Adhyaya 64

Verse 1

जनमेजयेन गान्धार्याश्वासनकारणप्रश्ने वैशम्पायनेन तत्कथनम्।। 1 ।। कृष्णेन गान्धारीधृतराष्ट्रो समाश्वास्य पुनः पाण्डवसमीपागमनम्।। 2 ।। जनमेजय उवाच। किमर्थं द्विजशार्दूल धर्मराजो युधिष्ठिरः। गान्धार्याः प्रेषयामास वासुदेवं परन्तपम्।।

janamejayena gāndhāryāśvāsanakāraṇapraśne vaiśampāyanena tatkathanam|| 1 || kṛṣṇena gāndhārīdhṛtarāṣṭro samāśvāsya punaḥ pāṇḍavasamīpāgamanam|| 2 || janamejaya uvāca| kimarthaṃ dvijaśārdūla dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| gāndhāryāḥ preṣayāmāsa vāsudevaṃ parantapam||

Verse 2

यदा पूर्वं गतः कृष्णः शमार्थं कौरवान्प्रति। न च तं लब्धवान्कामं ततो युद्धमभूदिदम्।।

yadā pūrvaṃ gataḥ kṛṣṇaḥ śamārthaṃ kauravānprati| na ca taṃ labdhavānkāmaṃ tato yuddhamabhūdidam||

Verse 3

निहतेषु तु योधेषु हते दुर्योधने तदा। पृथिव्यां पाण्डवेयस्य निःसपत्ने कृते युधि।।

nihateṣu tu yodheṣu hate duryodhane tadā| pṛthivyāṃ pāṇḍaveyasya niḥsapatne kṛte yudhi||

Verse 4

विद्रुते शिबिरे शून्ये प्राप्ते यशसि चोत्तमे। किं तु तत्कारणं ब्रह्मन्येन कृष्णो गतः पुनः।।

vidrute śibire śūnye prāpte yaśasi cottame| kiṃ tu tatkāraṇaṃ brahmanyena kṛṣṇo gataḥ punaḥ||

Verse 5

न चैतत्कारणं ब्रह्मन्नल्पं विप्रतिभाति मे। यत्रागमदमेयात्मा स्वयमेव जनार्दनः।।

na caitatkāraṇaṃ brahmannalpaṃ vipratibhāti me| yatrāgamadameyātmā svayameva janārdanaḥ||

Verse 6

तत्त्वतो वै समाचक्ष्व सर्वमध्वर्युसत्तम। यच्चात्र कारणं ब्रह्मन्कार्यस्यास्य विनिश्चये।।

tattvato vai samācakṣva sarvamadhvaryusattama| yaccātra kāraṇaṃ brahmankāryasyāsya viniścaye||

Verse 7

वैशम्पायन उवाच। त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यन्मां पृच्छसि पार्थिव। तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावद्भरतर्षभ।।

vaiśampāyana uvāca| tvadyukto'yamanupraśno yanmāṃ pṛcchasi pārthiva| tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi yathāvadbharatarṣabha||

Verse 8

हतं दुर्योधनं दृष्ट्वा भीमसेनेन संयुगे। व्युत्क्रम्य समयं राजन्धार्तराष्ट्रं महाबलम्।।

hataṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena saṃyuge| vyutkramya samayaṃ rājandhārtarāṣṭraṃ mahābalam||

Verse 9

अन्यायेन हतं दृष्ट्वा गदायुद्धेन भारत। युधिष्ठिरं महाराज महद्भयमथाविशत्।।

anyāyena hataṃ dṛṣṭvā gadāyuddhena bhārata| yudhiṣṭhiraṃ mahārāja mahadbhayamathāviśat||

Verse 10

सोऽचिन्तयन्महाभागां गान्धारीं तपसान्विताम्। घोरेण तपसा युक्तां त्रैलोक्यमपि सा दहेत्।।

so'cintayanmahābhāgāṃ gāndhārīṃ tapasānvitām| ghoreṇa tapasā yuktāṃ trailokyamapi sā dahet||

Verse 11

तस्य चिन्तयमानस्य बुद्धिः समभवत्तदा। गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः पूर्वं प्रशमनं भवेत्।।

tasya cintayamānasya buddhiḥ samabhavattadā| gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ pūrvaṃ praśamanaṃ bhavet||

Verse 12

सा हि पुत्रवधं श्रुत्वा कृतमस्माभिरीदृशम्। मानसेनाग्निना क्रुद्धा भस्मसान्नः करिष्यति।।

sā hi putravadhaṃ śrutvā kṛtamasmābhirīdṛśam| mānasenāgninā kruddhā bhasmasānnaḥ kariṣyati||

Verse 13

कथं दुःखमिदं तीव्रं गान्धारी सम्प्रशक्ष्यति। श्रुत्वा विनिहतं पुत्रं छलेनाजिह्मयोधिनम्।।

kathaṃ duḥkhamidaṃ tīvraṃ gāndhārī sampraśakṣyati| śrutvā vinihataṃ putraṃ chalenājihmayodhinam||

Verse 14

एवं विचिन्त्य बहुधा भयशोकसमन्वितः। वासुदेवमिदं वाक्यं धर्मराजोऽभ्यभाषत।।

evaṃ vicintya bahudhā bhayaśokasamanvitaḥ| vāsudevamidaṃ vākyaṃ dharmarājo'bhyabhāṣata||

Verse 15

तव प्रसादाद्गोविन्द राज्यं निहतकण्टकम्। अप्राप्यं मनसाऽपीदं प्राप्तमस्माभिरच्युत।।

tava prasādādgovinda rājyaṃ nihatakaṇṭakam| aprāpyaṃ manasā'pīdaṃ prāptamasmābhiracyuta||

Verse 16

प्रत्यक्षं मे महाबाहो सङ्ग्रामे रोमहर्षणे। विमर्दः सुमहान्प्राप्तस्त्वया यादवनन्दन।।

pratyakṣaṃ me mahābāho saṅgrāme romaharṣaṇe| vimardaḥ sumahānprāptastvayā yādavanandana||

Verse 17

त्वया देवासुरे युद्धे वधार्थममरद्विषाम्। यथा साह्यं पुरा दत्तं हताश्च विबुधद्विषः।।

tvayā devāsure yuddhe vadhārthamamaradviṣām| yathā sāhyaṃ purā dattaṃ hatāśca vibudhadviṣaḥ||

Verse 18

साह्यं तथा महाबाहो दत्तमस्माकमच्युत। सारथ्येन च वार्ष्णेय भवता हि धृता वयम्।।

sāhyaṃ tathā mahābāho dattamasmākamacyuta| sārathyena ca vārṣṇeya bhavatā hi dhṛtā vayam||

Verse 19

यदि न त्वं भवेन्नाथः फल्गुनस्य महारणे। कथं शक्यो रणे जेतुं भवेदेष बलार्णवः।।

yadi na tvaṃ bhavennāthaḥ phalgunasya mahāraṇe| kathaṃ śakyo raṇe jetuṃ bhavedeṣa balārṇavaḥ||

Verse 20

गदाप्रहारा विपुलाः परिघैश्चापि ताडनम्। शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च तोमरैः सपरश्वथैः।।

gadāprahārā vipulāḥ parighaiścāpi tāḍanam| śaktibhirbhiṇḍipālaiśca tomaraiḥ saparaśvathaiḥ||

Verse 21

अस्मत्कृते त्वया कृष्ण वाचः सुपरुषाः श्रुताः। शस्त्राणां च निपाता वै वज्रस्पर्शोपमा रणे।।

asmatkṛte tvayā kṛṣṇa vācaḥ suparuṣāḥ śrutāḥ| śastrāṇāṃ ca nipātā vai vajrasparśopamā raṇe||

Verse 22

ते च ते सफला जाता हते दुर्योधनेऽच्युत। तत्सर्वं न यथा नश्येत्पुनः कृष्ण तथा कुरु।।

te ca te saphalā jātā hate duryodhane'cyuta| tatsarvaṃ na yathā naśyetpunaḥ kṛṣṇa tathā kuru||

Verse 23

सन्देहडोलां प्राप्तं नश्चेतः कृष्ण जये सति। गान्धार्या हि महाबाहो क्रोधं शमय माधव।।

sandehaḍolāṃ prāptaṃ naścetaḥ kṛṣṇa jaye sati| gāndhāryā hi mahābāho krodhaṃ śamaya mādhava||

Verse 24

सा हि नित्यं महाभागा तपसोग्रेण कर्शिता। पुत्रपौत्रवधं श्रुत्वा ध्रुवं नः सम्प्रधक्ष्यति। तस्या प्रसादनं वीर प्राप्तकालं मतं मम।।

sā hi nityaṃ mahābhāgā tapasogreṇa karśitā| putrapautravadhaṃ śrutvā dhruvaṃ naḥ sampradhakṣyati| tasyā prasādanaṃ vīra prāptakālaṃ mataṃ mama||

Verse 25

कश्च तां क्रोधसन्दीप्तां पुत्रव्यसनकर्शिताम्। वीक्षितुं पुरुषः शक्तस्त्वामृते पुरुषोत्तम।।

kaśca tāṃ krodhasandīptāṃ putravyasanakarśitām| vīkṣituṃ puruṣaḥ śaktastvāmṛte puruṣottama||

Verse 26

तत्र मे गमनं प्राप्तं रोचते तव माधव। गान्धार्याः क्रोधदीप्तायाः प्रशमार्थमरिन्दम।।

tatra me gamanaṃ prāptaṃ rocate tava mādhava| gāndhāryāḥ krodhadīptāyāḥ praśamārthamarindama||

Verse 27

त्वं हि कर्ता विकर्ता च लोकानां प्रभवाव्ययः। हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैः कालसमीरितैः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि गदायुद्धपर्वणि चतुःषष्टितमोऽध्यायः।। 64 ।।

tvaṃ hi kartā vikartā ca lokānāṃ prabhavāvyayaḥ| hetukāraṇasaṃyuktairvākyaiḥ kālasamīritaiḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi gadāyuddhaparvaṇi catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 64 ||

Verse 28

क्षिप्रमेव महाबाहो गान्धारीं शमयिष्यसि। पितामहश्च भगवान्कृष्णस्तत्र भविष्यति।।

kṣiprameva mahābāho gāndhārīṃ śamayiṣyasi| pitāmahaśca bhagavānkṛṣṇastatra bhaviṣyati||

Verse 29

सर्वथा ते महाबाहो गान्धार्याः क्रोधनाशनम्। कर्तव्यं सात्वतां श्रेष्ठ पाण्डवानां हितार्थिना।।

sarvathā te mahābāho gāndhāryāḥ krodhanāśanam| kartavyaṃ sātvatāṃ śreṣṭha pāṇḍavānāṃ hitārthinā||

Verse 30

धर्मराजस्य वचनं श्रुत्वा यदुकुलोद्वहः। आमन्त्र्य दारुकं प्राह रथः सञ्जो विधीयताम्।।

dharmarājasya vacanaṃ śrutvā yadukulodvahaḥ| āmantrya dārukaṃ prāha rathaḥ sañjo vidhīyatām||

Verse 31

केशवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणोऽथ दारुकः। न्यवेदयद्रथं सज्जं केशवाय महात्मने।।

keśavasya vacaḥ śrutvā tvaramāṇo'tha dārukaḥ| nyavedayadrathaṃ sajjaṃ keśavāya mahātmane||

Verse 32

तं रथं यादवश्रेष्ठः समारुह्य परन्तपः। जगाम हास्तिनपुरं त्वरितः केशवो विभुः।।

taṃ rathaṃ yādavaśreṣṭhaḥ samāruhya parantapaḥ| jagāma hāstinapuraṃ tvaritaḥ keśavo vibhuḥ||

Verse 33

ततः प्रायान्महाराज माधवो भगवान्रथी। नागसाह्वयमासाद्य प्रविवेश च वीर्यवान्।। हेतुकारणसंयुक्तैः हेतवो दृष्टा अपराधाः। कारणानि अदृष्टान्यवश्यंभावीनि तैर्युक्तानि तैर्युक्तानि तैः।।

tataḥ prāyānmahārāja mādhavo bhagavānrathī| nāgasāhvayamāsādya praviveśa ca vīryavān|| hetukāraṇasaṃyuktaiḥ hetavo dṛṣṭā aparādhāḥ| kāraṇāni adṛṣṭānyavaśyaṃbhāvīni tairyuktāni tairyuktāni taiḥ||

Verse 34

प्रविश्य नगरं वीरो रथघोषेण नादयन्। विदितो धृतराष्ट्रस्य सोऽवतीर्य रथोत्तमात्। अभ्यगच्छददीनात्मा धृतराष्ट्रनिवेशनम्।। प्रायादगच्छत्।।

praviśya nagaraṃ vīro rathaghoṣeṇa nādayan| vidito dhṛtarāṣṭrasya so'vatīrya rathottamāt| abhyagacchadadīnātmā dhṛtarāṣṭraniveśanam|| prāyādagacchat||

Verse 35

पूर्वं चाभिगतं तत्र सोऽपश्यदृषिसत्तमम्।।

pūrvaṃ cābhigataṃ tatra so'paśyadṛṣisattamam||

Verse 36

पादौ प्रपीड्य कृष्णस्य राज्ञश्चापि जनार्दनः। अभ्यवादयदव्यग्रो गान्धारीं चापि केशवः।। विदितं धृताराष्ट्रस्येति झ.पाठः।।

pādau prapīḍya kṛṣṇasya rājñaścāpi janārdanaḥ| abhyavādayadavyagro gāndhārīṃ cāpi keśavaḥ|| viditaṃ dhṛtārāṣṭrasyeti jha.pāṭhaḥ||

Verse 37

ततस्तु यादवश्रेष्ठो धृतराष्ट्रमधोक्षजः। पाणिमालम्ब्य राजेन्द्र सुस्वरं प्ररुरोद ह।।

tatastu yādavaśreṣṭho dhṛtarāṣṭramadhokṣajaḥ| pāṇimālambya rājendra susvaraṃ praruroda ha||

Verse 38

स मुहूर्तादिवोत्सृज्य बाष्पं शोकसमुद्भवम्। प्रक्षाल्य वारिणा नेत्रे ह्याचम्य च यथाविधि। उवाच प्रश्रितं वाक्यं धृतराष्ट्रमरिन्दमः।।

sa muhūrtādivotsṛjya bāṣpaṃ śokasamudbhavam| prakṣālya vāriṇā netre hyācamya ca yathāvidhi| uvāca praśritaṃ vākyaṃ dhṛtarāṣṭramarindamaḥ||

Verse 39

न तेऽस्त्यविदितं किञ्चिद्भूतं भव्यं च भारत। कालस्य च यथावृत्तं तत्ते सुविदितं प्रभो।।

na te'styaviditaṃ kiñcidbhūtaṃ bhavyaṃ ca bhārata| kālasya ca yathāvṛttaṃ tatte suviditaṃ prabho||

Verse 40

यदिदं पाण्डवैः सर्वैस्तव चित्तानुरोधिभिः। कथं कुलक्षयो न स्यात्तथा क्षत्रस्य भारत।।

yadidaṃ pāṇḍavaiḥ sarvaistava cittānurodhibhiḥ| kathaṃ kulakṣayo na syāttathā kṣatrasya bhārata||

Verse 41

भ्रातृभिः समयं कृत्वा क्षान्तवान्धर्मवत्सलः। द्यूतच्छलजितैः शुद्वैर्वनवासो ह्युपागतः।।

bhrātṛbhiḥ samayaṃ kṛtvā kṣāntavāndharmavatsalaḥ| dyūtacchalajitaiḥ śudvairvanavāso hyupāgataḥ||

Verse 42

अज्ञातवासचर्या च नानावेषसमावृतैः। अन्ये च बहवः क्लेशास्त्वशक्तैरिव सर्वदा।।

ajñātavāsacaryā ca nānāveṣasamāvṛtaiḥ| anye ca bahavaḥ kleśāstvaśaktairiva sarvadā||

Verse 43

मया च स्वयमागम्य युद्धकाल उपस्थिते। सर्वलोकस्य सान्निध्येग्रामांस्त्वं पञ्चयाचितः।।

mayā ca svayamāgamya yuddhakāla upasthite| sarvalokasya sānnidhyegrāmāṃstvaṃ pañcayācitaḥ||

Verse 44

त्वया कालोपसृष्टेन लोभतो नापवर्जिताः। तवापराधान्नृपते सर्वं क्षत्रं क्षयं गतम्।।

tvayā kālopasṛṣṭena lobhato nāpavarjitāḥ| tavāparādhānnṛpate sarvaṃ kṣatraṃ kṣayaṃ gatam||

Verse 45

भीष्मेण सोमदत्तेन बाह्लीकेन कृपेण च। द्रोणेन च सपुत्रेण विदुरेण च धीमता। याचितस्त्वं शमं नित्यं न च तत्कृतवानसि।।

bhīṣmeṇa somadattena bāhlīkena kṛpeṇa ca| droṇena ca saputreṇa vidureṇa ca dhīmatā| yācitastvaṃ śamaṃ nityaṃ na ca tatkṛtavānasi||

Verse 46

कालोपहतचित्ता हि सर्वे मुह्यन्ति भारत। यथा मूढो भवान्पूर्वमस्मिन्नर्थे समुद्यते।।

kālopahatacittā hi sarve muhyanti bhārata| yathā mūḍho bhavānpūrvamasminnarthe samudyate||

Verse 47

किमन्यत्कालयोगाद्धि द्विष्टमेव परायणम्। मा च दोषान्महाप्राज्ञ पाण्डवेषु निवेशय।।

kimanyatkālayogāddhi dviṣṭameva parāyaṇam| mā ca doṣānmahāprājña pāṇḍaveṣu niveśaya||

Verse 48

अल्पोप्यतिक्रमो नास्ति पाण्डवानां महात्मनाम्। धर्मतो न्यायतश्चैव स्नेहतश्च परन्तप।।

alpopyatikramo nāsti pāṇḍavānāṃ mahātmanām| dharmato nyāyataścaiva snehataśca parantapa||

Verse 49

एतत्सर्वं तु विज्ञाय ह्यात्मदोषकृतं फलम्। तन्मन्युं पाण्डुपुत्रेषु न भवान्कर्तुमर्हति।। कृष्णस्य व्यासस्य।।

etatsarvaṃ tu vijñāya hyātmadoṣakṛtaṃ phalam| tanmanyuṃ pāṇḍuputreṣu na bhavānkartumarhati|| kṛṣṇasya vyāsasya||

Verse 50

कुलं वंशश्च पिण्डाश्च यच्च पुत्रकृत फलम्। गान्धार्यास्तव वै नाथ पाण्डवेषु प्रतिष्ठितम्।।

kulaṃ vaṃśaśca piṇḍāśca yacca putrakṛta phalam| gāndhāryāstava vai nātha pāṇḍaveṣu pratiṣṭhitam||

Verse 51

त्वं चैव कुरुशार्दूल गान्धारी च यशस्विनी। मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्प्रतिकिल्बिम्।।

tvaṃ caiva kuruśārdūla gāndhārī ca yaśasvinī| mā śuco naraśārdūla pāṇḍavānpratikilbim||

Verse 52

एतत्सर्वमनुध्याय आत्मनश्च व्यतिक्रमम्। शिवेन पाण्डवान्ध्याहि नमस्ते भरतर्षभ।।

etatsarvamanudhyāya ātmanaśca vyatikramam| śivena pāṇḍavāndhyāhi namaste bharatarṣabha||

Verse 53

जानासि च महाबाहो धर्मराजस्य या त्वयि। भक्तिर्भरतशार्दूल स्नेहश्चापि स्वभावतः।।

jānāsi ca mahābāho dharmarājasya yā tvayi| bhaktirbharataśārdūla snehaścāpi svabhāvataḥ||

Verse 54

एतच्च कदनं कृत्वा शत्रूणामपकारिणाम्। दह्यते स दिवारात्रौ न च शर्माधिगच्छति।।

etacca kadanaṃ kṛtvā śatrūṇāmapakāriṇām| dahyate sa divārātrau na ca śarmādhigacchati||

Verse 55

त्वां चैव नरशार्दूल गान्धारीं च यशस्विनीम्। स शोचन्नरशार्दूलः शान्तिं नैवाधिगच्छति।।

tvāṃ caiva naraśārdūla gāndhārīṃ ca yaśasvinīm| sa śocannaraśārdūlaḥ śāntiṃ naivādhigacchati||

Verse 56

हिया च परयाऽविष्टो भवन्तं नाधिगच्छति। पुत्रशोकाभिसन्तप्तं बुद्धिव्याकुलितेन्द्रियम्।।

hiyā ca parayā'viṣṭo bhavantaṃ nādhigacchati| putraśokābhisantaptaṃ buddhivyākulitendriyam||

Verse 57

एवमुक्त्वा महाराज धृतराष्ट्रं यदूत्तमः। उवाच परमं वाक्यं गान्धारीं शोककर्शिताम्।।

evamuktvā mahārāja dhṛtarāṣṭraṃ yadūttamaḥ| uvāca paramaṃ vākyaṃ gāndhārīṃ śokakarśitām||

Verse 58

सौबलेयि निबोध त्वं यत्त्वां वक्ष्यामि सुव्रते। त्वत्समा नास्ति लोकेऽस्मिन्नद्य सीमन्तिनी शुभे।।

saubaleyi nibodha tvaṃ yattvāṃ vakṣyāmi suvrate| tvatsamā nāsti loke'sminnadya sīmantinī śubhe||

Verse 59

जानासि च यथा राज्ञि सभायां मम सन्निधौ। धर्मार्थसहितं वाक्यमुभयोः पक्षयोर्हितम्।।

jānāsi ca yathā rājñi sabhāyāṃ mama sannidhau| dharmārthasahitaṃ vākyamubhayoḥ pakṣayorhitam||

Verse 60

उक्तवत्यसि कल्याणि न च ते तनयैः कृतम्। दुर्योधनस्त्वया चोक्तो जयार्थी परुषं वचः।।

uktavatyasi kalyāṇi na ca te tanayaiḥ kṛtam| duryodhanastvayā cokto jayārthī paruṣaṃ vacaḥ||

Verse 61

शृणु मूढ वचो मह्यं यतो धर्मस्ततो जयः। तदिदं समनुप्राप्तं तव वाक्यं नृपात्मजे।। 6-64-61a

śṛṇu mūḍha vaco mahyaṃ yato dharmastato jayaḥ| tadidaṃ samanuprāptaṃ tava vākyaṃ nṛpātmaje|| 6-64-61a

Verse 62

एवं विदित्वा कल्याणि मा स्म शोके मनः कृथाः। पाण्डवानां विनाशाय मा ते बुद्धिः कदाचन।।

evaṃ viditvā kalyāṇi mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ| pāṇḍavānāṃ vināśāya mā te buddhiḥ kadācana||

Verse 63

शक्ता चासि महाभागे पृथिवीं सचराचराम्। चक्षुषा क्रोधदीप्तेन निर्दग्धुं तपसो बलात्।।

śaktā cāsi mahābhāge pṛthivīṃ sacarācarām| cakṣuṣā krodhadīptena nirdagdhuṃ tapaso balāt||

Verse 64

वासुदेववचः श्रुत्वा गान्धारी वाक्यमब्रवीत्। एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि केशव।। असूयां पाण्डुपुत्रोष्विति झ.पाठः।।

vāsudevavacaḥ śrutvā gāndhārī vākyamabravīt| evametanmahābāho yathā vadasi keśava|| asūyāṃ pāṇḍuputroṣviti jha.pāṭhaḥ||

Verse 65

आधिभिर्दह्यमानाया मतिः सञ्चलिता मम। सा मे व्यवस्थिता श्रुत्वा तव वाक्यं जनार्दन।।

ādhibhirdahyamānāyā matiḥ sañcalitā mama| sā me vyavasthitā śrutvā tava vākyaṃ janārdana||

Verse 66

राज्ञस्त्वन्धस्य वृद्धस्य हतपुत्रस्य केशव। त्वं गतिः सहितैर्वीरैः पाण्डवैर्दिपदा वर।।

rājñastvandhasya vṛddhasya hataputrasya keśava| tvaṃ gatiḥ sahitairvīraiḥ pāṇḍavairdipadā vara||

Verse 67

एतावदुक्त्वा वचनं मुखं प्रच्छाद्य वाससा। पुत्रशोकाभिसन्तप्ता गान्धारी प्ररुरोद ह।।

etāvaduktvā vacanaṃ mukhaṃ pracchādya vāsasā| putraśokābhisantaptā gāndhārī praruroda ha||

Verse 68

तत एनां महाबाहुः केश्वः शोककर्शिताम्। हेतुकारणसंयुक्तैर्वाक्यैराश्वासयत्प्रभुः।।

tata enāṃ mahābāhuḥ keśvaḥ śokakarśitām| hetukāraṇasaṃyuktairvākyairāśvāsayatprabhuḥ||

Verse 69

समाश्वास्य च गान्धारीं धृतराष्ट्रं च माधवः। द्रौणिसङ्कल्पितं भावमन्वबुध्यत केशवः।।

samāśvāsya ca gāndhārīṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca mādhavaḥ| drauṇisaṅkalpitaṃ bhāvamanvabudhyata keśavaḥ||

Verse 70

ततस्त्वरित उत्थाय पादौ मूर्ध्ना प्रणम्य च। द्वैपायनस्य राजेन्द्र ततः कौरवमब्रवीत्।।

tatastvarita utthāya pādau mūrdhnā praṇamya ca| dvaipāyanasya rājendra tataḥ kauravamabravīt||

Verse 71

आपृच्छे त्वां कुरुश्रेष्ठ मा च शोके मनः कृथाः। द्रौणेः पापोस्त्यभिप्रायस्तेनास्मि सहसोत्थितः।।

āpṛcche tvāṃ kuruśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ| drauṇeḥ pāpostyabhiprāyastenāsmi sahasotthitaḥ||

Verse 72

पाण्डवानां वधे रात्रौ बुद्धिस्तेन प्रदर्शिता।।

pāṇḍavānāṃ vadhe rātrau buddhistena pradarśitā||

Verse 73

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गान्धार्या सहितोऽब्रवीत्। धृतराष्ट्रो महाबाहुः केशवं केशिसूदनम्।।

etacchrutvā tu vacanaṃ gāndhāryā sahito'bravīt| dhṛtarāṣṭro mahābāhuḥ keśavaṃ keśisūdanam||

Verse 74

शीघ्रं गच्छ महाबाहो पाण्डवान्परिपालय। भूयस्त्वया समेष्यामि क्षिप्रमेव जनार्दन।।

śīghraṃ gaccha mahābāho pāṇḍavānparipālaya| bhūyastvayā sameṣyāmi kṣiprameva janārdana||

Verse 75

प्रायात्ततस्तु त्वरितो दारुकेण सहाच्युतः।।

prāyāttatastu tvarito dārukeṇa sahācyutaḥ||

Verse 76

वासुदेवे गते राजन्धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्। आश्वासयदमेयात्मा व्यासो लोकनमस्कृतः।।

vāsudeve gate rājandhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram| āśvāsayadameyātmā vyāso lokanamaskṛtaḥ||

Verse 77

वासुदेवोऽपि धर्मात्मा कृतकृत्यो जगाम ह। शिबिरं हास्तिनपुराद्दिदृक्षुः पाण्डवान्नृप।।

vāsudevo'pi dharmātmā kṛtakṛtyo jagāma ha| śibiraṃ hāstinapurāddidṛkṣuḥ pāṇḍavānnṛpa||

Verse 78

आगम्य शिबिरं रात्रौ सोऽभ्यगच्छत पाण्डवान्। तच्च तेभ्यः समाख्याय सहितस्तैः समाहितः।।

āgamya śibiraṃ rātrau so'bhyagacchata pāṇḍavān| tacca tebhyaḥ samākhyāya sahitastaiḥ samāhitaḥ||