Lipi
Sign in
Classic reading room ↗

Sarga 67

Bala Kanda

19 verses · free forever

Show
Listen to this section

Listen at your pace. New audio may take a moment to prepare. Narration settings

  1. Verse 1

    जनकेन समादिष्टा दूतास् ते क्लान्तवाहनाः । त्रिरात्रम् उषित्वा मार्गे ते ऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम् ॥

    janakena samādiṣṭā dūtās te klāntavāhanāḥ | trirātram uṣitvā mārge te 'yodhyāṃ prāviśan purīm

    Commanded by Janaka, those messengers, their mounts wearied, having lodged three nights on the way, entered the city of Ayodhya.

    जनक के द्वारा भेजे गए वे दूत, जिनके वाहन थक चुके थे, मार्ग में तीन रात ठहरकर अयोध्यापुरी में प्रविष्ट हुए।

  2. Verse 2

    ते राजवचनाद् दूता राजवेश्मप्रवेशिताः । ददृशुर् देवसंकाशं वृद्धं दशरथं नृपम् ॥

    te rājavacanād dūtā rājaveśmapraveśitāḥ | dadṛśur devasaṃkāśaṃ vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam

    At the king's word, the messengers, ushered into the royal palace, beheld the aged king Dasharatha, godlike in appearance.

    राजा की आज्ञा से राजभवन में प्रवेश कराए गए उन दूतों ने देवतुल्य वृद्ध राजा दशरथ को देखा।

  3. Verse 3

    बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे दूता विगतसाध्वसाः । राजानं प्रयता वाक्यम् अब्रुवन् मधुराक्षरम् ॥

    baddhāñjalipuṭāḥ sarve dūtā vigatasādhvasāḥ | rājānaṃ prayatā vākyam abruvan madhurākṣaram

    With joined palms, all the messengers, their fear gone, respectfully spoke to the king a word with sweet syllables:

    भय से मुक्त उन सब दूतों ने हाथ जोड़कर, विनयपूर्वक राजा से मधुर अक्षरों वाला यह वचन कहा —

  4. Verse 4

    मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतः । कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम् ॥

    maithilo janako rājā sāgnihotrapuraskṛtaḥ | kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva sopādhyāyapurohitam

    'The Maithila king Janaka, with his agnihotra fires honoured before him, (asks) after your welfare and unfailing prosperity, with your preceptor and chaplain.'

    अग्निहोत्र को आगे रखने वाले मिथिलापति राजा जनक ने आपका तथा आपके उपाध्याय और पुरोहित का कुशल एवं निरन्तर कल्याण पूछा है।

  5. Verse 5

    मुहुर् मुहुर् मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा । जनकस् त्वां महाराज पृच्छते सपुरःसरम् ॥

    muhur muhur madhurayā snehasaṃyuktayā girā | janakas tvāṃ mahārāja pṛcchate sapuraḥsaram

    'Again and again, with a sweet voice full of affection, Janaka inquires after you, O great king, with deference.'

    हे महाराज! जनक बार-बार स्नेहपूर्ण मधुर वाणी से आदरपूर्वक आपका कुशल-क्षेम पूछ रहे हैं।

  6. Verse 6

    पृष्ट्वा कुशलम् अव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिपः । कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तम् इदम् अब्रवीत् ॥

    pṛṣṭvā kuśalam avyagraṃ vaideho mithilādhipaḥ | kauśikānumate vākyaṃ bhavantam idam abravīt

    'Having asked after your welfare with composure, the Videha king, lord of Mithila, with Kaushika's consent, spoke this word to you:'

    स्थिरचित्त होकर आपका कुशल पूछकर, कौशिक की अनुमति से मिथिलापति विदेहराज ने आपसे यह वचन कहा है —

  7. Verse 7

    पूर्वं प्रतिज्ञा विदिता वीर्यशुल्का ममात्मजा । राजानश् च कृतामर्षा निर्वीर्या विमुखीकृताः ॥

    pūrvaṃ pratijñā viditā vīryaśulkā mamātmajā | rājānaś ca kṛtāmarṣā nirvīryā vimukhīkṛtāḥ

    'Known beforehand was my vow, that my daughter's bride-price is valour; and the kings, filled with resentment, powerless, were turned away.'

    मेरी प्रतिज्ञा पहले से विदित है कि मेरी पुत्री का शुल्क वीर्य है; और क्रोध से भरे हुए राजा लोग पराक्रमहीन होकर लौटा दिए गए।

  8. Verse 8

    सेयं मम सुता राजन् विश्वामित्र पुरःसरैः । यदृच्छयागतैर् वीरैर् निर्जिता तव पुत्रकैः ॥

    seyaṃ mama sutā rājan viśvāmitra puraḥsaraiḥ | yadṛcchayāgatair vīrair nirjitā tava putrakaiḥ

    'This daughter of mine, O king, has now been won, under Vishvamitra's lead, by your sons, heroes who came as fate would have it.'

    हे राजन्! विश्वामित्र को आगे करके, दैववश आए हुए आपके वीर पुत्रों ने अब मेरी इस पुत्री को जीत लिया है।

  9. Verse 9

    तच् च राजन् धनुर् दिव्यं मध्ये भग्नं महात्मना । रामेण हि महाराज महत्यां जनसंसदि ॥

    tac ca rājan dhanur divyaṃ madhye bhagnaṃ mahātmanā | rāmeṇa hi mahārāja mahatyāṃ janasaṃsadi

    'And that divine bow, O king, was broken in the middle by the great-souled Rama, O great king, in the midst of a great concourse of people.'

    हे महाराज! हे राजन्! और वह दिव्य धनुष महात्मा राम ने जनसमुदाय की विशाल सभा में बीच से तोड़ डाला।

  10. Verse 10

    अस्मै देया मया सीता वीर्यशुल्का महात्मने । प्रतिज्ञां तर्तुम् इच्छामि तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥

    asmai deyā mayā sītā vīryaśulkā mahātmane | pratijñāṃ tartum icchāmi tad anujñātum arhasi

    'To him, the great-souled one, Sita, whose bride-price is valour, is to be given by me. I wish to fulfil my vow; this you ought to sanction.'

    वीर्य-शुल्का सीता मुझे उन महात्मा राम को देनी है। मैं अपनी प्रतिज्ञा पूरी करना चाहता हूँ; आप इसकी अनुमति दीजिए।

  11. Verse 11

    सोपाध्यायो महाराज पुरोहितपुरस्कृतः । शीघ्रम् आगच्छ भद्रं ते द्रष्टुम् अर्हसि राघवौ ॥

    sopādhyāyo mahārāja purohitapuraskṛtaḥ | śīghram āgaccha bhadraṃ te draṣṭum arhasi rāghavau

    'Together with your preceptor, O great king, and preceded by your chaplain, come swiftly; blessings upon you; you ought to see the two Raghavas.'

    हे महाराज! आपका कल्याण हो; आप अपने उपाध्याय के साथ और पुरोहित को आगे करके शीघ्र पधारिए, और दोनों राघवों का दर्शन कीजिए।

  12. Verse 12

    प्रीतिं च मम राजेन्द्र निर्वर्तयितुम् अर्हसि । पुत्रयोर् उभयोर् एव प्रीतिं त्वम् अपि लप्स्यसे ॥

    prītiṃ ca mama rājendra nirvartayitum arhasi | putrayor ubhayor eva prītiṃ tvam api lapsyase

    'And you ought to fulfil my joy, O king of kings; the joy of both your sons too you shall thereby obtain.'

    हे राजेन्द्र! आप मेरी प्रसन्नता को पूर्ण कीजिए; इससे आप भी अपने दोनों पुत्रों के आनन्द को प्राप्त करेंगे।

  13. Verse 13

    एवं विदेहाधिपतिर् मधुरं वाक्यम् अब्रवीत् । विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः शतानन्दमते स्थितः ॥

    evaṃ videhādhipatir madhuraṃ vākyam abravīt | viśvāmitrābhyanujñātaḥ śatānandamate sthitaḥ

    Thus the lord of Videha spoke a sweet word, sanctioned by Vishvamitra and abiding by Shatananda's counsel.

    इस प्रकार विश्वामित्र की अनुमति से और शतानन्द के परामर्श पर स्थित रहकर विदेहपति जनक ने यह मधुर वचन कहा है।

  14. Verse 14

    दूतवाक्यं तु तच् छ्रुत्वा राजा परमहर्षितः । वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणो ऽन्यांश् च सो ऽब्रवीत् ॥

    dūtavākyaṃ tu tac chrutvā rājā paramaharṣitaḥ | vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca mantriṇo 'nyāṃś ca so 'bravīt

    Hearing that word of the messengers, the king, greatly delighted, spoke to Vasishtha and Vamadeva and to his other ministers:

    दूतों का वह वचन सुनकर अत्यन्त प्रसन्न हुए राजा दशरथ ने वसिष्ठ, वामदेव तथा अन्य मन्त्रियों से कहा —

  15. Verse 15

    गुप्तः कुशिकपुत्रेण कौसल्यानन्दवर्धनः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्य् असौ ॥

    guptaḥ kuśikaputreṇa kausalyānandavardhanaḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā videheṣu vasaty asau

    'Guarded by the son of Kushika, the increaser of Kausalya's joy, together with his brother Lakshmana, dwells among the Videhas.'

    कौशिक के द्वारा संरक्षित, कौसल्या के आनन्द को बढ़ाने वाले राम अपने भाई लक्ष्मण के साथ विदेह-देश में रह रहे हैं।

  16. Verse 16

    दृष्टवीर्यस् तु काकुत्स्थो जनकेन महात्मना । संप्रदानं सुतायास् तु राघवे कर्तुम् इच्छति ॥

    dṛṣṭavīryas tu kākutstho janakena mahātmanā | saṃpradānaṃ sutāyās tu rāghave kartum icchati

    'His valour having been seen by the great-souled Janaka, he wishes to make the bestowal of his daughter upon Raghava.'

    महात्मा जनक ने काकुत्स्थ राम का पराक्रम देखकर अपनी पुत्री राम को देने की इच्छा की है।

  17. Verse 17

    यदि वो रोचते वृत्तं जनकस्य महात्मनः । पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत् कालस्य पर्ययः ॥

    yadi vo rocate vṛttaṃ janakasya mahātmanaḥ | purīṃ gacchāmahe śīghraṃ mā bhūt kālasya paryayaḥ

    'If the conduct of the great-souled Janaka pleases you, let us go swiftly to his city; let there be no lapse of time.'

    यदि आप सबको महात्मा जनक का यह आचरण रुचिकर लगे, तो हम शीघ्र उनके नगर को चलें; समय का व्यतिक्रम न हो।

  18. Verse 18

    मन्त्रिणो बाढम् इत्य् आहुः सह सर्वैर् महर्षिभिः । सुप्रीतश् चाब्रवीद् राजा श्वो यात्रेति स मन्त्रिणः ॥

    mantriṇo bāḍham ity āhuḥ saha sarvair maharṣibhiḥ | suprītaś cābravīd rājā śvo yātreti sa mantriṇaḥ

    The ministers said, 'So be it,' together with all the great seers; and the king, well pleased, said to his ministers, 'The journey sets out tomorrow.'

    समस्त महर्षियों सहित मन्त्रियों ने कहा — ऐसा ही हो। तब अत्यन्त प्रसन्न हुए राजा ने अपने मन्त्रियों से कहा — कल यात्रा होगी।

  19. Verse 19

    मन्त्रिणस् तु नरेन्द्रस्य रात्रिं परमसत्कृताः । ऊषुः प्रमुदिताः सर्वे गुणैः सर्वैः समन्विताः ॥

    mantriṇas tu narendrasya rātriṃ paramasatkṛtāḥ | ūṣuḥ pramuditāḥ sarve guṇaiḥ sarvaiḥ samanvitāḥ

    And the ministers of the king, that night most highly honoured, dwelt all rejoicing, endowed with all excellent qualities.

    राजा के वे मन्त्री, जो समस्त सद्गुणों से युक्त थे, उस रात परम सत्कार पाकर सब प्रसन्नतापूर्वक रहे।