Sarga 8
Sundara Kanda
50 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् । अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam | avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam
There, gazing about, Hanumān beheld a chief couch of crystal, godlike, adorned with jewels.
वहाँ चारों ओर देखते हुए हनुमान ने दिव्य, श्रेष्ठ, स्फटिक का बना और रत्नों से विभूषित एक शयन-आसन देखा।
Verse 2
तस्य चैकतमे देशे सो ऽग्र्यमाल्यविभूषितम् । ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसंनिभम् ॥
tasya caikatame deśe so 'gryamālyavibhūṣitam | dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisaṃnibham
At one end of it he beheld a white parasol, decked with choice garlands, resembling the lord of stars, the moon.
उसके एक ओर उसने श्रेष्ठ मालाओं से विभूषित, तारों के स्वामी चन्द्रमा के समान एक श्वेत छत्र देखा।
Verse 3
बालव्यजनहस्ताभिर् वीज्यमानं समन्ततः । गन्धैश् च विविधैर् जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥
bālavyajanahastābhir vījyamānaṃ samantataḥ | gandhaiś ca vividhair juṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam
fanned on every side by hands holding yak-tail whisks, perfumed with varied fragrances and censed with choice incense;
जो चँवर हाथों में लिए सेविकाओं द्वारा चारों ओर से झला जा रहा था, नाना सुगन्धों से युक्त और श्रेष्ठ धूप से सुवासित था;
Verse 4
परमास्तरणास्तीर्णम् आविकाजिनसंवृतम् । दामभिर् वरमाल्यानां समन्ताद् उपशोभितम् ॥
paramāstaraṇāstīrṇam āvikājinasaṃvṛtam | dāmabhir varamālyānāṃ samantād upaśobhitam
spread with the finest coverlets, covered with a sheepskin, adorned all about with wreaths of choice garlands.
जो परम उत्तम बिछौनों से बिछा, भेड़ के चर्म से ढका, और श्रेष्ठ मालाओं की लड़ियों से चारों ओर सुशोभित था।
Verse 5
तस्मिञ् जीमूतसंकाशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् । लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससं ॥
tasmiñ jīmūtasaṃkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam | lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasaṃ
Upon it he beheld, cloud-like, with blazing, splendid ear-rings, red-eyed, mighty-armed, clad in costly silver-bright raiment,
उस पर मेघ के समान, जलते हुए श्रेष्ठ कुण्डलों वाले, लाल नेत्र वाले, महाबाहु, बहुमूल्य चाँदी-सदृश श्वेत वस्त्र पहने हुए—
Verse 6
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना । संध्यारक्तम् इवाकाशे तोयदं सतडिद्गुणम् ॥
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā | saṃdhyāraktam ivākāśe toyadaṃ sataḍidguṇam
his limbs anointed with red sandal, fragrant — like a cloud in the sky, red with twilight and laced with lightning;
सुगन्धित लाल चन्दन से जिसके अंग लिपटे थे, ऐसे रावण को उसने देखा—मानो आकाश में सन्ध्या से लाल और बिजली की लड़ी से युक्त कोई मेघ हो;
Verse 7
वृतम् आभरणैर् दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् । सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तम् इव मन्दरम् ॥
vṛtam ābharaṇair divyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam | savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptam iva mandaram
girt with divine ornaments, fair of form, able to change his shape at will — like Mount Mandara asleep, rich with its trees, groves, and thickets;
जो दिव्य आभूषणों से युक्त, सुन्दर रूप वाला और इच्छानुसार रूप धारण करने वाला था—मानो वृक्षों, वनों और झाड़ियों से भरा सोया हुआ मन्दराचल हो;
Verse 8
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् । प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam | priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham
having ceased from his sport in the night, decked with choice ornaments, dear to the Rākṣasa maidens and the bringer of joy to the Rākṣasas.
जो रात में क्रीड़ा करके विराम ले चुका था, श्रेष्ठ आभूषणों से विभूषित, राक्षसकन्याओं को प्रिय और राक्षसों को सुख देने वाला था।
Verse 9
पीत्वाप्य् उपरतं चापि ददर्श स महाकपिः । भास्करे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥
pītvāpy uparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ | bhāskare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam
Having drunk and now at rest, the great monkey beheld the hero, the lord of the Rākṣasas, sleeping upon his shining couch.
मद्यपान करके अब विश्राम करते हुए उस वीर राक्षसाधिपति को उस महाकपि ने अपने चमकीले शयन पर सोता हुआ देखा।
Verse 10
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरोत्तमः । आसाद्य परमोद्विग्नः सो ऽपासर्पत् सुभीतवत् ॥
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānarottamaḥ | āsādya paramodvignaḥ so 'pāsarpat subhītavat
Drawing near to Rāvaṇa, who breathed like a serpent, the best of monkeys recoiled in utmost alarm and slipped away as one sore afraid.
साँप के समान साँस लेते हुए रावण के पास पहुँचकर वह वानरश्रेष्ठ परम उद्विग्न होकर भयभीत-सा पीछे हट गया।
Verse 11
अथारोहणम् आसाद्य वेदिकान्तरम् आश्रितः । सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥
athārohaṇam āsādya vedikāntaram āśritaḥ | suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ
Then, climbing up and taking his stand upon another terrace, the great monkey gazed upon the sleeping tiger among Rākṣasas.
फिर ऊपर चढ़कर एक दूसरी वेदिका का आश्रय लेकर वह महाकपि सोए हुए उस राक्षसशार्दूल को देखने लगा।
Verse 12
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् । गन्धहस्तिनि संविष्टे यथाप्रस्रवणं महत् ॥
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam | gandhahastini saṃviṣṭe yathāprasravaṇaṃ mahat
The splendid couch of the sleeping lord of the Rākṣasas shone like a great mountain-slope whereon a scent-elephant lies.
सोते हुए राक्षसेन्द्र का वह श्रेष्ठ शयन वैसे ही शोभित हो रहा था, जैसे किसी विशाल पर्वत-ढलान पर कोई गन्धगज लेटा हो।
Verse 13
काञ्चनाङ्गदनद्धौ च ददर्श स महात्मनः । विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाव् इन्द्रध्वजोपमौ ॥
kāñcanāṅgadanaddhau ca dadarśa sa mahātmanaḥ | vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāv indradhvajopamau
He beheld the two arms of the great-souled lord of the Rākṣasas, bound with golden armlets, flung out, like the banners of Indra;
उस महात्मा राक्षसेन्द्र की सोने के बाजूबन्दों से बँधी, फैली हुई, इन्द्र की ध्वजा के समान दोनों भुजाएँ उसने देखीं;
Verse 14
ऐरावतविषाणाग्रैर् आपीडितकृतव्रणौ । वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षितौ ॥
airāvataviṣāṇāgrair āpīḍitakṛtavraṇau | vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣitau
scarred and wounded by the tusk-points of Airāvata, their broad shoulders furrowed by the thunderbolt and gashed by the discus of Viṣṇu;
जो ऐरावत के दाँतों की नोकों से पीड़ित होकर घायल हुई थीं, जिनके मोटे कन्धे वज्र से छिले थे और जो विष्णु के चक्र से क्षत थीं;
Verse 15
पीनौ समसुजातांसौ संगतौ बलसंयुतौ । सुलक्षण नखाङ्गुष्ठौ स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥
pīnau samasujātāṃsau saṃgatau balasaṃyutau | sulakṣaṇa nakhāṅguṣṭhau svaṅgulītalalakṣitau
brawny, with fair, well-shaped shoulders, firm-set and full of strength, with auspicious nails and thumbs, marked with fair fingers and palms;
जो मोटी, समान और सुन्दर कन्धों वाली, सटी हुई और बल से युक्त थीं, जिनके नख और अँगूठे शुभ लक्षणों वाले और उँगलियों तथा हथेलियों के चिह्नों से सुन्दर थे;
Verse 16
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ । विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाव् इवोरगौ ॥
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau | vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāv ivoragau
compact, bar-shaped, rounded like elephants' trunks, flung out upon the bright couch like two five-headed serpents;
जो सटी हुई, परिघ के आकार की, गोल और हाथी की सूँड़ के समान थीं, और श्वेत शयन पर पाँच फणों वाले दो साँपों के समान फैली थीं;
Verse 17
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना । चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलंकृतौ ॥
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā | candanena parārdhyena svanuliptau svalaṃkṛtau
well anointed and well adorned with precious sandal, cool as hare's blood and sweetly fragrant;
जो खरगोश के रक्त के समान (लाल), अत्यन्त शीतल और सुगन्धित बहुमूल्य चन्दन से भली प्रकार लिपटी और सजी थीं;
Verse 18
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ । यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau | yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau
pressed by the choicest women, perfumed with the finest scents, and dreaded by Yakṣas, serpents, Gandharvas, gods, and Dānavas —
जो उत्तम स्त्रियों द्वारा मर्दित, श्रेष्ठ सुगन्धों से सेवित, और यक्षों, नागों, गन्धर्वों, देवों तथा दानवों को भयभीत करने वाली थीं—
Verse 19
ददर्श स कपिस् तस्य बाहू शयनसंस्थितौ । मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महार्ही रुषिताव् इव ॥
dadarśa sa kapis tasya bāhū śayanasaṃsthitau | mandarasyāntare suptau mahārhī ruṣitāv iva
those arms resting upon the couch the monkey beheld, like two great wrathful serpents asleep within a cleft of Mandara.
शयन पर पड़ी उसकी वे दोनों भुजाएँ उस कपि ने मन्दराचल की कन्दरा में सोए हुए दो बहुमूल्य क्रुद्ध सर्पों के समान देखीं।
Verse 20
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसाधिपः । शुशुभे ऽचलसंकाशः शृङ्गाभ्याम् इव मन्दरः ॥
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣasādhipaḥ | śuśubhe 'calasaṃkāśaḥ śṛṅgābhyām iva mandaraḥ
With those two full arms the lord of the Rākṣasas, mountain-like, shone like Mandara with its two peaks.
उन दोनों भरी-पूरी भुजाओं से वह पर्वत के समान राक्षसाधिपति दो शिखरों वाले मन्दराचल के समान शोभित हो रहा था।
Verse 21
चूतपुंनागसुरभिर् बकुलोत्तमसंयुतः । मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरःसरः ॥
cūtapuṃnāgasurabhir bakulottamasaṃyutaḥ | mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraḥsaraḥ
Fragrant with mango and puṃnāga and the choice bakula blossom, laden with the savour of rich food, and foremost with the scent of wine,
आम, पुन्नाग और श्रेष्ठ बकुल की सुगन्ध से युक्त, स्वादिष्ट अन्न के रस से मिश्रित, और मद्य की गन्ध को आगे किए हुए—
Verse 22
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम मुखान् महान् । शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्न् इव तद् गृहम् ॥
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mukhān mahān | śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayann iva tad gṛham
the great outbreath of that lion among Rākṣasas, as he slept, issued from his mouth, filling, as it were, that mansion.
सोते हुए उस राक्षससिंह के मुख से निकलती वह महान निःश्वास-वायु मानो उस भवन को भर रही थी।
Verse 23
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजता । मुकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्ज्वलिताननम् ॥
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājatā | mukuṭenāpavṛttena kuṇḍalojjvalitānanam
With its crown of gold, gleaming and wrought with pearls and gems, slipped aside, his face bright with its ear-rings;
मोती और मणियों से विचित्र, चमकते सोने के किरीट के एक ओर खिसक जाने से उसका मुख कुण्डलों से उद्दीप्त था;
Verse 24
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिता । पीनायतविशालेन वक्षसाभिविराजितम् ॥
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhitā | pīnāyataviśālena vakṣasābhivirājitam
smeared with red sandal, graced too with a necklace, his broad, full, and spacious breast resplendent;
लाल चन्दन से लिपटे और हार से सुशोभित, मोटे, लम्बे और विशाल वक्षःस्थल से वह विराजमान था;
Verse 25
पाण्डुरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् । महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥
pāṇḍureṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam | mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā
with the white silk cast off him, his eyes red, well wrapped in costly, excellent yellow raiment;
जिसके शरीर से श्वेत रेशमी वस्त्र हट गया था, जिसके नेत्र लाल थे, और जो बहुमूल्य उत्तम पीले वस्त्र से भली प्रकार लिपटा था;
Verse 26
माषराशिप्रतीकाशं निःश्वसन्तं भुजङ्गवत् । गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुतमिव कुञ्जरम् ॥
māṣarāśipratīkāśaṃ niḥśvasantaṃ bhujaṅgavat | gāṅge mahati toyānte prasutamiva kuñjaram
dark as a heap of black beans, breathing like a serpent, like an elephant lying in the great waters at the brink of the Ganges;
जो उड़द की राशि के समान श्याम था, साँप के समान साँस लेता था, और गंगा के महान जल के किनारे लेटे हुए हाथी के समान प्रतीत होता था;
Verse 27
चतुर्भिः काञ्चनैर् दीपैर् दीप्यमानैश् चतुर्दिशम् । प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैर् इव ॥
caturbhiḥ kāñcanair dīpair dīpyamānaiś caturdiśam | prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇair iva
his every limb lit up on all four sides by four blazing golden lamps, like a cloud by its hosts of lightnings —
चारों दिशाओं में जलते चार सोने के दीपकों से जिसके सारे अंग प्रकाशित थे—मानो बिजलियों के समूह से प्रकाशित कोई मेघ हो—
Verse 28
पादमूलगताश् चापि ददर्श सुमहात्मनः । पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर् गृहे ॥
pādamūlagatāś cāpi dadarśa sumahātmanaḥ | patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpater gṛhe
and lying at the foot of the great-souled one's couch he beheld too the wives of that beloved-wived lord of the Rākṣasas in his dwelling.
और उस महात्मा के शयन के पैरों की ओर, उस प्रियपत्नी वाले राक्षसपति के भवन में, उसकी पत्नियों को भी उसने देखा।
Verse 29
शशिप्रकाशवदना वरकुण्डलभूषिताः । अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥
śaśiprakāśavadanā varakuṇḍalabhūṣitāḥ | amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ
The leader of the monkey-troops beheld them with faces bright as the moon, adorned with choice ear-rings, with garlands and ornaments unfaded.
उस वानरयूथपति ने उन्हें चन्द्रमा के समान प्रकाशमान मुखों वाली, श्रेष्ठ कुण्डलों से विभूषित, तथा न मुरझाई मालाओं और आभूषणों वाली देखा।
Verse 30
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः । वराभरणधारिण्यो निषन्ना ददृशे कपिः ॥
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ | varābharaṇadhāriṇyo niṣannā dadṛśe kapiḥ
Skilled in dance and music, come to rest upon the arms and lap of the lord of the Rākṣasas, wearing choice ornaments, the monkey beheld them reclining.
नृत्य और वाद्य में निपुण, राक्षसेन्द्र की भुजाओं और गोद में आई हुई, श्रेष्ठ आभूषण धारण किए उन स्त्रियों को उस कपि ने लेटे हुए देखा।
Verse 31
वज्रवैदूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् । ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्य् अङ्गदानि च ॥
vajravaidūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām | dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalāny aṅgadāni ca
He beheld upon the women's ears golden ear-rings and armlets, their hearts of diamond and beryl.
उसने उन स्त्रियों के कानों में वज्र और वैदूर्य से जड़े सोने के कुण्डल और बाजूबन्द देखे।
Verse 32
तासां चन्द्रोपमैर् वक्त्रैः शुभैर् ललितकुण्डलैः । विरराज विमानं तन् नभस् तारागणैर् इव ॥
tāsāṃ candropamair vaktraiḥ śubhair lalitakuṇḍalaiḥ | virarāja vimānaṃ tan nabhas tārāgaṇair iva
With their moon-like, fair faces and their lovely ear-rings, that aerial palace shone like the sky with its hosts of stars.
उनके चन्द्रमा के समान सुन्दर मुखों और सुन्दर कुण्डलों से वह विमान तारों के समूह से युक्त आकाश के समान शोभित हो रहा था।
Verse 33
मदव्यायामखिन्नास् ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः । तेषु तेष्व् अवकाशेषु प्रसुप्तास् तनुमध्यमाः ॥
madavyāyāmakhinnās tā rākṣasendrasya yoṣitaḥ | teṣu teṣv avakāśeṣu prasuptās tanumadhyamāḥ
Those women of the lord of the Rākṣasas, worn out by drink and dalliance, slept in this place and that, slender of waist.
मद और विहार से थकी हुई राक्षसेन्द्र की वे कृशांगी स्त्रियाँ उस-उस स्थान पर सोई हुई थीं।
Verse 34
का चिद् वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता संप्रकाशते । महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतम् आश्रिता ॥
kā cid vīṇāṃ pariṣvajya prasuptā saṃprakāśate | mahānadīprakīrṇeva nalinī potam āśritā
One, embracing her lute, lay asleep and shone like a lotus-plant clinging to a boat, scattered upon a great river.
कोई वीणा को छाती से लगाए सोई हुई ऐसी शोभित हो रही थी, मानो महानदी में बहती हुई कोई कमलिनी किसी नौका का सहारा लिए हो।
Verse 35
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा । प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā | prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā
Another, dark-eyed, lay asleep with a maḍḍuka-drum in her arms, like a loving mother with her little child.
एक दूसरी काले नेत्रों वाली स्त्री मड्डुक वाद्य को काँख में दबाए सोई हुई, स्नेहमयी माता के समान शोभित हो रही थी, मानो छोटे बच्चे को लिए हो।
Verse 36
पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी । चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव कामिनी ॥
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī | cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva kāminī
A fair-limbed one of lovely breasts slept pressing her drum, as a loving woman who, after long, has won her beloved and embraces him.
एक सुन्दर अंगों और सुन्दर स्तनों वाली स्त्री पटह वाद्य को दबाए सोई थी, मानो बहुत समय बाद अपने प्रियतम को पाकर उसका आलिंगन किए कोई कामिनी हो।
Verse 37
का चिद् अंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना । निद्रावशम् अनुप्राप्ता सहकान्तेव भामिनी ॥
kā cid aṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā | nidrāvaśam anuprāptā sahakānteva bhāminī
A certain lotus-eyed woman slept embracing her tabor, fallen under the sway of sleep, like a lovely woman with her beloved.
एक कमलनयनी स्त्री अपने वाद्य को आलिंगन किए निद्रा के वश में आकर सोई हुई थी, मानो अपने प्रियतम के साथ लेटी कोई सुन्दरी हो।
Verse 38
अन्या कनकसंकाशैर् मृदुपीनैर् मनोरमैः । मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥
anyā kanakasaṃkāśair mṛdupīnair manoramaiḥ | mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā
Another, her eyes heavy with drink, slept pressing a mṛdaṅga with her soft, full, and charming golden limbs.
एक दूसरी मदभरी आँखों वाली स्त्री सोने के समान कोमल, मोटे और मनोहर अंगों से मृदंग को दबाए सोई हुई थी।
Verse 39
भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेण कृशोदरी । पणवेन सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥
bhujapārśvāntarasthena kakṣageṇa kṛśodarī | paṇavena sahānindyā suptā madakṛtaśramā
A slender-waisted, blameless woman slept with a paṇava-drum held under her arm, at her side, worn out by drink.
एक कृश उदर वाली निर्दोष स्त्री अपनी भुजा के बगल में, काँख में दबाए पणव वाद्य के साथ, मद से थकी हुई सोई थी।
Verse 40
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा । प्रसुप्ता तरुणं वत्सम् उपगूह्येव भामिनी ॥
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā | prasuptā taruṇaṃ vatsam upagūhyeva bhāminī
Another, grasping a ḍiṇḍima likewise clasped to her, slept as a loving woman embracing her young child.
एक दूसरी डिण्डिम वाद्य को वैसे ही अपने से सटाए पकड़े हुए सोई थी, मानो कोई स्नेहमयी स्त्री अपने नन्हे बच्चे को गोद में लिए हो।
Verse 41
का चिद् आडम्बरं नारी भुजसंभोगपीडितम् । कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥
kā cid āḍambaraṃ nārī bhujasaṃbhogapīḍitam | kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā
A certain lotus-petal-eyed woman, having pressed her āḍambara-drum in the clasp of her arms, slept, dazed with drink.
एक कमलपत्र के समान नेत्रों वाली नारी आडम्बर वाद्य को भुजाओं के आलिंगन में दबाकर मद से मोहित होकर सोई हुई थी।
Verse 42
कलशीम् अपविद्ध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी । वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥
kalaśīm apaviddhyānyā prasuptā bhāti bhāminī | vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā
Another lovely woman, having cast aside her pitcher, lay asleep and shone like a garland of spring, dappled with flowers and cast away.
एक दूसरी सुन्दरी अपनी कलशी को एक ओर फेंककर सोई हुई ऐसी शोभित हो रही थी, मानो वसन्त में फूलों से रंगबिरंगी, एक ओर डाली गई कोई माला हो।
Verse 43
पाणिभ्यां च कुचौ का चित् सुवर्णकलशोपमौ । उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥
pāṇibhyāṃ ca kucau kā cit suvarṇakalaśopamau | upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā
A certain slender woman slept embracing with her two hands her breasts, like golden pitchers, overcome by the power of sleep.
एक अबला सोने के कलश के समान अपने दोनों स्तनों को दोनों हाथों से आलिंगन किए निद्रा के बल से पराजित होकर सोई हुई थी।
Verse 44
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना । अन्याम् आलिङ्ग्य सुश्रोणी प्रसुप्ता मदविह्वला ॥
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā | anyām āliṅgya suśroṇī prasuptā madavihvalā
Another, lotus-petal-eyed, her face like the full moon, fair-hipped, slept embracing another, overwhelmed by drink.
एक दूसरी कमलपत्र के समान नेत्रों वाली, पूर्णचन्द्र के समान मुख वाली सुन्दर नितम्बों वाली स्त्री मद से विह्वल होकर दूसरी को आलिंगन किए सोई थी।
Verse 45
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः । निपीड्य च कुचैः सुप्ताः कामिन्यः कामुकान् इव ॥
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ | nipīḍya ca kucaiḥ suptāḥ kāminyaḥ kāmukān iva
Those choice women, embracing their varied instruments and pressing them with their breasts, slept like loving women embracing their lovers.
वे श्रेष्ठ स्त्रियाँ विचित्र वाद्यों को आलिंगन किए और स्तनों से दबाए हुए सोई थीं, मानो कामिनियाँ अपने प्रेमियों का आलिंगन किए हों।
Verse 46
तासाम् एकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे । ददर्श रूपसंपन्नाम् अपरां स कपिः स्त्रियम् ॥
tāsām ekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe | dadarśa rūpasaṃpannām aparāṃ sa kapiḥ striyam
Set apart from them, upon a fair couch, the monkey beheld another woman endowed with beauty, lying asleep,
उनसे अलग एकान्त में बिछे एक शुभ शयन पर उस कपि ने सोई हुई एक दूसरी सौन्दर्य से सम्पन्न स्त्री को देखा;
Verse 47
मुक्तामणिसमायुक्तैर् भूषणैः सुविभूषिताम् । विभूषयन्तीम् इव च स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥
muktāmaṇisamāyuktair bhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām | vibhūṣayantīm iva ca svaśriyā bhavanottamam
well adorned with ornaments set with pearls and gems, adorning as it were that noblest of mansions with her own splendour;
जो मोती और मणियों से जड़े आभूषणों से भली प्रकार विभूषित थी, और अपनी शोभा से मानो उस श्रेष्ठ भवन को ही सजा रही थी;
Verse 48
गौरीं कनकवर्णाभाम् इष्टाम् अन्तःपुरेश्वरीम् । कपिर् मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥
gaurīṃ kanakavarṇābhām iṣṭām antaḥpureśvarīm | kapir mandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm
fair-complexioned, of the colour of gold, beloved, the queen of the inner apartments — Mandodarī, lying there of lovely form, the monkey beheld.
गौरवर्णा, सोने के रंग की कान्ति वाली, प्रिय अन्तःपुर की स्वामिनी मन्दोदरी को वहाँ सोई हुई, सुन्दर रूप वाली, उस कपि ने देखा।
Verse 49
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर् भूषितां मारुतात्मजः । तर्कयाम् आस सीतेति रूपयौवनसंपदा । हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ॥
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhur bhūṣitāṃ mārutātmajaḥ | tarkayām āsa sīteti rūpayauvanasaṃpadā | harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ
Beholding her, adorned, the mighty-armed son of the Wind surmised, by the fullness of her beauty and youth, "This is Sītā," and, filled with great joy, the leader of the monkey-troops rejoiced.
आभूषणों से सजी उस स्त्री को देखकर महाबाहु वायुपुत्र ने रूप और यौवन की सम्पदा से अनुमान किया—'यही सीता हैं'—और महान हर्ष से युक्त होकर वह वानरयूथपति आनन्दित हो उठा।
Verse 50
आस्ह्पोटयाम् आस चुचुम्ब पुच्छं; ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम । स्तम्भान् अरोहन् निपपात भूमौ; निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥
āshpoṭayām āsa cucumba pucchaṃ; nananda cikrīḍa jagau jagāma | stambhān arohan nipapāta bhūmau; nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām
He clapped his arms, kissed his tail, rejoiced, sported, sang, and capered; he climbed up the pillars and leapt down to the ground, showing forth the native nature of monkeys.
उसने ताल ठोंकी, अपनी पूँछ चूमी, आनन्दित हुआ, क्रीड़ा की, गाया और उछला-कूदा; खम्भों पर चढ़ा और भूमि पर कूद पड़ा—इस प्रकार उसने वानरों का अपना स्वभाव प्रकट किया।