyaṃ deva prajāpateḥ

    "By the granting of a boon is he strong, truly by no other cause; and that word of the god Prajāpati must be made true."

    "वरदान के कारण ही वह बलवान् हुआ है, किसी अन्य कारण से नहीं; और प्रजापति देव का वह वचन तो सत्य ही करना होगा।"

  9. Verse 9

    तद् यथा नमुचिर् वृत्रो बलिर् नरकशम्बरौ । त्वन् मतं समवष्टभ्य यथा दग्धास् तथा कुरु ॥

    tad yathā namucir vṛtro balir narakaśambarau | tvan mataṃ samavaṣṭabhya yathā dagdhās tathā kuru

    "Therefore, as Namuci, Vṛtra, Bali, Naraka and Śambara were burnt to destruction relying on your will, so do now."

    "अतः जैसे आपके संकल्प का आश्रय लेकर नमुचि, वृत्र, बलि, नरक और शम्बर भस्म किए गए, वैसा ही अब कीजिए।"

  10. Verse 10

    न ह्य् अन्यो देव देवानाम् आपत्सु सुमहाबल । गतिः परायणं वास्ति त्वाम् ऋते पुरुषोत्तम ॥

    na hy anyo deva devānām āpatsu sumahābala | gatiḥ parāyaṇaṃ vāsti tvām ṛte puruṣottama

    "For there is no other refuge and recourse for the gods in calamities, O you of exceeding might, save you, O best of beings."

    "हे महाबली पुरुषोत्तम देव! विपत्ति में देवताओं के लिए आपके अतिरिक्त और कोई गति अथवा परम आश्रय नहीं है।"

  11. Verse 11

    त्वं हि नारायणः श्रीमान् पद्मनाभः सनातनः । त्वयाहं स्थापितश् चैव देवराज्ये सनातने ॥

    tvaṃ hi nārāyaṇaḥ śrīmān padmanābhaḥ sanātanaḥ | tvayāhaṃ sthāpitaś caiva devarājye sanātane

    "For you are Nārāyaṇa, the glorious, the lotus-naveled, the eternal; and by you I was established in the eternal sovereignty of the gods."

    "आप ही श्रीसम्पन्न, पद्मनाभ, सनातन नारायण हैं; और आपने ही मुझे देवताओं के सनातन राज्य पर स्थापित किया है।"

  12. Verse 12

    तद् आख्याहि यथातत्त्वं देवदेव मम स्वयम् । असिचक्रसहायस् त्वं युध्यसे संयुगे रिपुम् ॥

    tad ākhyāhi yathātattvaṃ devadeva mama svayam | asicakrasahāyas tvaṃ yudhyase saṃyuge ripum

    "Therefore tell me truly yourself, O god of gods: aided by sword and discus, will you fight the foe in the battle?"

    "इसलिए हे देवदेव! मुझे स्वयं यथार्थ रूप से बताइए — क्या आप खड्ग और चक्र से सहायतित होकर संग्राम में इस शत्रु से युद्ध करेंगे?"

  13. Verse 13

    एवम् उक्तः स शक्रेण देवो नारायणः प्रभुः । अब्रवीन् न परित्रासः कार्यस् ते श्रूयतां च मे ॥

    evam uktaḥ sa śakreṇa devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ | abravīn na paritrāsaḥ kāryas te śrūyatāṃ ca me

    Thus addressed by Śakra, the lord god Nārāyaṇa said: "You should feel no terror; and hear me."

    इन्द्र के इस प्रकार कहने पर प्रभु नारायण देव बोले — "तुम्हें भयभीत होने की आवश्यकता नहीं; मेरी बात सुनो।"

  14. Verse 14

    न तावद् एष दुर्वृत्तः शक्यो दैवतदानवैः । हन्तुं युधि समासाद्य वरदानेन दुर्जयः ॥

    na tāvad eṣa durvṛttaḥ śakyo daivatadānavaiḥ | hantuṃ yudhi samāsādya varadānena durjayaḥ

    "This ill-conducted one cannot yet be slain in battle when confronted by gods or dānavas, unconquerable as he is through the granting of the boon."

    "यह दुराचारी वरदान के कारण ऐसा दुर्जय है कि अभी युद्ध में इसका सामना करके देवता या दानव इसे मार नहीं सकते।"

  15. Verse 15

    सर्वथा तु महत् कर्म करिष्यति बलोत्कटः । रक्षः पुत्रसहायो ऽसौ दृष्टम् एतन् निसर्गतः ॥

    sarvathā tu mahat karma kariṣyati balotkaṭaḥ | rakṣaḥ putrasahāyo 'sau dṛṣṭam etan nisargataḥ

    "In every way this one, swollen with might, aided by his son, the rākṣasa, will do a great deed — this is seen by its very nature."

    "बल से उन्मत्त यह राक्षस अपने पुत्र की सहायता से अवश्य ही कोई महान् (अनर्थकारी) कर्म करेगा — यह उसके स्वभाव से ही स्पष्ट दिखाई देता है।"

  16. Verse 16

    ब्रवीषि यत् तु मां शक्र संयुगे योत्स्यसीति ह । नैवाहं प्रतियोत्स्ये तं रावणं राक्षसाधिपम् ॥

    bravīṣi yat tu māṃ śakra saṃyuge yotsyasīti ha | naivāhaṃ pratiyotsye taṃ rāvaṇaṃ rākṣasādhipam

    "But as to what you say to me, Śakra — that you will fight in the battle — I shall not fight against that Rāvaṇa, lord of the rākṣasas."

    "हे शक्र! तुम जो मुझसे कहते हो कि मैं संग्राम में युद्ध करूँ — सो मैं उस राक्षसराज रावण से अभी युद्ध नहीं करूँगा।"

  17. Verse 17

    अनिहत्य रिपुं विष्णुर् न हि प्रतिनिवर्तते । दुर्लभश् चैष कामो ऽद्य वरम् आसाद्य राक्षसे ॥

    anihatya ripuṃ viṣṇur na hi pratinivartate | durlabhaś caiṣa kāmo 'dya varam āsādya rākṣase

    "For Viṣṇu does not turn back without having slain his foe; and this wish is now hard to attain, the rākṣasa having gained the boon."

    "क्योंकि विष्णु शत्रु को मारे बिना लौटता नहीं; और इस राक्षस के वरदान पा लेने से अभी यह अभीष्ट दुर्लभ है।"

  18. Verse 18

    प्रतिजानामि देवेन्द्र त्वत्समीपं शतक्रतो । राक्षसस्याहम् एवास्य भविता मृत्युकारणम् ॥

    pratijānāmi devendra tvatsamīpaṃ śatakrato | rākṣasasyāham evāsya bhavitā mṛtyukāraṇam

    "I promise, O lord of the gods, in your presence, O Śatakratu: of this rākṣasa I shall be the cause of death."

    "हे देवेन्द्र शतक्रतो! मैं तुम्हारे समक्ष प्रतिज्ञा करता हूँ — इस राक्षस की मृत्यु का कारण मैं ही बनूँगा।"

  19. Verse 19

    अहम् एनं वधिष्यामि रावणं ससुतं युधि । देवतास् तोषयिष्यामि ज्ञात्वा कालम् उपस्थितम् ॥

    aham enaṃ vadhiṣyāmi rāvaṇaṃ sasutaṃ yudhi | devatās toṣayiṣyāmi jñātvā kālam upasthitam

    "I shall slay this Rāvaṇa together with his son in battle, and I shall gratify the gods, when I know the time has come."

    "समय उपस्थित हुआ जानकर मैं इस रावण को उसके पुत्र सहित युद्ध में मारूँगा और देवताओं को सन्तुष्ट करूँगा।"

  20. Verse 20

    एतस्मिन्न् अन्तरे नादः शुश्रुवे रजनीक्षये । तस्य रावणसैन्यस्य प्रयुद्धस्य समन्ततः ॥

    etasminn antare nādaḥ śuśruve rajanīkṣaye | tasya rāvaṇasainyasya prayuddhasya samantataḥ

    In this interval a roar was heard at the close of night, of that army of Rāvaṇa fighting on every side.

    इसी बीच रात्रि के अन्त में चारों ओर जूझती हुई उस रावण-सेना का घोर नाद सुनाई पड़ा।

  21. Verse 21

    अथ युद्धं समभवद् देवराक्षसयोस् तदा । घोरं तुमुलनिर्ह्रादं नानाप्रहरणायुधम् ॥

    atha yuddhaṃ samabhavad devarākṣasayos tadā | ghoraṃ tumulanirhrādaṃ nānāpraharaṇāyudham

    Then there arose a battle between the gods and the rākṣasas — terrible, of tumultuous din, with weapons of many kinds.

    तब देवताओं और राक्षसों में घोर, तुमुल नाद से भरा और नाना प्रकार के अस्त्र-शस्त्रों वाला युद्ध छिड़ गया।

  22. Verse 22

    एतस्मिन्न् अन्तरे शूरा राक्षसा घोरदर्शनाः । युद्धार्थम् अभ्यधावन्त सचिवा रावणाज्ञया ॥

    etasminn antare śūrā rākṣasā ghoradarśanāḥ | yuddhārtham abhyadhāvanta sacivā rāvaṇājñayā

    In this interval the heroic rākṣasas of dreadful aspect, the ministers, rushed forward for battle at Rāvaṇa's command:

    इसी बीच रावण की आज्ञा से भयंकर रूप वाले वे शूरवीर राक्षस मन्त्रीगण युद्ध के लिए दौड़ पड़े —

  23. Verse 23

    मारीचश् च प्रहस्तश् च महापार्श्वमहोदरौ । अकम्पनो निकुम्भश् च शुकः सारण एव च ॥

    mārīcaś ca prahastaś ca mahāpārśvamahodarau | akampano nikumbhaś ca śukaḥ sāraṇa eva ca

    Mārīca and Prahasta, Mahāpārśva and Mahodara, Akampana and Nikumbha, Śuka and Sāraṇa too,

    मारीच और प्रहस्त, महापार्श्व और महोदर, अकम्पन और निकुम्भ, तथा शुक और सारण,

  24. Verse 24

    संह्रादिर् धूमकेतुश् च महादंष्ट्रो महामुखः । जम्बुमाली महामाली विरूपाक्षश् च राक्षसः ॥

    saṃhrādir dhūmaketuś ca mahādaṃṣṭro mahāmukhaḥ | jambumālī mahāmālī virūpākṣaś ca rākṣasaḥ

    Saṃhrādi and Dhūmaketu, Mahādaṃṣṭra and Mahāmukha, Jambumālī, Mahāmālī, and the rākṣasa Virūpākṣa.

    संह्रादि और धूमकेतु, महादंष्ट्र और महामुख, जम्बुमाली, महामाली तथा विरूपाक्ष नामक राक्षस।

  25. Verse 25

    एतैः सर्वैर् महावीर्यैर् वृतो राक्षसपुंगवः । रावणस्यार्यकः सैन्यं सुमाली प्रविवेश ह ॥

    etaiḥ sarvair mahāvīryair vṛto rākṣasapuṃgavaḥ | rāvaṇasyāryakaḥ sainyaṃ sumālī praviveśa ha

    Surrounded by all these of great valour, the bull among rākṣasas, Sumālī, the grandsire of Rāvaṇa, entered the army.

    इन सब महापराक्रमी राक्षसों से घिरा हुआ राक्षसश्रेष्ठ, रावण का पितामह सुमाली, सेना में जा घुसा।

  26. Verse 26

    स हि देवगणान् सर्वान् नानाप्रहरणैः शितैः । विध्वंसयति संक्रुद्धः सह तैः क्षणदाचरैः ॥

    sa hi devagaṇān sarvān nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ | vidhvaṃsayati saṃkruddhaḥ saha taiḥ kṣaṇadācaraiḥ

    For he, enraged, together with those night-rangers, shattered all the hosts of the gods with his sharp and varied weapons.

    क्रोध में भरा वह उन निशाचरों के साथ नाना प्रकार के तीखे अस्त्रों से समस्त देवगणों का संहार करने लगा।

  27. Verse 27

    एतस्मिन्न् अन्तरे शूरो वसूनाम् अष्टमो वसुः । सावित्र इति विख्यातः प्रविवेश महारणम् ॥

    etasminn antare śūro vasūnām aṣṭamo vasuḥ | sāvitra iti vikhyātaḥ praviveśa mahāraṇam

    In this interval the hero, the eighth of the Vasus, renowned as Sāvitra, entered the great battle.

    इसी बीच वसुओं में आठवाँ, सावित्र नाम से विख्यात वह शूरवीर वसु उस महासंग्राम में प्रवेश कर गया।

  28. Verse 28

    ततो युद्धं समभवत् सुराणां राक्षसैः सह । क्रुद्धानां रक्षसां कीर्तिं समरेष्व् अनिवर्तिनाम् ॥

    tato yuddhaṃ samabhavat surāṇāṃ rākṣasaiḥ saha | kruddhānāṃ rakṣasāṃ kīrtiṃ samareṣv anivartinām

    Then there arose a battle of the gods with the rākṣasas — of the enraged rākṣasas who sought glory and never turned back in combats.

    तब क्रोध में भरे, संग्रामों में कभी पीठ न दिखाने वाले और यश के अभिलाषी उन राक्षसों का देवताओं के साथ युद्ध हुआ।

  29. Verse 29

    ततस् ते राक्षसाः शूरा देवांस् तान् समरे स्थितान् । नानाप्रहरणैर् घोरैर् जघ्नुः शतसहस्रशः ॥

    tatas te rākṣasāḥ śūrā devāṃs tān samare sthitān | nānāpraharaṇair ghorair jaghnuḥ śatasahasraśaḥ

    Then those heroic rākṣasas struck the gods, who stood firm in the battle, by the hundreds of thousands with their dreadful varied weapons.

    तब उन शूरवीर राक्षसों ने संग्राम में डटे हुए देवताओं को नाना प्रकार के घोर अस्त्रों से लाखों की संख्या में मारा।

  30. Verse 30

    सुरास् तु राक्षसान् घोरान् महावीर्यान् स्वतेजसा । समरे विविधैः शस्त्रैर् अनयन् यमसादनम् ॥

    surās tu rākṣasān ghorān mahāvīryān svatejasā | samare vividhaiḥ śastrair anayan yamasādanam

    But the gods, by their own splendour, with various weapons, led those terrible rākṣasas of great valour to the abode of Yama in the battle.

    किन्तु देवताओं ने अपने तेज से नाना प्रकार के शस्त्रों द्वारा उन भयंकर महापराक्रमी राक्षसों को संग्राम में यमलोक पहुँचा दिया।

  31. Verse 31

    एतस्मिन्न् अन्तरे शूरः सुमाली नाम राक्षसः । नानाप्रहरणैः क्रुद्धो रणम् एवाभ्यवर्तत ॥

    etasminn antare śūraḥ sumālī nāma rākṣasaḥ | nānāpraharaṇaiḥ kruddho raṇam evābhyavartata

    In this interval the hero, the rākṣasa named Sumālī, enraged, with his varied weapons advanced to the battle.

    इसी बीच सुमाली नामक वह शूरवीर राक्षस क्रुद्ध होकर नाना प्रकार के अस्त्रों के साथ युद्ध की ओर बढ़ा।

  32. Verse 32

    देवानां तद् बलं सर्वं नानाप्रहरणैः शितैः । विध्वंसयति संक्रुद्धो वायुर् जलधरान् इव ॥

    devānāṃ tad balaṃ sarvaṃ nānāpraharaṇaiḥ śitaiḥ | vidhvaṃsayati saṃkruddho vāyur jaladharān iva

    Enraged, he shattered all that host of the gods with his sharp and varied weapons, as the wind shatters the rain-clouds.

    क्रोध में भरा वह, जैसे वायु मेघों को छिन्न-भिन्न कर देती है, वैसे ही अपने तीखे नाना अस्त्रों से देवताओं की समस्त सेना का विध्वंस करने लगा।

  33. Verse 33

    ते महाबाणवर्षैश् च शूलैः प्रासैश् च दारुणैः । पीड्यमानाः सुराः सर्वे न व्यतिष्ठन् समाहिताः ॥

    te mahābāṇavarṣaiś ca śūlaiḥ prāsaiś ca dāruṇaiḥ | pīḍyamānāḥ surāḥ sarve na vyatiṣṭhan samāhitāḥ

    Oppressed by his great showers of arrows, by his spears and dreadful lances, all the gods could not hold their ground, collected though they were.

    उसकी महान् बाण-वर्षा से तथा शूलों और भयंकर प्रासों से पीड़ित होकर सभी देवता एकजुट होने पर भी टिक न सके।

  34. Verse 34

    ततो विद्राव्यमाणेषु त्रिदशेषु सुमालिना । वसूनाम् अष्टमो देवः सावित्रो व्यवतिष्ठत ॥

    tato vidrāvyamāṇeṣu tridaśeṣu sumālinā | vasūnām aṣṭamo devaḥ sāvitro vyavatiṣṭhata

    Then, as the thirty gods were being routed by Sumālī, the eighth Vasu, the god Sāvitra, stood firm.

    तब सुमाली द्वारा देवताओं के खदेड़े जाने पर वसुओं में आठवाँ देव सावित्र दृढ़ता से डट गया।

  35. Verse 35

    संवृतः स्वैर् अनीकैस् तु प्रहरन्तं निशाचरम् । विक्रमेण महातेजा वारयाम् आस संयुगे ॥

    saṃvṛtaḥ svair anīkais tu praharantaṃ niśācaram | vikrameṇa mahātejā vārayām āsa saṃyuge

    Surrounded by his own troops, the great-splendoured one by his valour checked in the battle the night-ranger who was striking down the gods.

    अपनी सेनाओं से घिरे हुए उस महातेजस्वी ने प्रहार करते हुए उस निशाचर को अपने पराक्रम से संग्राम में रोक दिया।

  36. Verse 36

    सुमत्तयोस् तयोर् आसीद् युद्धं लोके सुदारुणम् । सुमालिनो वसोश् चैव समरेष्व् अनिवर्तिनोः ॥

    sumattayos tayor āsīd yuddhaṃ loke sudāruṇam | sumālino vasoś caiva samareṣv anivartinoḥ

    Between those two, well-matched, there was a most dreadful battle in the world — of Sumālī and the Vasu, who never turned back in combats.

    संग्रामों में कभी न लौटने वाले उन दोनों — सुमाली और वसु — के बीच, जो परस्पर समान थे, लोक में अत्यन्त भीषण युद्ध हुआ।

  37. Verse 37

    ततस् तस्य महाबाणैर् वसुना सुमहात्मना । महान् स पन्नगरथः क्षणेन विनिपातितः ॥

    tatas tasya mahābāṇair vasunā sumahātmanā | mahān sa pannagarathaḥ kṣaṇena vinipātitaḥ

    Then by the great arrows of that mighty-souled Vasu, his great serpent-chariot was in a moment struck down.

    तब उस महात्मा वसु के महान् बाणों से सुमाली का वह विशाल सर्परथ क्षण भर में गिरा दिया गया।

  38. Verse 38

    हत्वा तु संयुगे तस्य रथं बाणशतैः शितैः । गदां तस्य वधार्थाय वसुर् जग्राह पाणिना ॥

    hatvā tu saṃyuge tasya rathaṃ bāṇaśataiḥ śitaiḥ | gadāṃ tasya vadhārthāya vasur jagrāha pāṇinā

    Having destroyed his chariot in the battle with hundreds of sharp arrows, the Vasu seized his mace in his hand for the slaying of him.

    संग्राम में सैकड़ों तीखे बाणों से उसका रथ नष्ट करके वसु ने उसके वध के लिए अपने हाथ में गदा उठा ली।

  39. Verse 39

    तां प्रदीप्तां प्रगृह्याशु कालदण्डनिभां शुभाम् । तस्य मूर्धनि सावित्रः सुमालेर् विनिपातयत् ॥

    tāṃ pradīptāṃ pragṛhyāśu kāladaṇḍanibhāṃ śubhām | tasya mūrdhani sāvitraḥ sumāler vinipātayat

    Swiftly grasping that blazing, beautiful mace, like the staff of Death, Sāvitra brought it down upon the head of Sumālī.

    कालदण्ड के समान उस प्रज्वलित, मनोहर गदा को शीघ्र ही पकड़कर सावित्र ने सुमाली के मस्तक पर दे मारा।

  40. Verse 40

    तस्य मूर्धनि सोल्काभा पतन्ती च तदा बभौ । सहस्राक्षसमुत्सृष्टा गिराव् इव महाशनिः ॥

    tasya mūrdhani solkābhā patantī ca tadā babhau | sahasrākṣasamutsṛṣṭā girāv iva mahāśaniḥ

    Falling then upon his head, it blazed like a meteor, like a great thunderbolt hurled by the thousand-eyed one upon a mountain.

    उस समय उसके मस्तक पर गिरती हुई वह उल्का के समान तेजोमयी गदा ऐसी जान पड़ी मानो सहस्राक्ष इन्द्र द्वारा पर्वत पर छोड़ा गया महान् वज्र हो।

  41. Verse 41

    तस्य नैवास्थि कायो वा न मांसं ददृशे तदा । गदया भस्मसाद्भूतो रणे तस्मिन् निपातितः ॥

    tasya naivāsthi kāyo vā na māṃsaṃ dadṛśe tadā | gadayā bhasmasādbhūto raṇe tasmin nipātitaḥ

    Then neither his bone, nor body, nor flesh was seen; reduced to ashes by the mace, he was struck down in that battle.

    तब न तो उसकी हड्डी दिखाई दी, न शरीर, न माँस; गदा से भस्म होकर वह उस रण में गिरा दिया गया।

  42. Verse 42

    तं दृष्ट्वा निहतं संख्ये राक्षसास् ते समन्ततः । दुद्रुवुः सहिताः सर्वे क्रोशमाना महास्वनम् ॥

    taṃ dṛṣṭvā nihataṃ saṃkhye rākṣasās te samantataḥ | dudruvuḥ sahitāḥ sarve krośamānā mahāsvanam

    Seeing him slain in the combat, all the rākṣasas on every side fled together, crying out with a great sound.

    उसे संग्राम में मारा गया देखकर चारों ओर के वे सब राक्षस महान् स्वर में चीखते हुए एक साथ भाग निकले।