Sarga 31
Ayodhya Kanda
37 verses · free forever
Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings
Verse 1
स रामप्रेषितः क्षिप्रं संतापकलुषेन्द्रियः । प्रविश्य नृपतिं सूतो निःश्वसन्तं ददर्श ह ॥
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ saṃtāpakaluṣendriyaḥ | praviśya nṛpatiṃ sūto niḥśvasantaṃ dadarśa ha
That charioteer, sent by Rama, his senses clouded with grief, entered swiftly and beheld the king sighing deeply.
राम द्वारा भेजे गए वे सूत, संताप से मलिन इन्द्रियों वाले, शीघ्र भीतर प्रवेश करके, साँसें भरते हुए राजा को देखा।
Verse 2
आलोक्य तु महाप्राज्ञः परमाकुल चेतसं । रामम् एवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिर् आसदत् ॥
ālokya tu mahāprājñaḥ paramākula cetasaṃ | rāmam evānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalir āsadat
But the very wise charioteer, seeing him utterly distraught in mind and grieving for Rama alone, approached with hands joined.
अत्यन्त व्याकुल चित्त वाले, राम के ही लिए शोक करते हुए उन (राजा) को देखकर महाप्राज्ञ सूत हाथ जोड़कर पास आए।
Verse 3
अयं स पुरुषव्याघ्र द्वारि तिष्ठति ते सुतः । ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्त्वा सर्वं चैवोपजीविनाम् ॥
ayaṃ sa puruṣavyāghra dvāri tiṣṭhati te sutaḥ | brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā sarvaṃ caivopajīvinām
"This your son, O tiger among men, stands at the door, having given his wealth to the Brahmins and to all his dependents.
"हे पुरुषव्याघ्र! ब्राह्मणों को और समस्त आश्रितों (सेवकों) को धन देकर आपके ये (ही) पुत्र द्वार पर खड़े हैं।"
Verse 4
स त्वा पश्यतु भद्रं ते रामः सत्यपराक्रमः । सर्वान् सुहृद आपृच्छ्य त्वाम् इदानीं दिदृक्षते ॥
sa tvā paśyatu bhadraṃ te rāmaḥ satyaparākramaḥ | sarvān suhṛda āpṛcchya tvām idānīṃ didṛkṣate
May it be well with you—Rama of true valour, having taken leave of all his friends, now wishes to behold you.
"सत्यपराक्रमी वे राम आपका दर्शन करें; आपका कल्याण हो! समस्त सुहृदों से विदा लेकर वे अब आपको देखना चाहते हैं।"
Verse 5
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते । वृतं राजगुणैः सर्वैर् आदित्यम् इव रश्मिभिः ॥
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate | vṛtaṃ rājaguṇaiḥ sarvair ādityam iva raśmibhiḥ
He is about to go to the great forest; behold him, O lord of the world, encompassed by all royal virtues as the sun by his rays."
"हे जगत्पते! वे महान वन को जाएँगे; समस्त राजगुणों से युक्त उन्हें देख लीजिए — जैसे किरणों से युक्त सूर्य को।"
Verse 6
स सत्यवादी धर्मात्मा गाम्भीर्यात् सागरोपमः । आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryāt sāgaropamaḥ | ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam
That truthful, righteous lord of men, like the ocean in his depth, like the stainless unclouded sky, answered him:
सत्यवादी, धर्मात्मा, गाम्भीर्य में समुद्र के समान और आकाश के समान निर्मल (निष्कलंक) वे नरेन्द्र उनसे बोले —
Verse 7
सुमन्त्रानय मे दारान् ये के चिद् इह मामकाः । दारैः परिवृतः सर्वैर् द्रष्टुम् इच्छामि राघवम् ॥
sumantrānaya me dārān ye ke cid iha māmakāḥ | dāraiḥ parivṛtaḥ sarvair draṣṭum icchāmi rāghavam
"Sumantra, bring me my wives, all such as are mine here; surrounded by all my wives I wish to behold Raghava."
"हे सुमन्त्र! मेरी जो भी पत्नियाँ यहाँ हैं, उन्हें मेरे पास ले आओ; समस्त पत्नियों से घिरकर मैं राघव को देखना चाहता हूँ।"
Verse 8
सो ऽन्तःपुरम् अतीत्यैव स्त्रियस् ता वाक्यम् अब्रवीत् । आर्यो ह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र माचिरम् ॥
so 'ntaḥpuram atītyaiva striyas tā vākyam abravīt | āryo hvayati vo rājā gamyatāṃ tatra māciram
He, passing into the inner apartments, spoke these words to the women: "The noble king summons you; go there without delay."
वे (सुमन्त्र) अन्तःपुर में जाकर उन स्त्रियों से बोले — "आर्य राजा आपको बुला रहे हैं; बिना विलम्ब वहाँ पधारिए।"
Verse 9
एवम् उक्ताः स्त्रियः सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया । प्रचक्रमुस् तद् भवनं भर्तुर् आज्ञाय शासनम् ॥
evam uktāḥ striyaḥ sarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā | pracakramus tad bhavanaṃ bhartur ājñāya śāsanam
Thus addressed by Sumantra at the king's command, all the women set out for that dwelling, having learned their lord's bidding.
राजा की आज्ञा से सुमन्त्र द्वारा इस प्रकार कही गई वे सब स्त्रियाँ पति की आज्ञा मानकर उस भवन की ओर चल पड़ीं।
Verse 10
अर्धसप्तशतास् तास् तु प्रमदास् ताम्रलोचनाः । कौसल्यां परिवार्याथ शनैर् जग्मुर् धृतव्रताः ॥
ardhasaptaśatās tās tu pramadās tāmralocanāḥ | kausalyāṃ parivāryātha śanair jagmur dhṛtavratāḥ
Those three hundred and fifty women, with copper-red eyes, surrounding Kausalya, went slowly, steadfast in their vows.
वे साढ़े तीन सौ (350) ताम्र नेत्रों वाली रमणियाँ, व्रतधारिणी (संयमी) होकर, कौसल्या को घेरकर धीरे-धीरे गईं।
Verse 11
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः । उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्रानय मे सुतम् ॥
āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ | uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrānaya me sutam
When the wives had come, the lord of the earth, having looked upon them, said to the charioteer: "Sumantra, bring me my son."
पत्नियों के आ जाने पर, उन्हें देखकर राजा ने उस सूत से कहा — "हे सुमन्त्र! मेरे पुत्र को ले आओ।"
Verse 12
स सूतो रामम् आदाय लक्ष्मणं मैथिलीं तदा । जगामाभिमुखस् तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥
sa sūto rāmam ādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā | jagāmābhimukhas tūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ
The charioteer, taking Rama, Lakshmana and Maithili, then went quickly, facing toward the lord of the world.
तब वे सूत राम, लक्ष्मण और मैथिली को लेकर शीघ्र ही जगत्पति के सम्मुख उनके पास गए।
Verse 13
स राजा पुत्रम् आयान्तं दृष्ट्वा दूरात् कृताञ्जलिम् । उत्पपातासनात् तूर्णम् आर्तः स्त्रीजनसंवृतः ॥
sa rājā putram āyāntaṃ dṛṣṭvā dūrāt kṛtāñjalim | utpapātāsanāt tūrṇam ārtaḥ strījanasaṃvṛtaḥ
The king, seeing his son approaching from afar with hands joined, rose swiftly from his seat, stricken, surrounded by the throng of women.
आते हुए हाथ जोड़े पुत्र को दूर से देखकर वे राजा आर्त होकर, स्त्रीजनों से घिरे हुए, शीघ्र आसन से उठ खड़े हुए।
Verse 14
सो ऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशां पतिः । तम् असंप्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्छितः ॥
so 'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāṃ patiḥ | tam asaṃprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ
Beholding Rama, the lord of the people rushed forward with all speed; but before he could reach him, overcome by grief, he fell swooning to the ground.
राम को देखकर वे प्रजापति (राजा) वेग से उनकी ओर दौड़े; किन्तु उन तक न पहुँच पाकर दुःख से आर्त होकर मूर्च्छित होकर भूमि पर गिर पड़े।
Verse 15
तं रामो ऽभ्यपातत् क्षिप्रं लक्ष्मणश् च महारथः । विसंज्ञम् इव दुःखेन सशोकं नृपतिं तदा ॥
taṃ rāmo 'bhyapātat kṣipraṃ lakṣmaṇaś ca mahārathaḥ | visaṃjñam iva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā
Rama swiftly ran to him, and so did the mighty car-warrior Lakshmana—to that king, as if senseless with grief and plunged in sorrow.
उस समय दुःख से मानो अचेत, शोकग्रस्त उन राजा की ओर राम और महारथी लक्ष्मण शीघ्र दौड़ पड़े।
Verse 16
स्त्रीसहस्रनिनादश् च संजज्ञे राजवेश्मनि । हाहा रामेति सहसा भूषणध्वनिमूर्छितः ॥
strīsahasraninādaś ca saṃjajñe rājaveśmani | hāhā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ
And in the royal palace arose the cry of a thousand women, "Alas, alas, Rama!"—mingled suddenly with the clash of their ornaments.
राजभवन में सहसा सहस्रों स्त्रियों का "हा-हा, राम!" (कहकर) आभूषणों की झंकार से मिला हुआ क्रन्दन उठ खड़ा हुआ।
Verse 17
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां ताव् उभौ रामलक्ष्मणौ । पर्यङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāv ubhau rāmalakṣmaṇau | paryaṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan
Clasping him in their arms, those two, Rama and Lakshmana, weeping, laid him upon the couch together with Sita.
उन दोनों — राम और लक्ष्मण — ने भुजाओं से उन्हें आलिंगन करके, सीता सहित, रोते हुए उन्हें पर्यंक (पलंग) पर बिठाया।
Verse 18
अथ रामो मुहूर्तेन लब्धसंज्ञं महीपतिम् । उवाच प्राञ्जलिर् भूत्वा शोकार्णवपरिप्लुतम् ॥
atha rāmo muhūrtena labdhasaṃjñaṃ mahīpatim | uvāca prāñjalir bhūtvā śokārṇavapariplutam
Then Rama, when after a moment the king had regained his senses, with hands joined spoke to him who was flooded in an ocean of grief:
तब राम ने एक क्षण में होश में आए हुए, शोक के समुद्र में डूबे महीपति से हाथ जोड़कर कहा —
Verse 19
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषाम् ईश्वरो ऽसि नः । प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥
āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣām īśvaro 'si naḥ | prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām
"I take my leave of you, great king; you are the lord of us all. Look upon me with kindly favour as I set out for the Dandaka forest.
"हे महाराज! मैं आपसे विदा माँगता हूँ; आप हम सबके स्वामी हैं; दण्डकारण्य को प्रस्थित मुझे आप कुशल (मंगल) दृष्टि से देखिए।"
Verse 20
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेति मां वनम् । कारणैर् बहुभिस् तथ्यैर् वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥
lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam | kāraṇair bahubhis tathyair vāryamāṇau na cecchataḥ
And grant leave to Lakshmana; Sita too follows me to the forest. Though restrained by many true reasons, those two will not consent to stay.
"लक्ष्मण को भी अनुमति दीजिए; और सीता भी मेरे साथ वन चल रही हैं; अनेक सच्चे कारणों से रोके जाने पर भी ये दोनों (रुकने को) नहीं मानते।"
Verse 21
अनुजानीहि सर्वान् नः शोकम् उत्सृज्य मानद । लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिर् इव प्रजाः ॥
anujānīhi sarvān naḥ śokam utsṛjya mānada | lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatir iva prajāḥ
Grant leave to us all, casting off your grief, O giver of honour—to Lakshmana, to me, and to Sita—as Prajapati grants leave to his creatures."
"हे मानद! शोक त्यागकर हम सबको अनुमति दीजिए — लक्ष्मण को, मुझे और सीता को — जैसे प्रजापति प्रजा को (विदा करते हैं)।"
Verse 22
प्रतीक्षमाणम् अव्यग्रम् अनुज्ञां जगतीपतेः । उवाच रर्जा संप्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥
pratīkṣamāṇam avyagram anujñāṃ jagatīpateḥ | uvāca rarjā saṃprekṣya vanavāsāya rāghavam
To Raghava, who waited calmly for the leave of the lord of the world to dwell in the forest, the king, gazing upon him, said:
जगत्पति की अनुमति की अविचल प्रतीक्षा करते हुए राघव की ओर देखकर राजा ने वनवास के विषय में (यह) कहा —
Verse 23
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः । अयोध्यायास् त्वम् एवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥
ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ | ayodhyāyās tvam evādya bhava rājā nigṛhya mām
"O Raghava, I have been deluded by Kaikeyi through the granting of her boon. Become this very day the king of Ayodhya, by overpowering me."
"हे राघव! मैं कैकेयी को दिए वरदान से मोहित हूँ; तुम ही आज मुझे (बन्दी की भाँति) रोककर अयोध्या के राजा बन जाओ।"
Verse 24
एवम् उक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः । प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥
evam ukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ | pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ
Thus addressed by the king, Rama, best of the upholders of righteousness, skilled in speech, with hands joined answered his father:
राजा के इस प्रकार कहने पर धर्मधारियों में श्रेष्ठ, वाक्य-कोविद राम ने हाथ जोड़कर पिता को उत्तर दिया —
Verse 25
भवान् वर्षसहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः । अहं त्व् अरण्ये वत्स्यामि न मे कार्यं त्वयानृतम् ॥
bhavān varṣasahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ | ahaṃ tv araṇye vatsyāmi na me kāryaṃ tvayānṛtam
"May you be lord of the earth for a thousand years; but I shall dwell in the wilderness—I have no wish that you should be made untrue.
"हे नृपते! आप सहस्र वर्षों तक पृथ्वी के स्वामी रहें; किन्तु मैं वन में रहूँगा; मुझे आपको असत्य (वचन वाला) बनाने से कोई प्रयोजन नहीं।"
Verse 26
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च । गच्छस्वारिष्टम् अव्यग्रः पन्थानम् अकुतोभयम् ॥
śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca | gacchasvāriṣṭam avyagraḥ panthānam akutobhayam
For your welfare, father, for your long life, and for my coming back again, go your way free of care, upon a path blessed and without fear from any side."
"हे तात! कल्याण, वृद्धि और पुनः लौट आने के लिए आप अविचल होकर मुझे अहिंसित (सकुशल), भयरहित मार्ग पर जाने की (अनुमति) दीजिए।"
Verse 27
अद्य त्व् इदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा । मातरं मां च संपश्यन् वसेमाम् अद्य शर्वरीम् । तर्पितः सर्वकामैस् त्वं श्वःकाले साधयिष्यसि ॥
adya tv idānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā | mātaraṃ māṃ ca saṃpaśyan vasemām adya śarvarīm | tarpitaḥ sarvakāmais tvaṃ śvaḥkāle sādhayiṣyasi
"Yet this night at least, my son, do not depart at all; beholding your mother and me, dwell here this one night; gratified with every desire, you shall set forth at dawn tomorrow."
"किन्तु हे पुत्र! आज इस रात तुम किसी भी प्रकार मत जाओ; माता को और मुझे देखते हुए आज की यह रात (यहीं) बिता लो; समस्त कामनाओं से तृप्त होकर तुम कल (प्रातःकाल) प्रस्थान कर लेना।"
Verse 28
अथ रामस् तथा श्रुत्वा पितुर् आर्तस्य भाषितम् । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनम् अब्रवीत् ॥
atha rāmas tathā śrutvā pitur ārtasya bhāṣitam | lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanam abravīt
Then Rama, having heard the words of his afflicted father, dejected, spoke these words together with his brother Lakshmana:
तब आर्त पिता का यह वचन सुनकर राम ने भाई लक्ष्मण के साथ दीन होकर यह वचन कहा —
Verse 29
प्राप्स्यामि यान् अद्य गुणान् को मे श्वस्तान् प्रदास्यति । अपक्रमणम् एवातः सर्वकामैर् अहं वृणे ॥
prāpsyāmi yān adya guṇān ko me śvastān pradāsyati | apakramaṇam evātaḥ sarvakāmair ahaṃ vṛṇe
"What good things I might gain today, who will give me those tomorrow? Rather than all these desires, I choose to depart at once.
"जो (सुख-साधन) आज मुझे प्राप्त होंगे, उन्हें कल मुझे कौन देगा? इसलिए समस्त कामनाओं की अपेक्षा मैं तत्काल प्रस्थान करना ही चाहता हूँ।"
Verse 30
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला । मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā | mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām
This earth, with its realms and its people, teeming with wealth and grain—relinquished by me, let it be given to Bharata.
"राष्ट्र सहित, जन सहित, धन-धान्य से भरी यह वसुधा मेरे द्वारा त्याग दी गई है — इसे भरत को दे दिया जाए।"
Verse 31
अपगच्छतु ते दुःखं मा भूर् बाष्पपरिप्लुतः । न हि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥
apagacchatu te duḥkhaṃ mā bhūr bāṣpapariplutaḥ | na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ
Let your grief depart; be not overwhelmed with tears. For the ocean, hard to assail, lord of rivers, is never stirred to trouble.
"आपका दुःख दूर हो; आप आँसुओं में डूबे न रहें; क्योंकि नदियों का स्वामी दुर्धर्ष समुद्र (कभी) क्षुब्ध नहीं होता।"
Verse 32
नैवाहं राज्यम् इच्छामि न सुखं न च मैथिलीम् । त्वाम् अहं सत्यम् इच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ ॥
naivāhaṃ rājyam icchāmi na sukhaṃ na ca maithilīm | tvām ahaṃ satyam icchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha
I desire neither the kingdom, nor pleasure, nor Maithili; I desire your truth, not falsehood, O bull among men.
"हे पुरुषश्रेष्ठ! मैं न राज्य चाहता हूँ, न सुख, न मैथिली को; मैं तो आपको सत्य (वचन वाला) चाहता हूँ, असत्य नहीं।"
Verse 33
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला; मया निसृष्टा भरताय दीयताम् । अहं निदेशं भवतो ऽनुपालयन्; वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā; mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām | ahaṃ nideśaṃ bhavato 'nupālayan; vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum
City and realm and the whole earth—relinquished by me, let them be given to Bharata. Keeping your command, I shall go to the forest, to dwell there long.
"मेरे द्वारा त्यागी गई नगरी, राष्ट्र और समस्त पृथ्वी भरत को दे दी जाए; मैं आपके आदेश का पालन करते हुए चिरकाल तक सेवन (निवास) करने के लिए वन को जाऊँगा।"
Verse 34
मया निसृष्टां भरतो महीम् इमां; सशैलखण्डां सपुरां सकाननाम् । शिवां सुसीमाम् अनुशास्तु केवलं; त्वया यद् उक्तं नृपते यथास्तु तत् ॥
mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīm imāṃ; saśailakhaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām | śivāṃ susīmām anuśāstu kevalaṃ; tvayā yad uktaṃ nṛpate yathāstu tat
This earth that I relinquish—with its mountain-tracts, its cities and its woodlands, auspicious and well bounded—let Bharata alone rule; be it, O king, just as you have decreed.
"मेरे द्वारा त्यागी गई इस पर्वत-खण्डों, नगरों और वनों सहित, कल्याणमयी, सुन्दर सीमाओं वाली समस्त पृथ्वी का भरत शासन करें; हे नृपते! आपने जो कहा है, वह वैसा ही हो।"
Verse 35
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो; महत्सु कामेषु न चात्मनः प्रिये । यथा निदेशे तव शिष्टसंमते; व्यपैतु दुःखं तव मत्कृते ऽनघ ॥
na me tathā pārthiva dhīyate mano; mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥ priye | yathā nideśe tava śiṣṭasaṃmate; vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte 'nagha
My mind is not so set, O king, upon great pleasures, nor upon what is dear to myself, as it is set upon your command, approved by the wise; may your sorrow on my account depart, O sinless one.
"हे पार्थिव! मेरा मन महान कामनाओं में अथवा अपने प्रिय में उतना नहीं लगा है, जितना शिष्टजनों से सम्मत आपके आदेश में; हे निष्पाप! मेरे कारण (हुआ) आपका दुःख दूर हो।"
Verse 36
तद् अद्य नैवानघ राज्यम् अव्ययं; न सर्वकामान् न सुखं न मैथिलीम् । न जीवितं त्वाम् अनृतेन योजयन्; वृणीय सत्यं व्रतम् अस्तु ते तथा ॥
tad adya naivānagha rājyam avyayaṃ; na sarvakāmān na sukhaṃ na maithilīm | na jīvitaṃ tvām anṛtena yojayan; vṛṇīya satyaṃ vratam astu te tathā
Therefore today, O sinless one, I would not, by making you untrue, choose the imperishable kingdom, nor every desire, nor pleasure, nor Maithili, nor even life itself; let the truth be your vow.
"इसलिए हे निष्पाप! मैं आज आपको असत्य से जोड़कर न अविनाशी राज्य चाहता हूँ, न समस्त कामनाएँ, न सुख, न मैथिली, न जीवन; (बस) सत्य (रहे), और आपका व्रत वैसा ही (पूर्ण) हो।"
Verse 37
फलानि मूलानि च भक्षयन् वने; गिरींश् च पश्यन् सरितः सरांसि च । वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं; सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥
phalāni mūlāni ca bhakṣayan vane; girīṃś ca paśyan saritaḥ sarāṃsi ca | vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ; sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ
Eating fruits and roots in the forest, beholding the mountains, the rivers and the lakes, entering the forest of varied trees, I shall be happy; may there be peace for you."
"वन में फल-मूल खाते हुए, पर्वतों, नदियों और सरोवरों को देखते हुए, विचित्र वृक्षों वाले वन में प्रवेश करके ही मैं सुखी रहूँगा; आपको शान्ति (सन्तोष) प्राप्त हो।"