Sarga 8
Yuddha Kanda
16 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
ततो नीलाम्बुदनिभः प्रहस्तो नाम राक्षसः । अब्रवीत् प्राञ्जलिर् वाक्यं शूरः सेनापतिस् तदा ॥
tato nīlāmbudanibhaḥ prahasto nāma rākṣasaḥ | abravīt prāñjalir vākyaṃ śūraḥ senāpatis tadā
Then a rākṣasa named Prahasta, dark as a rain-cloud, a hero and the army-commander, spoke these words with folded hands.
तब नील मेघ के समान श्याम, वीर सेनापति प्रहस्त नामक राक्षस ने हाथ जोड़कर ये वचन कहे।
Verse 2
देवदानवगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः । न त्वां धर्षयितुं शक्ताः किं पुनर् वानरा रणे ॥
devadānavagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ | na tvāṃ dharṣayituṃ śaktāḥ kiṃ punar vānarā raṇe
"Gods, dānavas, gandharvas, piśācas, birds, and serpents are not able to overcome you in battle — how much less the vānaras?
"देवता, दानव, गंधर्व, पिशाच, पक्षी और नाग भी रण में आपको पराजित करने में समर्थ नहीं हैं — फिर वानर तो क्या हैं?
Verse 3
सर्वे प्रमत्ता विश्वस्ता वञ्चिताः स्म हनूमता । न हि मे जीवतो गच्छेज् जीवन् स वनगोचरः ॥
sarve pramattā viśvastā vañcitāḥ sma hanūmatā | na hi me jīvato gacchej jīvan sa vanagocaraḥ
We were all off our guard, trusting, and so were deceived by Hanumān; for while I lived, that ranger of the woods should not have gone away alive.
हम सब असावधान और विश्वस्त थे, इसी से हनुमान ने हमें छल लिया; अन्यथा मेरे जीवित रहते वह वनचारी जीवित न जा पाता।
Verse 4
सर्वां सागरपर्यन्तां सशैलवनकाननाम् । करोम्य् अवानरां भूमिम् आज्ञापयतु मां भवान् ॥
sarvāṃ sāgaraparyantāṃ saśailavanakānanām | karomy avānarāṃ bhūmim ājñāpayatu māṃ bhavān
At your command I shall make the whole earth, to the ocean's bounds, with its mountains, woods, and forests, free of vānaras — only command me, lord.
समुद्र-पर्यंत समस्त पृथ्वी को, पर्वतों, वनों और काननों सहित, मैं वानर-रहित कर दूँगा — आप मुझे आज्ञा दीजिए।
Verse 5
रक्षां चैव विधास्यामि वानराद् रजनीचर । नागमिष्यति ते दुःखं किं चिद् आत्मापराधजम् ॥
rakṣāṃ caiva vidhāsyāmi vānarād rajanīcara | nāgamiṣyati te duḥkhaṃ kiṃ cid ātmāparādhajam
And I shall contrive your protection from the vānara, O night-ranger; no grief born of any fault of your own shall come upon you."
हे निशाचर, मैं वानर से आपकी रक्षा का भी प्रबंध कर दूँगा; आपके अपने किसी दोष से उत्पन्न कोई दुख आप पर नहीं आएगा।"
Verse 6
अब्रवीच् च सुसंक्रुद्धो दुर्मुखो नाम राक्षसः । इदं न क्षमणीयं हि सर्वेषां नः प्रधर्षणम् ॥
abravīc ca susaṃkruddho durmukho nāma rākṣasaḥ | idaṃ na kṣamaṇīyaṃ hi sarveṣāṃ naḥ pradharṣaṇam
Then a rākṣasa named Durmukha, in great wrath, spoke: "This assault upon us all is not to be borne.
तब अत्यंत क्रुद्ध दुर्मुख नामक राक्षस बोला: "हम सबका यह अपमान सहने योग्य नहीं है।
Verse 7
अयं परिभवो भूयः पुरस्यान्तःपुरस्य च । श्रीमतो राक्षसेन्द्रस्य वानरेन्द्रप्रधर्षणम् ॥
ayaṃ paribhavo bhūyaḥ purasyāntaḥpurasya ca | śrīmato rākṣasendrasya vānarendrapradharṣaṇam
This insult to the city and to the inner apartments of the glorious lord of rākṣasas — this outrage by the lord of the vānaras —
श्रीमान राक्षसराज के नगर और अंतःपुर का यह अपमान, वानरराज का यह धर्षण —
Verse 8
अस्मिन् मुहूर्ते हत्वैको निवर्तिष्यामि वानरान् । प्रविष्टान् सागरं भीमम् अम्बरं वा रसातलम् ॥
asmin muhūrte hatvaiko nivartiṣyāmi vānarān | praviṣṭān sāgaraṃ bhīmam ambaraṃ vā rasātalam
in this very hour, alone, I shall slay and drive back the vānaras, though they had plunged into the dread ocean, or the sky, or the nether world."
इसी मुहूर्त में मैं अकेला ही वानरों का वध करके उन्हें लौटा दूँगा, चाहे वे भयंकर समुद्र में, आकाश में, या रसातल में ही क्यों न घुस जाएँ।"
Verse 9
ततो ऽब्रवीत् सुसंक्रुद्धो वज्रदंष्ट्रो महाबलः । प्रगृह्य परिघं घोरं मांसशोणितरूपितम् ॥
tato 'bravīt susaṃkruddho vajradaṃṣṭro mahābalaḥ | pragṛhya parighaṃ ghoraṃ māṃsaśoṇitarūpitam
Then, in great wrath, the mighty Vajradaṃṣṭra spoke, grasping a dreadful iron bar smeared with flesh and blood.
तब मांस और रक्त से सने घोर परिघ को हाथ में लेकर, अत्यंत क्रुद्ध महाबली वज्रदंष्ट्र बोला।
Verse 10
किं वो हनुमता कार्यं कृपणेन तपस्विना । रामे तिष्ठति दुर्धर्षे सुग्रीवे सहलक्ष्मणे ॥
kiṃ vo hanumatā kāryaṃ kṛpaṇena tapasvinā | rāme tiṣṭhati durdharṣe sugrīve sahalakṣmaṇe
"What need have you of Hanumān, that wretched, pitiable one, while invincible Rāma stands there, and Sugrīva with Lakṣmaṇa?
"जब दुर्धर्ष राम वहाँ खड़ा है, और सुग्रीव लक्ष्मण सहित है, तब उस दीन और दयनीय तपस्वी हनुमान से आपका क्या प्रयोजन?
Verse 11
अद्य रामं ससुग्रीवं परिघेण सलक्ष्मणम् । आगमिष्यामि हत्वैको विक्षोभ्य हरिवाहिनीम् ॥
adya rāmaṃ sasugrīvaṃ parigheṇa salakṣmaṇam | āgamiṣyāmi hatvaiko vikṣobhya harivāhinīm
This day, alone, with my iron bar I shall come, having slain Rāma together with Sugrīva and Lakṣmaṇa, and having scattered the vānara host."
आज मैं अकेला ही अपने परिघ से सुग्रीव और लक्ष्मण सहित राम का वध करके, वानर-सेना को विक्षुब्ध करके लौट आऊँगा।"
Verse 12
कौम्भकर्णिस् ततो वीरो निकुम्भो नाम वीर्यवान् । अब्रवीत् परमकुर्द्धो रावणं लोकरावणम् ॥
kaumbhakarṇis tato vīro nikumbho nāma vīryavān | abravīt paramakurddho rāvaṇaṃ lokarāvaṇam
Then the heroic son of Kumbhakarṇa, the valorous one named Nikumbha, in supreme wrath spoke to Rāvaṇa, the terror of the worlds.
तब कुम्भकर्ण के पुत्र वीर, पराक्रमी निकुम्भ ने अत्यंत क्रुद्ध होकर लोकों को रुलाने वाले रावण से कहा।
Verse 13
सर्वे भवन्तस् तिष्ठन्तु महाराजेन संगताः । अहम् एको हनिष्यामि राघवं सहलक्ष्मणम् ॥
sarve bhavantas tiṣṭhantu mahārājena saṃgatāḥ | aham eko haniṣyāmi rāghavaṃ sahalakṣmaṇam
"Let all of you remain here, gathered about the great king; I alone shall slay Rāghava together with Lakṣmaṇa."
"आप सब महाराज के साथ यहीं रहें; मैं अकेला ही लक्ष्मण सहित राघव का वध करूँगा।"
Verse 14
ततो वज्रहनुर् नाम राक्षसः पर्वतोपमः । क्रुद्धः परिलिहन् वक्त्रं जिह्वया वाक्यम् अब्रवीत् ॥
tato vajrahanur nāma rākṣasaḥ parvatopamaḥ | kruddhaḥ parilihan vaktraṃ jihvayā vākyam abravīt
Then a rākṣasa named Vajrahanu, like a mountain, in wrath, licking the corners of his mouth with his tongue, spoke these words.
तब पर्वत के समान वज्रहनु नामक राक्षस क्रोध में, जीभ से अपने मुख के कोनों को चाटता हुआ, ये वचन बोला।
Verse 15
स्वैरं कुर्वन्तु कार्याणि भवन्तो विगतज्वराः । एको ऽहं भक्षयिष्यामि तान् सर्वान् हरियूथपान् ॥
svairaṃ kurvantu kāryāṇi bhavanto vigatajvarāḥ | eko 'haṃ bhakṣayiṣyāmi tān sarvān hariyūthapān
"Go about your affairs at your ease, free of care, all of you; I alone shall devour all those vānara troop-leaders.
"आप सब निश्चिंत होकर अपने-अपने कार्य स्वच्छंदता से करें; मैं अकेला ही उन सभी वानर-सेनापतियों को खा जाऊँगा।
Verse 16
स्वस्थाः क्रीडन्तु निश्चिन्ताः पिबन्तु मधुवारुणीम् । अहम् एको हनिष्यामि सुग्रीवं सहलक्ष्मणम् । साङ्गदं च हनूमन्तं रामं च रणकुञ्जरम् ॥
svasthāḥ krīḍantu niścintāḥ pibantu madhuvāruṇīm | aham eko haniṣyāmi sugrīvaṃ sahalakṣmaṇam | sāṅgadaṃ ca hanūmantaṃ rāmaṃ ca raṇakuñjaram
Be at ease, sport without a care, drink the honey-wine; I alone shall slay Sugrīva with Lakṣmaṇa, and Hanumān with Aṅgada, and Rāma, that elephant of battle."
स्वस्थ रहकर निश्चिंत होकर क्रीड़ा कीजिए, मधु-मदिरा पीजिए; मैं अकेला ही लक्ष्मण सहित सुग्रीव का, अंगद सहित हनुमान का, और रण के गजराज राम का वध करूँगा।"