Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 68

Bala Kanda

18 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्यायः सबान्धवः । राजा दशरथो हृष्टः सुमन्त्रम् इदम् अब्रवीत् ॥

    tato rātryāṃ vyatītāyāṃ sopādhyāyaḥ sabāndhavaḥ | rājā daśaratho hṛṣṭaḥ sumantram idam abravīt

    Then, when the night had passed, King Dasharatha, delighted, together with his preceptor and kinsmen, spoke this to Sumantra:

    फिर रात बीत जाने पर उपाध्याय और बन्धुओं सहित प्रसन्न हुए राजा दशरथ ने सुमन्त्र से यह कहा —

  2. Verse 2

    अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनम् आदाय पुष्कलम् । व्रजन्त्व् अग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विताः ॥

    adya sarve dhanādhyakṣā dhanam ādāya puṣkalam | vrajantv agre suvihitā nānāratnasamanvitāḥ

    'Today let all the treasurers, taking abundant wealth, go in front, well-arrayed, furnished with jewels of every kind.'

    आज सब कोषाध्यक्ष प्रचुर धन लेकर, भली-भाँति सुसज्जित होकर और नाना प्रकार के रत्नों से युक्त होकर आगे चलें।

  3. Verse 3

    चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वशः । ममाज्ञासमकालं च यानयुग्यम् अनुत्तमम् ॥

    caturaṅgabalaṃ cāpi śīghraṃ niryātu sarvaśaḥ | mamājñāsamakālaṃ ca yānayugyam anuttamam

    'And let the fourfold army set out quickly in full; and at the moment of my command, let the finest carriages and teams (be made ready).'

    चतुरंगिणी सेना भी पूरी-की-पूरी शीघ्र प्रस्थान करे; और मेरी आज्ञा मिलते ही परम उत्तम सवारियाँ तथा वाहन (तैयार किए जाएँ)।

  4. Verse 4

    वसिष्ठो वामदेवश् च जाबालिर् अथ काश्यपः । मार्कण्डेयश् च दीर्घायुर् ऋषिः कात्यायनस् तथा ॥

    vasiṣṭho vāmadevaś ca jābālir atha kāśyapaḥ | mārkaṇḍeyaś ca dīrghāyur ṛṣiḥ kātyāyanas tathā

    'Vasishtha and Vamadeva, and Jabali, and Kashyapa, and the long-lived Markandeya, and the seer Katyayana,'

    वसिष्ठ, वामदेव, जाबालि, काश्यप, दीर्घायु मार्कण्डेय तथा ऋषि कात्यायन —

  5. Verse 5

    एते द्विजाः प्रयान्त्व् अग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे । यथा कालात्ययो न स्याद् दूता हि त्वरयन्ति माम् ॥

    ete dvijāḥ prayāntv agre syandanaṃ yojayasva me | yathā kālātyayo na syād dūtā hi tvarayanti mām

    'let these twice-born go in front; yoke my chariot, so that there be no lapse of time; for the messengers urge me on.'

    ये सब द्विज आगे चलें; और मेरा रथ जोत दो, जिससे समय का व्यतिक्रम न हो; क्योंकि दूत मुझे शीघ्रता के लिए प्रेरित कर रहे हैं।

  6. Verse 6

    वचनाच् च नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी । राजानम् ऋषिभिः सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥

    vacanāc ca narendrasya sā senā caturaṅgiṇī | rājānam ṛṣibhiḥ sārdhaṃ vrajantaṃ pṛṣṭhato 'nvagāt

    At the king's word, that fourfold army followed behind the king as he set out together with the seers.

    राजा की आज्ञा से वह चतुरंगिणी सेना ऋषियों के साथ प्रस्थान करते हुए राजा के पीछे-पीछे चल पड़ी।

  7. Verse 7

    गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहान् अभ्युपेयिवान् । राजा तु जनकः श्रीमाञ् श्रुत्वा पूजाम् अकल्पयत् ॥

    gatvā caturahaṃ mārgaṃ videhān abhyupeyivān | rājā tu janakaḥ śrīmāñ śrutvā pūjām akalpayat

    Having gone a four days' journey, the king reached the Videhas. And the illustrious king Janaka, hearing of it, made ready a reception.

    चार दिन का मार्ग तय करके राजा विदेह-देश में पहुँचे। और श्रीमान् राजा जनक यह सुनकर उनके स्वागत की व्यवस्था करने लगे।

  8. Verse 8

    ततो राजानम् आसाद्य वृद्धं दशरथं नृपम् । जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ । उवाच न नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदान्वितम् ॥

    tato rājānam āsādya vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam | janako mudito rājā harṣaṃ ca paramaṃ yayau | uvāca na naraśreṣṭho naraśreṣṭhaṃ mudānvitam

    Then, approaching the aged king Dasharatha, King Janaka, rejoicing, attained the highest joy; and the best of men spoke to the best of men, filled with gladness:

    फिर वृद्ध राजा दशरथ के पास पहुँचकर प्रसन्न हुए राजा जनक परम हर्ष को प्राप्त हुए; और उन नरश्रेष्ठ ने आनन्द से भरे हुए नरश्रेष्ठ दशरथ से कहा —

  9. Verse 9

    स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि राघव । पुत्रयोर् उभयोः प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम् ॥

    svāgataṃ te mahārāja diṣṭyā prāpto 'si rāghava | putrayor ubhayoḥ prītiṃ lapsyase vīryanirjitām

    'Welcome to you, O great king; by good fortune you have come, O Raghava. You shall obtain the joy of both your sons, won by their valour.'

    हे महाराज! हे राघव! आपका स्वागत है; सौभाग्य से आप पधारे। अपने दोनों पुत्रों के पराक्रम से जीते हुए आनन्द को आप प्राप्त करेंगे।

  10. Verse 10

    दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । सह सर्वैर् द्विजश्रेष्ठैर् देवैर् इव शतक्रतुः ॥

    diṣṭyā prāpto mahātejā vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ | saha sarvair dvijaśreṣṭhair devair iva śatakratuḥ

    'By good fortune the great-energied blessed seer Vasishtha has come, with all the best of the twice-born, like Shatakratu with the gods.'

    सौभाग्य से समस्त श्रेष्ठ द्विजों के साथ महातेजस्वी भगवान् ऋषि वसिष्ठ भी पधारे हैं — मानो देवताओं के साथ शतक्रतु इन्द्र।

  11. Verse 11

    दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम् । राघवैः सह संबन्धाद् वीर्यश्रेष्ठैर् महात्मभिः ॥

    diṣṭyā me nirjitā vighnā diṣṭyā me pūjitaṃ kulam | rāghavaiḥ saha saṃbandhād vīryaśreṣṭhair mahātmabhiḥ

    'By good fortune my obstacles are overcome; by good fortune my line is honoured through alliance with the Raghavas, best in valour, the great-souled ones.'

    सौभाग्य से मेरे विघ्न दूर हुए; सौभाग्य से पराक्रम में श्रेष्ठ महात्मा राघवों के साथ सम्बन्ध होने से मेरा कुल सम्मानित हुआ।

  12. Verse 12

    श्वः प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुम् अर्हसि । यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहम् ऋषिसंमतम् ॥

    śvaḥ prabhāte narendrendra nirvartayitum arhasi | yajñasyānte naraśreṣṭha vivāham ṛṣisaṃmatam

    'Tomorrow at dawn, O lord of kings, at the sacrifice's end, O best of men, you ought to accomplish the marriage approved by the seers.'

    हे नरेन्द्रश्रेष्ठ! हे नरश्रेष्ठ! कल प्रातःकाल यज्ञ की समाप्ति पर आप ऋषियों द्वारा अनुमोदित विवाह को सम्पन्न कीजिए।

  13. Verse 13

    तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिपः । वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः प्रत्युवाच महीपतिम् ॥

    tasya tadvacanaṃ śrutvā ṛṣimadhye narādhipaḥ | vākyaṃ vākyavidāṃ śreṣṭhaḥ pratyuvāca mahīpatim

    Hearing that word of his, in the midst of the seers, the king, best of those who know speech, replied to the lord of earth:

    उनका वह वचन सुनकर ऋषियों के बीच वचनज्ञों में श्रेष्ठ राजा दशरथ ने उस भूपति को यह वचन कहा —

  14. Verse 14

    प्रतिग्रहो दातृवशः श्रुतम् एतन् मया पुरा । यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत् करिष्यामहे वयम् ॥

    pratigraho dātṛvaśaḥ śrutam etan mayā purā | yathā vakṣyasi dharmajña tat kariṣyāmahe vayam

    'The acceptance of a gift depends on the giver, this I heard of old. As you, O knower of dharma, shall speak, so shall we do.'

    मैंने पहले सुना है कि प्रतिग्रह (वर पक्ष) दाता के अधीन होता है। हे धर्मज्ञ! आप जैसा कहेंगे, हम वैसा ही करेंगे।

  15. Verse 15

    तद् धर्मिष्ठं यशस्यं च वचनं सत्यवादिनः । श्रुत्वा विदेहाधिपतिः परं विस्मयम् आगतः ॥

    tad dharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ | śrutvā videhādhipatiḥ paraṃ vismayam āgataḥ

    That most righteous and glorious word of the truth-speaker hearing, the lord of Videha came to the highest wonder.

    सत्यवादी दशरथ के उस परम धार्मिक और यशस्वी वचन को सुनकर विदेहपति जनक परम विस्मय को प्राप्त हुए।

  16. Verse 16

    ततः सर्वे मुनिगणाः परस्परसमागमे । हर्षेण महता युक्तास् तां निशाम् अवसन् सुखम् ॥

    tataḥ sarve munigaṇāḥ parasparasamāgame | harṣeṇa mahatā yuktās tāṃ niśām avasan sukham

    Then all the hosts of sages, at the mutual meeting of the two kings, filled with great joy, passed that night happily.

    फिर दोनों राजाओं के परस्पर मिलन पर समस्त मुनिगण महान् हर्ष से युक्त होकर वह रात सुखपूर्वक रहे।

  17. Verse 17

    राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षितः । उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजितः ॥

    rājā ca rāghavau putrau niśāmya pariharṣitaḥ | uvāsa paramaprīto janakena supūjitaḥ

    And the king, beholding his two sons the Raghavas, greatly delighted, dwelt most pleased, well honoured by Janaka.

    और अपने दोनों पुत्रों राघवों को देखकर अत्यन्त हर्षित राजा दशरथ जनक से भली-भाँति सम्मानित होकर परम प्रसन्नतापूर्वक रहे।

  18. Verse 18

    जनको ऽपि महातेजाः क्रिया धर्मेण तत्त्ववित् । यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिम् उवास ह ॥

    janako 'pi mahātejāḥ kriyā dharmeṇa tattvavit | yajñasya ca sutābhyāṃ ca kṛtvā rātrim uvāsa ha

    And Janaka too, of great energy, a knower of truth, having duly performed the rites of the sacrifice and (the preparations) concerning his daughters, passed the night.

    महातेजस्वी, तत्त्वज्ञ जनक भी यज्ञ की क्रियाओं को तथा अपनी पुत्रियों (के विवाह) की तैयारी को धर्मपूर्वक सम्पन्न करके रात व्यतीत करने लगे।