Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 13

Aranya Kanda

36 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    अथ पञ्चवटीं गच्छन्न् अन्तरा रघुनन्दनः । आससाद महाकायं गृध्रं भीमपराक्रमम् ॥

    atha pañcavaṭīṃ gacchann antarā raghunandanaḥ | āsasāda mahākāyaṃ gṛdhraṃ bhīmaparākramam

    Now, as he went toward Pañcavaṭī, Raghu's delight, on the way, came upon a huge-bodied vulture of fearful prowess.

    अब पंचवटी की ओर जाते हुए रघुनन्दन राम ने मार्ग में भयंकर पराक्रम वाले एक विशालकाय गृध्र (गिद्ध) को देखा।

  2. Verse 2

    तं दृष्ट्वा तौ महाभागौ वनस्थं रामलक्ष्मणौ । मेनाते राक्षसं पक्षिं ब्रुवाणौ को भवान् इति ॥

    taṃ dṛṣṭvā tau mahābhāgau vanasthaṃ rāmalakṣmaṇau | menāte rākṣasaṃ pakṣiṃ bruvāṇau ko bhavān iti

    Seeing him in the forest, those two illustrious ones, Rāma and Lakṣmaṇa, took him for a rākṣasa-bird and said, 'Who are you?'

    वन में उसे देखकर उन दोनों महाभाग्यशाली राम और लक्ष्मण ने उसे राक्षस-पक्षी समझकर कहा—'आप कौन हैं?'

  3. Verse 3

    स तौ मधुरया वाचा सौम्यया प्रीणयन्न् इव । उवाच वत्स मां विद्धि वयस्यं पितुर् आत्मनः ॥

    sa tau madhurayā vācā saumyayā prīṇayann iva | uvāca vatsa māṃ viddhi vayasyaṃ pitur ātmanaḥ

    He, as though gladdening them with a sweet, gentle voice, said: 'Know me, my child, as a friend of your father's own.'

    उसने मानो मधुर, सौम्य वाणी से उन्हें प्रसन्न करते हुए कहा—'हे वत्स! मुझे अपने पिता का मित्र समझो।'

  4. Verse 4

    स तं पितृसखं बुद्ध्वा पूजयाम् आस राघवः । स तस्य कुलम् अव्यग्रम् अथ पप्रच्छ नाम च ॥

    sa taṃ pitṛsakhaṃ buddhvā pūjayām āsa rāghavaḥ | sa tasya kulam avyagram atha papraccha nāma ca

    Knowing him to be his father's friend, Rāghava honored him; and he asked unhurriedly of his lineage and his name.

    उसे पिता का मित्र जानकर राघव ने उसका सत्कार किया; और फिर उन्होंने शान्तभाव से उसके कुल और नाम के विषय में पूछा।

  5. Verse 5

    रामस्य वचनं श्रुत्वा कुलम् आत्मानम् एव च । आचचक्षे द्विजस् तस्मै सर्वभूतसमुद्भवम् ॥

    rāmasya vacanaṃ śrutvā kulam ātmānam eva ca | ācacakṣe dvijas tasmai sarvabhūtasamudbhavam

    Hearing Rāma's word, the bird related to him his lineage and himself, and the origin of all beings:

    राम का वचन सुनकर उस पक्षी ने उन्हें अपना कुल, अपना परिचय तथा समस्त प्राणियों की उत्पत्ति बताई—

  6. Verse 6

    पूर्वकाले महाबाहो ये प्रजापतयो ऽभवन् । तान् मे निगदतः सर्वान् आदितः शृणु राघव ॥

    pūrvakāle mahābāho ye prajāpatayo 'bhavan | tān me nigadataḥ sarvān āditaḥ śṛṇu rāghava

    'In the former time, O mighty-armed one, those who became the Prajāpatis — hear of them all from me, as I recount them, from the beginning, O Rāghava.'

    'हे महाबाहो राघव! पूर्वकाल में जो प्रजापति हुए, उन सबका परिचय मैं आरम्भ से कहता हूँ, सुनो।'

  7. Verse 7

    कर्दमः प्रथमस् तेषां विकृतस् तदनन्तरम् । शेषश् च संश्रयश् चैव बहुपुत्रश् च वीर्यवान् ॥

    kardamaḥ prathamas teṣāṃ vikṛtas tadanantaram | śeṣaś ca saṃśrayaś caiva bahuputraś ca vīryavān

    'Kardama was the first of them; next Vikṛta; and Śeṣa, and Saṃśraya, and the valiant Bahuputra;'

    'उनमें प्रथम कर्दम थे; उसके बाद विकृत; और शेष, संश्रय, तथा पराक्रमी बहुपुत्र;'

  8. Verse 8

    स्थाणुर् मरीचिर् अत्रिश् च क्रतुश् चैव महाबलः । पुलस्त्यश् चाङ्गिराश् चैव प्रचेताः पुलहस् तथा ॥

    sthāṇur marīcir atriś ca kratuś caiva mahābalaḥ | pulastyaś cāṅgirāś caiva pracetāḥ pulahas tathā

    'Sthāṇu, Marīci, Atri, and mighty Kratu; Pulastya, and Aṅgiras, Pracetas, and Pulaha likewise;'

    'स्थाणु, मरीचि, अत्रि और महाबली क्रतु; पुलस्त्य, अंगिरा, प्रचेता तथा पुलह;'

  9. Verse 9

    दक्षो विवस्वान् अपरो ऽरिष्टनेमिश् च राघव । कश्यपश् च महातेजास् तेषाम् आसीच् च पश्चिमः ॥

    dakṣo vivasvān aparo 'riṣṭanemiś ca rāghava | kaśyapaś ca mahātejās teṣām āsīc ca paścimaḥ

    'Dakṣa, Vivasvat, and besides Ariṣṭanemi, O Rāghava; and Kaśyapa of great splendor was the last of them.'

    'हे राघव! दक्ष, विवस्वान्, तथा अरिष्टनेमि; और महातेजस्वी कश्यप उन सबमें अन्तिम थे।'

  10. Verse 10

    प्रजापतेस् तु दक्षस्य बभूवुर् इति नः श्रुतम् । षष्टिर् दुहितरो राम यशस्विन्यो महायशः ॥

    prajāpates tu dakṣasya babhūvur iti naḥ śrutam | ṣaṣṭir duhitaro rāma yaśasvinyo mahāyaśaḥ

    'And of Prajāpati Dakṣa, so we have heard, O Rāma, there were sixty daughters, glorious and of great renown.'

    'हे महायशस्वी राम! हमने सुना है कि प्रजापति दक्ष की साठ यशस्विनी कन्याएँ थीं।'

  11. Verse 11

    कश्यपः प्रतिजग्राह तासाम् अष्टौ सुमध्यमाः । अदितिं च दितिं चैव दनूम् अपि च कालकाम् ॥

    kaśyapaḥ pratijagrāha tāsām aṣṭau sumadhyamāḥ | aditiṃ ca ditiṃ caiva danūm api ca kālakām

    'Kaśyapa took eight of those fair-waisted ones to wife: Aditi and Diti, and also Danu and Kālakā,'

    'उन सुन्दरियों में से कश्यप ने आठ को पत्नीरूप में स्वीकार किया—अदिति और दिति, तथा दनु और कालका,'

  12. Verse 12

    ताम्रां क्रोधवशां चैव मनुं चाप्य् अनलाम् अपि । तास् तु कन्यास् ततः प्रीतः कश्यपः पुनर् अब्रवीत् ॥

    tāmrāṃ krodhavaśāṃ caiva manuṃ cāpy analām api | tās tu kanyās tataḥ prītaḥ kaśyapaḥ punar abravīt

    'Tāmrā and Krodhavaśā, and Manu, and also Analā. Then Kaśyapa, well pleased, said again to those maidens:'

    'ताम्रा और क्रोधवशा, तथा मनु और अनला भी। तब प्रसन्न होकर कश्यप ने उन कन्याओं से पुनः कहा—'

  13. Verse 13

    पुत्रांस् त्रैलोक्यभर्तॄन् वै जनयिष्यथ मत् समान् । अदितिस् तन् मना राम दितिश् च दनुर् एव च ॥

    putrāṃs trailokyabhartṝn vai janayiṣyatha mat samān | aditis tan manā rāma ditiś ca danur eva ca

    '"You shall bring forth sons, lords of the three worlds, equal to me." Aditi was so minded, O Rāma, and Diti, and Danu,'

    '"तुम मेरे समान त्रैलोक्य के स्वामी पुत्रों को जन्म दोगी।" हे राम! अदिति उसमें मन लगाने वाली हुई, और दिति तथा दनु भी,'

  14. Verse 14

    कालका च महाबाहो शेषास् त्व् अमनसो ऽभवन् । अदित्यां जज्ञिरे देवास् त्रयस्त्रिंशद् अरिंदम ॥

    kālakā ca mahābāho śeṣās tv amanaso 'bhavan | adityāṃ jajñire devās trayastriṃśad ariṃdama

    'and Kālakā, O mighty-armed one; the rest were not so minded. Of Aditi were born the gods, the thirty-three, O subduer of foes:'

    'हे महाबाहो! और कालका भी; शेष उस बात में मन न लगाने वाली हुईं। हे शत्रुदमन! अदिति से तैंतीस देवता उत्पन्न हुए—'

  15. Verse 15

    आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च परंतप । दितिस् त्व् अजनयत् पुत्रान् दैत्यांस् तात यशस्विनः ॥

    ādityā vasavo rudrā aśvinau ca paraṃtapa | ditis tv ajanayat putrān daityāṃs tāta yaśasvinaḥ

    'the Ādityas, the Vasus, the Rudras, and the two Aśvins, O scorcher of foes. Diti brought forth sons, the glorious Daityas, dear one.'

    'हे परंतप! आदित्य, वसु, रुद्र तथा दोनों अश्विनीकुमार। हे तात! दिति ने यशस्वी दैत्य पुत्रों को जन्म दिया।'

  16. Verse 16

    तेषाम् इयं वसुमती पुरासीत् सवनार्णवा । दनुस् त्व् अजनयत् पुत्रम् अश्वग्रीवम् अरिंदम ॥

    teṣām iyaṃ vasumatī purāsīt savanārṇavā | danus tv ajanayat putram aśvagrīvam ariṃdama

    'Theirs was this earth of old, with its seas and groves. And Danu brought forth a son, Aśvagrīva, O subduer of foes,'

    'सागरों और वनों सहित यह पृथ्वी पूर्वकाल में उन्हीं की थी। हे शत्रुदमन! दनु ने अश्वग्रीव नामक पुत्र को जन्म दिया,'

  17. Verse 17

    नरकं कालकं चैव कालकापि व्यजायत । क्रौञ्चीं भासीं तथा श्येनीं धृतराष्ट्रीं तथा शुकीम् ॥

    narakaṃ kālakaṃ caiva kālakāpi vyajāyata | krauñcīṃ bhāsīṃ tathā śyenīṃ dhṛtarāṣṭrīṃ tathā śukīm

    'and Naraka and Kālaka. Kālakā too brought forth offspring. [And Tāmrā bore] Krauñcī, Bhāsī, and Śyenī, and Dhṛtarāṣṭrī, and Śukī.'

    'तथा नरक और कालक को। कालका ने भी सन्तान उत्पन्न की। (और ताम्रा ने) क्रौञ्ची, भासी, श्येनी, धृतराष्ट्री तथा शुकी को जन्म दिया।'

  18. Verse 18

    ताम्रापि सुषुवे कन्याः पञ्चैता लोकविश्रुताः । उलूकाञ् जनयत् क्रौञ्ची भासी भासान् व्यजायत ॥

    tāmrāpi suṣuve kanyāḥ pañcaitā lokaviśrutāḥ | ulūkāñ janayat krauñcī bhāsī bhāsān vyajāyata

    'Tāmrā, too, bore these five daughters, renowned in the world. Krauñcī brought forth the owls; Bhāsī gave birth to the bhāsa-birds;'

    'ताम्रा ने लोकविख्यात इन पाँच कन्याओं को जन्म दिया। क्रौञ्ची ने उल्लुओं को उत्पन्न किया, भासी ने भास पक्षियों को जन्म दिया;'

  19. Verse 19

    श्येनी श्येनांश् च गृध्रांश् च व्यजायत सुतेजसः । धृतराष्ट्री तु हंसांश् च कलहंसांश् च सर्वशः ॥

    śyenī śyenāṃś ca gṛdhrāṃś ca vyajāyata sutejasaḥ | dhṛtarāṣṭrī tu haṃsāṃś ca kalahaṃsāṃś ca sarvaśaḥ

    'Śyenī brought forth the falcons and the vultures of great vigor; and Dhṛtarāṣṭrī the haṃsa and kalahaṃsa geese, each and all,'

    'श्येनी ने अत्यन्त तेजस्वी श्येन (बाज) और गृध्रों को जन्म दिया; और धृतराष्ट्री ने सब प्रकार के हंसों और कलहंसों को,'

  20. Verse 20

    चक्रवाकांश् च भद्रं ते विजज्ञे सापि भामिनी । शुकी नतां विजज्ञे तु नताया विनता सुता ॥

    cakravākāṃś ca bhadraṃ te vijajñe sāpi bhāminī | śukī natāṃ vijajñe tu natāyā vinatā sutā

    'and the cakravāka geese — blessings on you — did that lovely one bring forth. Śukī bore Natā, and Natā's daughter was Vinatā.'

    'तथा चक्रवाकों को भी उस सुन्दरी ने जन्म दिया—तुम्हारा कल्याण हो। शुकी ने नता को जन्म दिया, और नता की पुत्री विनता हुई।'

  21. Verse 21

    दशक्रोधवशा राम विजज्ञे ऽप्य् आत्मसंभवाः । मृगीं च मृगमन्दां च हरीं भद्रमदाम् अपि ॥

    daśakrodhavaśā rāma vijajñe 'py ātmasaṃbhavāḥ | mṛgīṃ ca mṛgamandāṃ ca harīṃ bhadramadām api

    'Krodhavaśā, O Rāma, brought forth ten daughters born of herself: Mṛgī and Mṛgamandā, Harī, and Bhadramadā,'

    'हे राम! क्रोधवशा ने अपने से उत्पन्न दस कन्याओं को जन्म दिया—मृगी और मृगमन्दा, हरी तथा भद्रमदा,'

  22. Verse 22

    मातङ्गीम् अथ शार्दूलीं श्वेतां च सुरभीं तथा । सर्वलक्षणसंपन्नां सुरसां कद्रुकाम् अपि ॥

    mātaṅgīm atha śārdūlīṃ śvetāṃ ca surabhīṃ tathā | sarvalakṣaṇasaṃpannāṃ surasāṃ kadrukām api

    'Mātaṅgī, and Śārdūlī, Śvetā, and Surabhī likewise, and Surasā endowed with every auspicious mark, and Kadrū as well.'

    'मातंगी, तथा शार्दूली, श्वेता और सुरभी, तथा समस्त शुभ लक्षणों से सम्पन्न सुरसा और कद्रू भी।'

  23. Verse 23

    अपत्यं तु मृगाः सर्वे मृग्या नरवरोत्तम । ऋष्काश् च मृगमन्दायाः सृमराश् चमरास् तथा ॥

    apatyaṃ tu mṛgāḥ sarve mṛgyā naravarottama | ṛṣkāś ca mṛgamandāyāḥ sṛmarāś camarās tathā

    'The offspring of Mṛgī are all the deer, O best of men; and of Mṛgamandā the bears, and the sṛmaras and the camaras (yaks).'

    'हे नरश्रेष्ठ! मृगी की सन्तान समस्त मृग हैं; और मृगमन्दा की सन्तान रीछ, तथा सृमर और चमर (सुरागाय) हैं।'

  24. Verse 24

    ततस् त्व् इरावतीं नाम जज्ञे भद्रमदा सुताम् । तस्यास् त्व् ऐरावतः पुत्रो लोकनाथो महागजः ॥

    tatas tv irāvatīṃ nāma jajñe bhadramadā sutām | tasyās tv airāvataḥ putro lokanātho mahāgajaḥ

    'Then Bhadramadā bore a daughter named Irāvatī; her son was Airāvata, lord of the world, the great elephant.'

    'तब भद्रमदा ने इरावती नामक कन्या को जन्म दिया; उसका पुत्र लोकपाल महागज ऐरावत हुआ।'

  25. Verse 25

    हर्याश् च हरयो ऽपत्यं वानराश् च तपस्विनः । गोलाङ्गूलांश् च शार्दूली व्याघ्रांश् चाजनयत् सुतान् ॥

    haryāś ca harayo 'patyaṃ vānarāś ca tapasvinaḥ | golāṅgūlāṃś ca śārdūlī vyāghrāṃś cājanayat sutān

    'And of Harī the offspring were the monkeys and the ascetic-like langurs; and Śārdūlī brought forth golāṅgūla langurs and tigers as her sons.'

    'और हरी की सन्तान वानर तथा तपस्वी जैसे गोलांगूल (लंगूर) हैं; और शार्दूली ने गोलांगूल तथा बाघ पुत्रों को जन्म दिया।'

  26. Verse 26

    मातङ्ग्यास् त्व् अथ मातङ्गा अपत्यं मनुजर्षभ । दिशागजं तु श्वेताक्षं श्वेता व्यजनयत् सुतम् ॥

    mātaṅgyās tv atha mātaṅgā apatyaṃ manujarṣabha | diśāgajaṃ tu śvetākṣaṃ śvetā vyajanayat sutam

    'And of Mātaṅgī the offspring were the elephants, O bull among men; and Śvetā brought forth a son, the white-eyed quarter-elephant.'

    'हे मनुजश्रेष्ठ! मातंगी की सन्तान हाथी हैं; और श्वेता ने श्वेत नेत्रों वाले दिग्गज पुत्र को जन्म दिया।'

  27. Verse 27

    ततो दुहितरौ राम सुरभिर् देव्य् अजायत । रोहिणीं नाम भद्रं ते गन्धर्वीं च यशस्विनीम् ॥

    tato duhitarau rāma surabhir devy ajāyata | rohiṇīṃ nāma bhadraṃ te gandharvīṃ ca yaśasvinīm

    'Then two daughters, O Rāma, the goddess Surabhī bore: Rohiṇī by name — blessings on you — and the glorious Gandharvī.'

    'हे राम! तब देवी सुरभी ने दो कन्याओं को जन्म दिया—रोहिणी नामक, तुम्हारा कल्याण हो, और यशस्विनी गन्धर्वी को।'

  28. Verse 28

    रोहिण्य् अजनयद् गा वै गन्धर्वी वाजिनः सुतान् । सुरसाजनयन् नागान् राम कद्रूश् च पन्नगान् ॥

    rohiṇy ajanayad gā vai gandharvī vājinaḥ sutān | surasājanayan nāgān rāma kadrūś ca pannagān

    'Rohiṇī brought forth the cattle, and Gandharvī sons that were horses; Surasā brought forth the nāgas, O Rāma, and Kadrū the serpents.'

    'रोहिणी ने गौओं को जन्म दिया, और गन्धर्वी ने अश्व पुत्रों को; सुरसा ने नागों को जन्म दिया, हे राम! और कद्रू ने सर्पों को।'

  29. Verse 29

    मनुर् मनुष्याञ् जनयत् कश्यपस्य महात्मनः । ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्याञ् शूद्रांश् च मनुजर्षभ ॥

    manur manuṣyāñ janayat kaśyapasya mahātmanaḥ | brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyāñ śūdrāṃś ca manujarṣabha

    'Manu, the wife of great-souled Kaśyapa, brought forth men — brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas, and śūdras, O bull among men.'

    'महात्मा कश्यप की पत्नी मनु ने मनुष्यों को जन्म दिया—हे मनुजश्रेष्ठ! ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्रों को।'

  30. Verse 30

    मुखतो ब्राह्मणा जाता उरसः क्षत्रियास् तथा । ऊरुभ्यां जज्ञिरे वैश्याः पद्भ्यां शूद्रा इति श्रुतिः ॥

    mukhato brāhmaṇā jātā urasaḥ kṣatriyās tathā | ūrubhyāṃ jajñire vaiśyāḥ padbhyāṃ śūdrā iti śrutiḥ

    'From the mouth were born the brāhmaṇas, from the breast the kṣatriyas, from the thighs were born the vaiśyas, and from the feet the śūdras — so says the Veda.'

    'मुख से ब्राह्मण उत्पन्न हुए, वक्षःस्थल से क्षत्रिय, जाँघों से वैश्य और चरणों से शूद्र उत्पन्न हुए—ऐसा वेद का वचन है।'

  31. Verse 31

    सर्वान् पुण्यफलान् वृक्षान् अनलापि व्यजायत । विनता च शुकी पौत्री कद्रूश् च सुरसा स्वसा ॥

    sarvān puṇyaphalān vṛkṣān analāpi vyajāyata | vinatā ca śukī pautrī kadrūś ca surasā svasā

    'Analā, too, brought forth all the trees of holy fruit. And Vinatā was the granddaughter of Śukī, and Kadrū the sister of Surasā.'

    'अनला ने भी समस्त पवित्र फल देने वाले वृक्षों को जन्म दिया। और विनता शुकी की पौत्री थी, तथा कद्रू सुरसा की बहन थी।'

  32. Verse 32

    कद्रूर् नागसहस्क्रं तु विजज्ञे धरणीधरम् । द्वौ पुत्रौ विनतायास् तु गरुडो ऽरुण एव च ॥

    kadrūr nāgasahaskraṃ tu vijajñe dharaṇīdharam | dvau putrau vinatāyās tu garuḍo 'ruṇa eva ca

    'Kadrū brought forth a thousand nāgas that bear the earth; and the two sons of Vinatā were Garuḍa and Aruṇa.'

    'कद्रू ने पृथ्वी को धारण करने वाले एक हज़ार नागों को जन्म दिया; और विनता के दो पुत्र गरुड़ तथा अरुण हुए।'

  33. Verse 33

    तस्माज् जातो ऽहम् अरुणात् संपातिश् च ममाग्रजः । जटायुर् इति मां विद्धि श्येनीपुत्रम् अरिंदम ॥

    tasmāj jāto 'ham aruṇāt saṃpātiś ca mamāgrajaḥ | jaṭāyur iti māṃ viddhi śyenīputram ariṃdama

    'From that Aruṇa was I born, and Saṃpāti is my elder brother; know me as Jaṭāyu, son of Śyenī, O subduer of foes.'

    'उसी अरुण से मैं उत्पन्न हुआ, और सम्पाति मेरे अग्रज हैं; हे शत्रुदमन! मुझे श्येनी का पुत्र जटायु समझो।'

  34. Verse 34

    सो ऽहं वाससहायस् ते भविष्यामि यदीच्छसि । सीतां च तात रक्षिष्ये त्वयि याते सलक्ष्मणे ॥

    so 'haṃ vāsasahāyas te bhaviṣyāmi yadīcchasi | sītāṃ ca tāta rakṣiṣye tvayi yāte salakṣmaṇe

    'I shall become your companion in your dwelling, if you wish, and I shall guard Sītā, dear one, when you have gone off with Lakṣmaṇa.'

    'यदि तुम चाहो तो मैं तुम्हारे निवास में तुम्हारा सहायक बनूँगा; और हे तात! जब तुम लक्ष्मण के साथ कहीं जाओगे, तब मैं सीता की रक्षा करूँगा।'

  35. Verse 35

    जटायुषं तु प्रतिपूज्य राघवो; मुदा परिष्वज्य च संनतो ऽभवत् । पितुर् हि शुश्राव सखित्वम् आत्मवाञ्; जटायुषा संकथितं पुनः पुनः ॥

    jaṭāyuṣaṃ tu pratipūjya rāghavo; mudā pariṣvajya ca saṃnato 'bhavat | pitur hi śuśrāva sakhitvam ātmavāñ; jaṭāyuṣā saṃkathitaṃ punaḥ punaḥ

    Honoring Jaṭāyu, and embracing him with joy, Rāghava became full of reverence; for the self-possessed one heard of his father's friendship, told again and again by Jaṭāyu.

    जटायु का सत्कार करके और हर्षपूर्वक उनका आलिंगन करके राघव विनम्र हो गए; क्योंकि आत्मवान् राम ने जटायु द्वारा बार-बार बताई गई अपने पिता की मित्रता के विषय में सुना।

  36. Verse 36

    स तत्र सीतां परिदाय मैथिलीं; सहैव तेनातिबलेन पक्षिणा । जगाम तां पञ्चवटीं सलक्ष्मणो; रिपून् दिधक्षञ् शलभान् इवानलः ॥

    sa tatra sītāṃ paridāya maithilīṃ; sahaiva tenātibalena pakṣiṇā | jagāma tāṃ pañcavaṭīṃ salakṣmaṇo; ripūn didhakṣañ śalabhān ivānalaḥ

    There, entrusting Sītā of Mithilā to that exceedingly mighty bird, together with Lakṣmaṇa he went on to that Pañcavaṭī, eager to burn up his foes as fire burns moths.

    वहाँ मिथिलेश-कुमारी सीता को उस अत्यन्त बलवान पक्षी को सौंपकर, लक्ष्मण के साथ राम उस पंचवटी की ओर चल पड़े, मानो अग्नि पतंगों को जलाने के लिए उद्यत हो, वैसे ही शत्रुओं को भस्म करने के लिए उत्सुक होकर।