Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 7

Yuddha Kanda

16 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    इत्य् उक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसास् ते महाबलाः । ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे रावणं राक्षसेश्वरम् ॥

    ity uktā rākṣasendreṇa rākṣasās te mahābalāḥ | ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram

    Thus addressed by the lord of the rākṣasas, all those mighty rākṣasas, with folded hands, spoke to Rāvaṇa, the lord of rākṣasas.

    राक्षसराज द्वारा इस प्रकार कहे जाने पर, वे सभी महाबली राक्षस हाथ जोड़कर राक्षसेश्वर रावण से बोले।

  2. Verse 2

    राजन् परिघशक्त्यृष्टिशूलपट्टससंकुलम् । सुमहन् नो बलं कस्माद् विषादं भजते भवान् ॥

    rājan parighaśaktyṛṣṭiśūlapaṭṭasasaṃkulam | sumahan no balaṃ kasmād viṣādaṃ bhajate bhavān

    "O king, our army is exceedingly great, thronged with iron bars, spears, lances, pikes, and swords; why do you give way to despair?

    "हे राजन्, परिघों, शक्तियों, ऋष्टियों, शूलों और पट्टिशों से भरी हमारी सेना अत्यंत विशाल है; फिर आप किसलिए विषाद को प्राप्त होते हैं?

  3. Verse 3

    कैलासशिखरावासी यक्षैर् बहुभिर् आवृतः । सुमहत् कदनं कृत्वा वश्यस् ते धनदः कृतः ॥

    kailāsaśikharāvāsī yakṣair bahubhir āvṛtaḥ | sumahat kadanaṃ kṛtvā vaśyas te dhanadaḥ kṛtaḥ

    The giver of wealth (Kubera), dwelling on the summit of Kailāsa and surrounded by many yakṣas, you brought under your sway, having wrought a great slaughter.

    कैलास के शिखर पर रहने वाले और अनेक यक्षों से घिरे धनद कुबेर को महान संहार करके आपने अपने वश में किया।

  4. Verse 4

    स महेश्वरसख्येन श्लाघमानस् त्वया विभो । निर्जितः समरे रोषाल् लोकपालो महाबलः ॥

    sa maheśvarasakhyena ślāghamānas tvayā vibho | nirjitaḥ samare roṣāl lokapālo mahābalaḥ

    That lord of the world of great might, who had plumed himself on friendship with the great lord Maheśvara, was conquered by you in battle out of wrath, O master.

    हे प्रभो, महेश्वर की मित्रता पर गर्व करने वाले उस महाबली लोकपाल को आपने क्रोध से रण में जीत लिया।

  5. Verse 5

    विनिहत्य च यक्षौघान् विक्षोभ्य च विगृह्य च । त्वया कैलासशिखराद् विमानम् इदम् आहृतम् ॥

    vinihatya ca yakṣaughān vikṣobhya ca vigṛhya ca | tvayā kailāsaśikharād vimānam idam āhṛtam

    Having slain hosts of yakṣas, having scattered and overpowered them, you carried off this aerial car from the summit of Kailāsa.

    यक्ष-समूहों का संहार करके, उन्हें विक्षुब्ध करके और पराजित करके, आपने कैलास के शिखर से यह विमान हर लाया।

  6. Verse 6

    मयेन दानवेन्द्रेण त्वद्भयात् सख्यम् इच्छता । दुहिता तव भार्यार्थे दत्ता राक्षसपुंगव ॥

    mayena dānavendreṇa tvadbhayāt sakhyam icchatā | duhitā tava bhāryārthe dattā rākṣasapuṃgava

    Maya, the lord of the dānavas, desiring friendship out of fear of you, gave his daughter to be your wife, O bull among rākṣasas.

    हे राक्षसश्रेष्ठ, आपके भय से मित्रता चाहने वाले दानवराज मय ने अपनी पुत्री आपको पत्नी-रूप में दी।

  7. Verse 7

    दानवेन्द्रो मधुर् नाम वीर्योत्सिक्तो दुरासदः । विगृह्य वशम् आनीतः कुम्भीनस्याः सुखावहः ॥

    dānavendro madhur nāma vīryotsikto durāsadaḥ | vigṛhya vaśam ānītaḥ kumbhīnasyāḥ sukhāvahaḥ

    The lord of the dānavas named Madhu, overweening in valor and hard to assail, was overpowered and brought under sway — he who is the comfort of Kumbhīnasī.

    वीर्य से उन्मत्त और दुर्धर्ष मधु नामक दानवराज को, जो कुम्भीनसी का सुखदाता है, आपने पराजित कर अपने वश में किया।

  8. Verse 8

    निर्जितास् ते महाबाहो नागा गत्वा रसातलम् । वासुकिस् तक्षकः शङ्खो जटी च वशम् आहृताः ॥

    nirjitās te mahābāho nāgā gatvā rasātalam | vāsukis takṣakaḥ śaṅkho jaṭī ca vaśam āhṛtāḥ

    Going down to the nether region, you conquered the nāgas, O mighty-armed one; Vāsuki, Takṣaka, Śaṅkha, and Jaṭin were brought under your sway.

    हे महाबाहु, रसातल में जाकर आपने नागों को जीता; वासुकि, तक्षक, शंख और जटी को अपने वश में किया।

  9. Verse 9

    अक्षया बलवन्तश् च शूरा लब्धवराः पुनः । त्वया संवत्सरं युद्ध्वा समरे दानवा विभो ॥

    akṣayā balavantaś ca śūrā labdhavarāḥ punaḥ | tvayā saṃvatsaraṃ yuddhvā samare dānavā vibho

    Those imperishable, mighty, heroic dānavas who had won boons, having fought with you for a year in battle, O master —

    हे प्रभो, वे अक्षय, बलशाली, वीर और वर पाए हुए दानव, जो आपसे एक वर्ष तक रण में लड़ते रहे —

  10. Verse 10

    स्वबलं समुपाश्रित्य नीता वशम् अरिंदम । मायाश् चाधिगतास् तत्र बहवो राक्षसाधिप ॥

    svabalaṃ samupāśritya nītā vaśam ariṃdama | māyāś cādhigatās tatra bahavo rākṣasādhipa

    relying on your own strength you brought them under your sway, O tamer of foes; and many magic arts were there mastered, O lord of rākṣasas.

    हे अरिंदम, अपने बल के आश्रय से आपने उन्हें वश में किया; और हे राक्षसाधिप, वहाँ अनेक मायाएँ भी आपने प्राप्त कीं।

  11. Verse 11

    शूराश् च बलवन्तश् च वरुणस्य सुता रणे । निर्जितास् ते महाबाहो चतुर्विधबलानुगाः ॥

    śūrāś ca balavantaś ca varuṇasya sutā raṇe | nirjitās te mahābāho caturvidhabalānugāḥ

    The sons of Varuṇa, heroic and mighty in battle, with their fourfold host following, were conquered by you, O mighty-armed one.

    हे महाबाहु, रण में वीर और बलशाली वरुण के पुत्र भी, जो चतुरंगिणी सेना के साथ थे, आपसे पराजित हुए।

  12. Verse 12

    मृत्युदण्डमहाग्राहं शाल्मलिद्वीपमण्डितम् । अवगाह्य त्वया राजन् यमस्य बलसागरम् ॥

    mṛtyudaṇḍamahāgrāhaṃ śālmalidvīpamaṇḍitam | avagāhya tvayā rājan yamasya balasāgaram

    O king, having plunged into the ocean of Yama's host — which had Death's rod for its great sea-monster and was girt with the Śālmali-island —

    हे राजन्, मृत्यु के दंड रूपी महाग्राह वाले और शाल्मलि-द्वीप से मंडित यमराज की सेना रूपी समुद्र में डुबकी लगाकर —

  13. Verse 13

    जयश् च विप्लुलः प्राप्तो मृत्युश् च प्रतिषेधितः । सुयुद्धेन च ते सर्वे लोकास् तत्र सुतोषिताः ॥

    jayaś ca viplulaḥ prāpto mṛtyuś ca pratiṣedhitaḥ | suyuddhena ca te sarve lokās tatra sutoṣitāḥ

    you gained an ample victory and Death himself was held at bay; and by that mighty battle of yours all the worlds there were well pleased.

    आपने अपार विजय पाई और स्वयं मृत्यु को भी रोक दिया; और आपके उस श्रेष्ठ युद्ध से वहाँ सभी लोक अत्यंत संतुष्ट हुए।

  14. Verse 14

    क्षत्रियैर् बहुभिर् वीरैः शक्रतुल्यपराक्रमैः । आसीद् वसुमती पूर्णा महद्भिर् इव पादपैः ॥

    kṣatriyair bahubhir vīraiḥ śakratulyaparākramaiḥ | āsīd vasumatī pūrṇā mahadbhir iva pādapaiḥ

    The earth was once filled with many heroic kṣatriyas, valorous as Indra, like the earth with great trees.

    यह वसुंधरा कभी इंद्र के समान पराक्रमी अनेक वीर क्षत्रियों से वैसे ही भरी थी जैसे विशाल वृक्षों से।

  15. Verse 15

    तेषां वीर्यगुणोत्साहैर् न समो राघवो रणे । प्रसह्य ते त्वया राजन् हताः परमदुर्जयाः ॥

    teṣāṃ vīryaguṇotsāhair na samo rāghavo raṇe | prasahya te tvayā rājan hatāḥ paramadurjayāḥ

    Rāghava in battle is not the equal of those in valor, virtue, and spirit; and those most invincible ones were slain by you by force, O king.

    रण में राघव वीर्य, गुण और उत्साह में उनके समान नहीं है; और हे राजन्, आपने तो उन परम दुर्जय क्षत्रियों को भी बलपूर्वक मार डाला।

  16. Verse 16

    राजन् नापद् अयुक्तेयम् आगता प्राकृताज् जनात् । हृदि नैव त्वया कार्या त्वं वधिष्यसि राघवम् ॥

    rājan nāpad ayukteyam āgatā prākṛtāj janāt | hṛdi naiva tvayā kāryā tvaṃ vadhiṣyasi rāghavam

    O king, this calamity, unmerited, has come from a common man; it should by no means be taken to heart by you — you shall slay Rāghava."

    हे राजन्, एक साधारण मनुष्य से आई यह अनुचित विपत्ति आपको हृदय में कदापि नहीं लगानी चाहिए — आप राघव का वध कर ही डालेंगे।"