Adhyaya 6

Verse 1

दुर्योधनेन शल्यस्य सैनापत्येऽमिषेचनम्।। 1 ।। कृष्णेन युधिष्ठिरम्प्रति शल्यवधविधानम्।। 2 ।। सञ्जय उवाच। एतच्छ्रुत्वा वचो राज्ञो मद्रराजः प्रतापवान्। दुर्योधनं तदा राजन्वाक्यमेतदुवाच ह।।

duryodhanena śalyasya saināpatye'miṣecanam|| 1 || kṛṣṇena yudhiṣṭhiramprati śalyavadhavidhānam|| 2 || sañjaya uvāca| etacchrutvā vaco rājño madrarājaḥ pratāpavān| duryodhanaṃ tadā rājanvākyametaduvāca ha||

Verse 2

दुर्योधन महाबाहो शृणु वाक्यविदां वर। यावेतौ मन्यसे कृष्णौ रथस्थौ रथिनांवरौ। न मे तुल्यावुभावेतौ बाहुवीर्ये कथञ्चन।।

duryodhana mahābāho śṛṇu vākyavidāṃ vara| yāvetau manyase kṛṣṇau rathasthau rathināṃvarau| na me tulyāvubhāvetau bāhuvīrye kathañcana||

Verse 3

उद्यतां पृथिवीं सर्वां ससुरासुरमानवाम्। योधयेयं रणमुखे सङ्क्रुद्धः किमु पाण्डवान्।।

udyatāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ sasurāsuramānavām| yodhayeyaṃ raṇamukhe saṅkruddhaḥ kimu pāṇḍavān||

Verse 4

विजेष्यामि रणे पार्थान्सोमकांश्च समागतान्। अहं सेनाप्रमेता ते भविष्यामि न संशयः।।

vijeṣyāmi raṇe pārthānsomakāṃśca samāgatān| ahaṃ senāprametā te bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ||

Verse 5

तं च व्यूहं विधास्यामि न क (त) रिष्यन्ति यं परे। इति सत्यं ब्रवीम्येष दुर्योधन न संशयः।।

taṃ ca vyūhaṃ vidhāsyāmi na ka (ta) riṣyanti yaṃ pare| iti satyaṃ bravīmyeṣa duryodhana na saṃśayaḥ||

Verse 6

अद्यैवाहं रणे सर्वान्पाञ्चालान्सह पाण्डवैः। निहनिष्यामि वा राजन्स्वर्गं यास्यामि वा हतः।। मर्त्यधर्माणः मर्त्यधर्मणः।।

adyaivāhaṃ raṇe sarvānpāñcālānsaha pāṇḍavaiḥ| nihaniṣyāmi vā rājansvargaṃ yāsyāmi vā hataḥ|| martyadharmāṇaḥ martyadharmaṇaḥ||

Verse 7

अद्य पश्यन्तु मां लोका विचरन्तमभीतवत्।।

adya paśyantu māṃ lokā vicarantamabhītavat||

Verse 8

अद्य पाण्डुसुताः सर्वे वासुदेवः ससात्यकिः। पाञ्चालाश्चेदयश्चैव द्रौपदेयाश्च सर्वशः। धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च सर्वे चापि प्रभद्रकाः।।

adya pāṇḍusutāḥ sarve vāsudevaḥ sasātyakiḥ| pāñcālāścedayaścaiva draupadeyāśca sarvaśaḥ| dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sarve cāpi prabhadrakāḥ||

Verse 9

विक्रमं मम पश्यन्तु धनुषश्च महद्बलम्। लाघवं चास्त्रवीर्यं च भुजयोश्च बलं युधि।।

vikramaṃ mama paśyantu dhanuṣaśca mahadbalam| lāghavaṃ cāstravīryaṃ ca bhujayośca balaṃ yudhi||

Verse 10

अद्य पश्यन्तु मे पार्थाः सिद्धाश्च सह चारणैः। यादृशं मे बलं बाह्वोः सम्पदस्त्रेषु या च मे।।

adya paśyantu me pārthāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ| yādṛśaṃ me balaṃ bāhvoḥ sampadastreṣu yā ca me||

Verse 11

अद्य मे विक्रमं दृष्ट्वा पाण्डवानां महारथाः। प्रतीकारपरा भूत्वा चेष्टन्ते विविधाः क्रियाः।।

adya me vikramaṃ dṛṣṭvā pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ| pratīkāraparā bhūtvā ceṣṭante vividhāḥ kriyāḥ||

Verse 12

अद्य सैन्यानि पाण्डूनां द्रावयिष्ये समन्ततः।।

adya sainyāni pāṇḍūnāṃ drāvayiṣye samantataḥ||

Verse 13

द्रोणभीष्मावति विमो सूतपुत्रं च संयुगे। विचरिष्ये रणमुखे प्रियार्थं तव कौरव।।

droṇabhīṣmāvati vimo sūtaputraṃ ca saṃyuge| vicariṣye raṇamukhe priyārthaṃ tava kaurava||

Verse 14

सञ्जय उवाच। एवमुक्तस्ततो राजा मद्राधिपतिमञ्जसा। अभ्यषिञ्चत सेनाया मध्ये भरतसत्तम। विधिना शास्त्रदृष्टेन क्लिष्टरूपो विशाम्पते।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि शल्यवधपर्वणि षष्ठोऽध्यायः।। 6 ।।

sañjaya uvāca| evamuktastato rājā madrādhipatimañjasā| abhyaṣiñcata senāyā madhye bharatasattama| vidhinā śāstradṛṣṭena kliṣṭarūpo viśāmpate|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi śalyavadhaparvaṇi ṣaṣṭho'dhyāyaḥ|| 6 ||

Verse 15

अभिषिक्ते ततस्तस्मिन्सिंहनादो महानभूत्। तव सैन्येऽभ्यवाद्यन्त वादित्राणि च भारत।।

abhiṣikte tatastasminsiṃhanādo mahānabhūt| tava sainye'bhyavādyanta vāditrāṇi ca bhārata||

Verse 16

हृष्टाश्चासंस्तथा योधा मद्रकाश्च महारथाः। तुष्टुवुश्चैव राजानं शल्यमाहवशोभिनम्।।

hṛṣṭāścāsaṃstathā yodhā madrakāśca mahārathāḥ| tuṣṭuvuścaiva rājānaṃ śalyamāhavaśobhinam||

Verse 17

जय राजंश्चिरं जीव जहि शत्रून्समागतान्। तव बाहुबलं प्राप्य धार्तराष्ट्रो महाबलः। निखिलां पृथिवीं सर्वां प्रशास्तु निहतद्विषम्।।

jaya rājaṃściraṃ jīva jahi śatrūnsamāgatān| tava bāhubalaṃ prāpya dhārtarāṣṭro mahābalaḥ| nikhilāṃ pṛthivīṃ sarvāṃ praśāstu nihatadviṣam||

Verse 18

त्वं हि शक्तो रणे जेतुं ससुरासुरमानवान्। मर्त्यधर्माण इह तु किमु सृञ्जयसोमकान्।। क्लिष्टरूपः पराजयनिश्चयात्।।

tvaṃ hi śakto raṇe jetuṃ sasurāsuramānavān| martyadharmāṇa iha tu kimu sṛñjayasomakān|| kliṣṭarūpaḥ parājayaniścayāt||

Verse 19

एवं सम्पूज्यमानस्तु मद्राणामधिपो बली। हर्षं प्राप तदा वीरो दुरापमकृतात्मभिः।।

evaṃ sampūjyamānastu madrāṇāmadhipo balī| harṣaṃ prāpa tadā vīro durāpamakṛtātmabhiḥ||

Verse 20

सञ्जय उवाच। अभिषिक्ते तथा शल्ये तव सैन्येषु मानद। न कर्णव्यसनं किञ्चिन्मेनिरे तत्र भारत।।

sañjaya uvāca| abhiṣikte tathā śalye tava sainyeṣu mānada| na karṇavyasanaṃ kiñcinmenire tatra bhārata||

Verse 21

हृष्टाः सुमनसश्चैव बभूवुस्तत्र सैनिकाः। मेनिरे निहतान्पार्थान्मद्रराजवशङ्गतान्।।

hṛṣṭāḥ sumanasaścaiva babhūvustatra sainikāḥ| menire nihatānpārthānmadrarājavaśaṅgatān||

Verse 22

प्रहर्षं प्राप्य सेना तु तावकी भरतर्षभ। तां रात्रिं सुखिता सुप्ता हर्षचित्ता च साभवत्।।

praharṣaṃ prāpya senā tu tāvakī bharatarṣabha| tāṃ rātriṃ sukhitā suptā harṣacittā ca sābhavat||

Verse 23

सैन्यस्य तव तं शब्दं श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः। वार्ष्णेयमब्रवीद्वाक्यं सर्वक्षत्रस्य पश्यतः।।

sainyasya tava taṃ śabdaṃ śrutvā rājā yudhiṣṭhiraḥ| vārṣṇeyamabravīdvākyaṃ sarvakṣatrasya paśyataḥ||

Verse 24

मद्रराजः कृतः शल्यो धार्तराष्ट्रेण माघव। सेनापतिर्महेष्वासः सर्वसैन्येषु पूजितः।।

madrarājaḥ kṛtaḥ śalyo dhārtarāṣṭreṇa māghava| senāpatirmaheṣvāsaḥ sarvasainyeṣu pūjitaḥ||

Verse 25

एतज्ज्ञात्वा यथाभूतं कुरु माधव यत्क्षमम्। भवान्नेता च गोप्ता च विधत्स्व यदनन्तरम्।।

etajjñātvā yathābhūtaṃ kuru mādhava yatkṣamam| bhavānnetā ca goptā ca vidhatsva yadanantaram||

Verse 26

तमब्रवीन्महाराज वासुदेवो जनाधिपम्। आर्तायनिमहं जाने यथातत्त्वेन भारत।।

tamabravīnmahārāja vāsudevo janādhipam| ārtāyanimahaṃ jāne yathātattvena bhārata||

Verse 27

वीर्यवांश्च महातेजा महात्मा च विशेषतः। कृती च चित्रयोधी च संयुक्तो लाघवेन च।।

vīryavāṃśca mahātejā mahātmā ca viśeṣataḥ| kṛtī ca citrayodhī ca saṃyukto lāghavena ca||

Verse 28

यादृग्भीष्मस्तथा द्रोणो यादृक्कर्णश्च संयुगे। तादृशृस्तद्विशिष्टो वा मद्रराजो मतो मम।।

yādṛgbhīṣmastathā droṇo yādṛkkarṇaśca saṃyuge| tādṛśṛstadviśiṣṭo vā madrarājo mato mama||

Verse 29

युध्यमानस्य तस्याहं चिन्तयानश्च भारत। योद्धारं नाधिगच्छामि तुल्यरूपं जनाधिप।।

yudhyamānasya tasyāhaṃ cintayānaśca bhārata| yoddhāraṃ nādhigacchāmi tulyarūpaṃ janādhipa||

Verse 30

शिखण्‍ड्यर्जुनभीमानां सात्वतस्य च भारत। धृष्टद्युम्नस्य च तथा बलेनाभ्यधिको रणे।।

śikhaṇ‍ḍyarjunabhīmānāṃ sātvatasya ca bhārata| dhṛṣṭadyumnasya ca tathā balenābhyadhiko raṇe||

Verse 31

मद्रराजो महाराजः सिंहद्विरदविक्रमः। विचरिष्यत्यभीः काले कालः क्रुद्धः प्रजास्विव।।

madrarājo mahārājaḥ siṃhadviradavikramaḥ| vicariṣyatyabhīḥ kāle kālaḥ kruddhaḥ prajāsviva||

Verse 32

तस्याद्य न प्रपश्यामि प्रतियोद्धारमाहने। त्वामृते पुरुषव्याघ्र शार्दूलसमविक्रमम्।।

tasyādya na prapaśyāmi pratiyoddhāramāhane| tvāmṛte puruṣavyāghra śārdūlasamavikramam||

Verse 33

स त्वमेको हि लोकेऽस्मिन्नान्यस्त्वत्तः पुमान्भवेत्। मद्रराजं रणे क्रुद्धं यो हन्यात्कुरुनन्दन।।

sa tvameko hi loke'sminnānyastvattaḥ pumānbhavet| madrarājaṃ raṇe kruddhaṃ yo hanyātkurunandana||

Verse 34

अहन्यहनि युध्यन्तं क्षोभयन्तं बलं तव। तस्माज्जहि रणे शल्यं मघवानिव शम्बरम्।।

ahanyahani yudhyantaṃ kṣobhayantaṃ balaṃ tava| tasmājjahi raṇe śalyaṃ maghavāniva śambaram||

Verse 35

सौतेः पश्चादसौ वीरो धार्तराष्ट्रेण सत्कृतः। तवैव हि जयो नूनं हते मद्रेश्वरे युधि।

sauteḥ paścādasau vīro dhārtarāṣṭreṇa satkṛtaḥ| tavaiva hi jayo nūnaṃ hate madreśvare yudhi|

Verse 36

तस्मिन्हते हतं सर्वं धार्तराष्ट्रबलं महत्।। एतच्छ्रुत्वा महाराज वचनं मम साम्प्रतम्।

tasminhate hataṃ sarvaṃ dhārtarāṣṭrabalaṃ mahat|| etacchrutvā mahārāja vacanaṃ mama sāmpratam|

Verse 37

प्रत्युद्याहि रणे पार्थ मद्रराजं महारथम्।। जहि चैनं महाबाहो वासवो नमुचिं यथा।।

pratyudyāhi raṇe pārtha madrarājaṃ mahāratham|| jahi cainaṃ mahābāho vāsavo namuciṃ yathā||

Verse 38

न चैवात्र दया कार्या मातुलोऽयं ममेति वै। क्षत्रवर्म पुरस्कृत्य जहि मद्रजनेश्वरम्।।

na caivātra dayā kāryā mātulo'yaṃ mameti vai| kṣatravarma puraskṛtya jahi madrajaneśvaram||

Verse 39

द्रोणभीष्मार्णवं तीर्त्वा कर्णपातालसम्भवम्। मा निमज्जस्व सगणः शल्यमासाद्य गोष्पदम्।

droṇabhīṣmārṇavaṃ tīrtvā karṇapātālasambhavam| mā nimajjasva sagaṇaḥ śalyamāsādya goṣpadam|

Verse 40

यच्च ते तपसो वीर्यं यच्च क्षात्रं बलं तव। तद्दर्शय रणे सर्वं जहि चैनं महारथम्।।

yacca te tapaso vīryaṃ yacca kṣātraṃ balaṃ tava| taddarśaya raṇe sarvaṃ jahi cainaṃ mahāratham||

Verse 41

सञ्जय उवाच। एतावदुक्त्वा वचनं केशवः परवीरहा। जगाम शिबिरं सायं पूज्यमानोऽथ पाण्डवैः।।

sañjaya uvāca| etāvaduktvā vacanaṃ keśavaḥ paravīrahā| jagāma śibiraṃ sāyaṃ pūjyamāno'tha pāṇḍavaiḥ||

Verse 42

केशवे तु तदा याते धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। विसृज्य सर्वान्भ्रातॄंश्च पाञ्चालानथ सोमकान्। सुष्वाप रजनीं तां तु विशल्य इव कुञ्जरः।।

keśave tu tadā yāte dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ| visṛjya sarvānbhrātṝṃśca pāñcālānatha somakān| suṣvāpa rajanīṃ tāṃ tu viśalya iva kuñjaraḥ||

Verse 43

ते च सर्वे महेष्वासाः पाञ्चालाः पाण्डवास्तथा। कर्णस्य निधने हृष्टाः सुषुपुस्तां निशां तदा।।

te ca sarve maheṣvāsāḥ pāñcālāḥ pāṇḍavāstathā| karṇasya nidhane hṛṣṭāḥ suṣupustāṃ niśāṃ tadā||

Verse 44

गतज्वरं महेष्वासं तीर्णपारं महारथम्। बभूव पाण्डवेयानां सैन्यं च मुदितं निशि। सूतपुत्रस्य निधनाज्जयं लब्ध्वा च मारिष।।

gatajvaraṃ maheṣvāsaṃ tīrṇapāraṃ mahāratham| babhūva pāṇḍaveyānāṃ sainyaṃ ca muditaṃ niśi| sūtaputrasya nidhanājjayaṃ labdhvā ca māriṣa||