Sarga 42
Sundara Kanda
19 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
संदिष्टो राक्षसेन्द्रेण प्रहस्तस्य सुतो बली । जम्बुमाली महादंष्ट्रो निर्जगाम धनुर्धरः ॥
saṃdiṣṭo rākṣasendreṇa prahastasya suto balī | jambumālī mahādaṃṣṭro nirjagāma dhanurdharaḥ
Commanded by the lord of the rākṣasas, the mighty son of Prahasta, Jambumālin, great-fanged, bow in hand, went forth.
राक्षसेन्द्र द्वारा आदेश पाकर प्रहस्त का महाबली पुत्र, बड़े दाँतों वाला जम्बुमाली धनुष हाथ में लिए निकल पड़ा।
Verse 2
रक्तमाल्याम्बरधरः स्रग्वी रुचिरकुण्डलः । महान् विवृत्तनयनश् चण्डः समरदुर्जयः ॥
raktamālyāmbaradharaḥ sragvī rucirakuṇḍalaḥ | mahān vivṛttanayanaś caṇḍaḥ samaradurjayaḥ
Clad in red garlands and robes, wreathed, with lovely earrings, huge, with rolling eyes, fierce, hard to conquer in battle.
लाल माला और वस्त्र धारण किए, माला पहने, सुन्दर कुण्डलों वाला, विशाल, घूमते नेत्रों वाला, प्रचण्ड और युद्ध में दुर्जय।
Verse 3
धनुः शक्रधनुः प्रख्यं महद् रुचिरसायकम् । विस्फारयाणो वेगेन वज्राशनिसमस्वनम् ॥
dhanuḥ śakradhanuḥ prakhyaṃ mahad rucirasāyakam | visphārayāṇo vegena vajrāśanisamasvanam
A great bow, like the bow of Indra, with bright arrows, he drew with force—its twang like the crash of the thunderbolt.
इन्द्र के धनुष के समान विशाल, सुन्दर बाणों वाले धनुष को, जिसकी टंकार वज्र और अशनि के समान थी, वह वेग से खींचने लगा।
Verse 4
तस्य विस्फारघोषेण धनुषो महता दिशः । प्रदिशश् च नभश् चैव सहसा समपूर्यत ॥
tasya visphāraghoṣeṇa dhanuṣo mahatā diśaḥ | pradiśaś ca nabhaś caiva sahasā samapūryata
At the great twang of his bow the quarters and the intermediate points and the sky itself were suddenly filled.
उसके धनुष की उस महान टंकार से दिशाएँ, उपदिशाएँ और आकाश भी सहसा भर गए।
Verse 5
रथेन खरयुक्तेन तम् आगतम् उदीक्ष्य सः । हनूमान् वेगसंपन्नो जहर्ष च ननाद च ॥
rathena kharayuktena tam āgatam udīkṣya saḥ | hanūmān vegasaṃpanno jaharṣa ca nanāda ca
Beholding him come upon a chariot yoked with asses, Hanumān, endowed with speed, rejoiced and roared.
गधों से जुते रथ पर आते हुए उसे देखकर वेगसम्पन्न हनुमान हर्षित हुआ और गरजा।
Verse 6
तं तोरणविटङ्कस्थं हनूमन्तं महाकपिम् । जम्बुमाली महाबाहुर् विव्याध निशितैः शरैः ॥
taṃ toraṇaviṭaṅkasthaṃ hanūmantaṃ mahākapim | jambumālī mahābāhur vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
That great monkey Hanumān, standing upon the archway's parapet, the long-armed Jambumālin pierced with sharp arrows.
तोरण के कंगूरे पर खड़े उस महाकपि हनुमान को महाबाहु जम्बुमाली ने तीखे बाणों से बेध दिया।
Verse 7
अर्धचन्द्रेण वदने शिरस्य् एकेन कर्णिना । बाह्वोर् विव्याध नाराचैर् दशभिस् तं कपीश्वरम् ॥
ardhacandreṇa vadane śirasy ekena karṇinā | bāhvor vivyādha nārācair daśabhis taṃ kapīśvaram
With a half-moon arrow upon his face, with one barbed shaft upon his head, and with ten iron bolts upon the arms, he pierced that lord of monkeys.
एक अर्धचन्द्र बाण से मुख पर, एक कर्णि बाण से सिर पर, और दस नाराच बाणों से भुजाओं पर उसने उस कपीश्वर को बेध दिया।
Verse 8
तस्य तच् छुशुभे ताम्रं शरेणाभिहतं मुखम् । शरदीवाम्बुजं फुल्लं विद्धं भास्कररश्मिना ॥
tasya tac chuśubhe tāmraṃ śareṇābhihataṃ mukham | śaradīvāmbujaṃ phullaṃ viddhaṃ bhāskararaśminā
That coppery face of his, struck by the arrow, shone like an autumn lotus in bloom pierced by a ray of the sun.
बाण से आहत उसका वह ताम्र मुख सूर्य की किरण से बिंधे हुए शरद् ऋतु के खिले कमल के समान सुशोभित हुआ।
Verse 9
चुकोप बाणाभिहतो राक्षसस्य महाकपिः । ततः पार्श्वे ऽतिविपुलां ददर्श महतीं शिलाम् ॥
cukopa bāṇābhihato rākṣasasya mahākapiḥ | tataḥ pārśve 'tivipulāṃ dadarśa mahatīṃ śilām
Struck by the rākṣasa's arrows, the great monkey grew wroth; then at his side he beheld a huge and mighty rock.
राक्षस के बाणों से आहत होकर वह महाकपि क्रुद्ध हो उठा; तब उसने अपनी बगल में एक अत्यन्त विशाल, महान शिला देखी।
Verse 10
तरसा तां समुत्पाट्य चिक्षेप बलवद् बली । तां शरैर् दशभिः क्रुद्धस् ताडयाम् आस राक्षसः ॥
tarasā tāṃ samutpāṭya cikṣepa balavad balī | tāṃ śarair daśabhiḥ kruddhas tāḍayām āsa rākṣasaḥ
The strong one swiftly tore it up and hurled it mightily; but the enraged rākṣasa smote it with ten arrows.
बलवान हनुमान ने शीघ्रता से उसे उखाड़कर बलपूर्वक फेंका; किन्तु क्रुद्ध राक्षस ने उसे दस बाणों से मार गिराया।
Verse 11
विपन्नं कर्म तद् दृष्ट्वा हनूमांश् चण्डविक्रमः । सालं विपुलम् उत्पाट्य भ्रामयाम् आस वीर्यवान् ॥
vipannaṃ karma tad dṛṣṭvā hanūmāṃś caṇḍavikramaḥ | sālaṃ vipulam utpāṭya bhrāmayām āsa vīryavān
Seeing that effort foiled, Hanumān of fierce valor, the mighty one, uprooted a great sāla tree and whirled it about.
उस प्रयास को विफल देखकर प्रचण्ड पराक्रमी पराक्रमी हनुमान ने एक विशाल साल वृक्ष को उखाड़कर घुमाया।
Verse 12
भ्रामयन्तं कपिं दृष्ट्वा सालवृक्षं महाबलम् । चिक्षेप सुबहून् बाणाञ् जम्बुमाली महाबलः ॥
bhrāmayantaṃ kapiṃ dṛṣṭvā sālavṛkṣaṃ mahābalam | cikṣepa subahūn bāṇāñ jambumālī mahābalaḥ
Seeing the mighty monkey whirling the sāla tree, the mighty Jambumālin loosed very many arrows.
साल वृक्ष को घुमाते हुए उस महाबली वानर को देखकर महाबली जम्बुमाली ने बहुत-से बाण छोड़े।
Verse 13
सालं चतुर्भिर् चिच्छेद वानरं पञ्चभिर् भुजे । उरस्य् एकेन बाणेन दशभिस् तु स्तनान्तरे ॥
sālaṃ caturbhir ciccheda vānaraṃ pañcabhir bhuje | urasy ekena bāṇena daśabhis tu stanāntare
With four he cleft the sāla tree, with five the monkey upon the arm, with one arrow upon the chest, and with ten upon the breast.
उसने चार बाणों से साल वृक्ष को काट डाला, पाँच से वानर की भुजा को, एक बाण से छाती पर, और दस से वक्षःस्थल के बीच प्रहार किया।
Verse 14
स शरैः पूरिततनुः क्रोधेन महता वृतः । तम् एव परिघं गृह्य भ्रामयाम् आस वेगितः ॥
sa śaraiḥ pūritatanuḥ krodhena mahatā vṛtaḥ | tam eva parighaṃ gṛhya bhrāmayām āsa vegitaḥ
His body filled with arrows, wrapped in great wrath, taking up that very iron bar, he whirled it swiftly.
बाणों से भरे शरीर वाला, महान क्रोध से आवृत वह उसी परिघ को लेकर वेगपूर्वक घुमाने लगा।
Verse 15
अतिवेगो ऽतिवेगेन भ्रामयित्वा बलोत्कटः । परिघं पातयाम् आस जम्बुमालेर् महोरसि ॥
ativego 'tivegena bhrāmayitvā balotkaṭaḥ | parighaṃ pātayām āsa jambumāler mahorasi
Of mighty speed, having whirled it with exceeding speed, that one of surpassing strength brought the iron bar down upon the broad chest of Jambumālin.
अत्यन्त वेगवान, बल से उत्कट उसने उस परिघ को अत्यन्त वेग से घुमाकर जम्बुमाली के विशाल वक्षःस्थल पर दे मारा।
Verse 16
तस्य चैव शिरो नास्ति न बाहू न च जानुनी । न धनुर् न रथो नाश्वास् तत्रादृश्यन्त नेषवः ॥
tasya caiva śiro nāsti na bāhū na ca jānunī | na dhanur na ratho nāśvās tatrādṛśyanta neṣavaḥ
Of him there was no head to be seen, nor arms, nor knees, nor bow, nor chariot, nor horses, nor arrows there.
उसका न सिर दिखा, न भुजाएँ, न घुटने, न धनुष, न रथ, न घोड़े, और न वहाँ बाण ही दिखाई दिए।
Verse 17
स हतस् तरसा तेन जम्बुमाली महारथः । पपात निहतो भूमौ चूर्णिताङ्गविभूषणः ॥
sa hatas tarasā tena jambumālī mahārathaḥ | papāta nihato bhūmau cūrṇitāṅgavibhūṣaṇaḥ
Slain swiftly by that one, the great warrior Jambumālin fell to the ground, destroyed, his limbs and ornaments pulverized.
उसके द्वारा शीघ्रता से मारा गया वह महारथी जम्बुमाली, जिसके अंग और आभूषण चूर-चूर हो गए, मरकर भूमि पर गिर पड़ा।
Verse 18
जम्बुमालिं च निहतं किंकरांश् च महाबलान् । चुक्रोध रावणः श्रुत्वा कोपसंरक्तलोचनः ॥
jambumāliṃ ca nihataṃ kiṃkarāṃś ca mahābalān | cukrodha rāvaṇaḥ śrutvā kopasaṃraktalocanaḥ
Hearing that Jambumālin and the mighty Kiṃkaras were slain, Rāvaṇa raged, his eyes red with wrath.
जम्बुमाली और महाबली किंकरों के मारे जाने की बात सुनकर रावण क्रोध से लाल नेत्रों वाला होकर क्रुद्ध हो उठा।
Verse 19
स रोषसंवर्तितताम्रलोचनः; प्रहस्तपुत्रे निहते महाबले । अमात्यपुत्रान् अतिवीर्यविक्रमान्; समादिदेशाशु निशाचरेश्वरः ॥
sa roṣasaṃvartitatāmralocanaḥ; prahastaputre nihate mahābale | amātyaputrān ativīryavikramān; samādideśāśu niśācareśvaraḥ
His coppery eyes rolling with fury at the slaying of the mighty son of Prahasta, the lord of the night-roamers swiftly commanded the sons of his ministers, of surpassing valor and prowess.
प्रहस्त के महाबली पुत्र के मारे जाने पर रोष से घूमते ताम्र नेत्रों वाले उस निशाचरेश्वर ने शीघ्र ही अत्यन्त वीर्य और पराक्रम वाले अपने मन्त्रियों के पुत्रों को आदेश दिया।