Adhyaya 58

Verse 1

सञ्जय उवाच। सञ्जय उवाच। ततो दुर्योधनो दृष्ट्वा भीमसेनं तथाऽऽगतम्। प्रत्युद्ययावदीनात्मा वेगेन महता नदन्।।

sañjaya uvāca| sañjaya uvāca| tato duryodhano dṛṣṭvā bhīmasenaṃ tathā''gatam| pratyudyayāvadīnātmā vegena mahatā nadan||

Verse 2

समापेततुरन्योन्यं शृङ्गिणौ वृषभाविव। महानिर्घातघोषश्च प्रहाराणामजायत।।

samāpetaturanyonyaṃ śṛṅgiṇau vṛṣabhāviva| mahānirghātaghoṣaśca prahārāṇāmajāyata||

Verse 3

अभवच्च तयोर्युद्वं तुमुलं रोमहर्षणम्। जिघृक्षतोर्यथाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिव।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि गदायुद्धपर्वणि अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः।। 58 ।।

abhavacca tayoryudvaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam| jighṛkṣatoryathā'nyonyamindraprahlādayoriva|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi gadāyuddhaparvaṇi aṣṭapañcāśattamo'dhyāyaḥ|| 58 ||

Verse 4

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ गदाहस्तौ मनस्विनौ। ददृशाते महात्मानौ पुष्पिताविव किंशुकौ।।

rudhirokṣitasarvāṅgau gadāhastau manasvinau| dadṛśāte mahātmānau puṣpitāviva kiṃśukau||

Verse 5

तथा तस्मिन्महायुद्धे वर्तमाने सुदारुणे। खद्योतसङ्खैरिव खं दर्शनीयं व्यरोचत।।

tathā tasminmahāyuddhe vartamāne sudāruṇe| khadyotasaṅkhairiva khaṃ darśanīyaṃ vyarocata||

Verse 6

तथा तस्मिन्वर्तमाने सङ्कुले तुमुले भृशम्। उभावपि परिश्रान्तौ युध्यमानावरिन्दमौ।।

tathā tasminvartamāne saṅkule tumule bhṛśam| ubhāvapi pariśrāntau yudhyamānāvarindamau||

Verse 7

तौ मुहूर्तं समाश्वस्य पुनरेव परन्तपौ। सम्प्रहारयतां चित्रे सम्प्रगृह्य गदे शुभे।।

tau muhūrtaṃ samāśvasya punareva parantapau| samprahārayatāṃ citre sampragṛhya gade śubhe||

Verse 8

तौ तु दृष्ट्वा महावीर्यौ समाश्वस्तौ नरर्षभौ। बलिनौ वारणौ यद्वद्वासितार्थे मदोत्कटौ।।

tau tu dṛṣṭvā mahāvīryau samāśvastau nararṣabhau| balinau vāraṇau yadvadvāsitārthe madotkaṭau||

Verse 9

समानवीर्यौ सम्प्रेक्ष्य प्रगृहीतगदावुभौ। प्रहर्षं परमं जग्मुर्देवगन्धर्वदानवाः।।

samānavīryau samprekṣya pragṛhītagadāvubhau| praharṣaṃ paramaṃ jagmurdevagandharvadānavāḥ||

Verse 10

प्रगृहीतगदौ दृष्ट्वा दुर्योधनवृकोदरौ। संशयः सर्वभूतानां विजये समपद्यत।।

pragṛhītagadau dṛṣṭvā duryodhanavṛkodarau| saṃśayaḥ sarvabhūtānāṃ vijaye samapadyata||

Verse 11

समागम्य ततो भूयो भ्रातरौ बलिनां वरौ। अन्योन्यस्यान्तरप्रेप्सू प्रचक्रातेऽन्तरं प्रति।।

samāgamya tato bhūyo bhrātarau balināṃ varau| anyonyasyāntaraprepsū pracakrāte'ntaraṃ prati||

Verse 12

यमदण्डोपमां गुर्वीमिन्द्राशनिमिवोद्यताम्। ददृशुः प्रेक्षका राजन्रौद्रीं विशसनीं गदाम्।।

yamadaṇḍopamāṃ gurvīmindrāśanimivodyatām| dadṛśuḥ prekṣakā rājanraudrīṃ viśasanīṃ gadām||

Verse 13

आविद्ध्यतो गतां तस्य भीमसेनस्य संयुगे। शब्दः सुतुमुलो घोरो मुहूर्तं समपद्यत।।

āviddhyato gatāṃ tasya bhīmasenasya saṃyuge| śabdaḥ sutumulo ghoro muhūrtaṃ samapadyata||

Verse 14

आविद्ध्यन्तमरिं प्रेक्ष्य धार्तराष्ट्रोऽथ पाण्डवम्। गदामतुलवेगां तां विस्मितः सम्बभूव ह।।

āviddhyantamariṃ prekṣya dhārtarāṣṭro'tha pāṇḍavam| gadāmatulavegāṃ tāṃ vismitaḥ sambabhūva ha||

Verse 15

चरंश्च विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भारत। अशोभत तदा वीरो भूय एव वृकोदरः।।

caraṃśca vividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhārata| aśobhata tadā vīro bhūya eva vṛkodaraḥ||

Verse 16

तौ परस्परमासाद्य यत्तावन्योन्यसूदने। मार्जाराविव भक्षार्थे ततक्षाते मुहुर्मुहुः।।

tau parasparamāsādya yattāvanyonyasūdane| mārjārāviva bhakṣārthe tatakṣāte muhurmuhuḥ||

Verse 17

अचरद्भीमसेनस्तु मार्गान्बहुविधांस्तथा। मण्डलानि विचित्राणि गतप्रत्यागतानि च।।

acaradbhīmasenastu mārgānbahuvidhāṃstathā| maṇḍalāni vicitrāṇi gatapratyāgatāni ca||

Verse 18

गोमूत्रिकाणि चित्राणि स्थानानि विविधानि च। परिमोक्षं प्रहाराणां वर्जनं परिधावनम्।।

gomūtrikāṇi citrāṇi sthānāni vividhāni ca| parimokṣaṃ prahārāṇāṃ varjanaṃ paridhāvanam||

Verse 19

अभिद्रवणमाक्षेपमवस्थानं सविग्रहम्। मत्स्योद्वृत्तं सोरुवृत्तमवप्लुतमुपप्लुतम्।।

abhidravaṇamākṣepamavasthānaṃ savigraham| matsyodvṛttaṃ soruvṛttamavaplutamupaplutam||

Verse 20

उपन्यस्तमपन्यस्तं गदायुद्धविशारदौ। एवं तौ विचरन्तौ तु न्यघ्नतां वै परस्परम्।।

upanyastamapanyastaṃ gadāyuddhaviśāradau| evaṃ tau vicarantau tu nyaghnatāṃ vai parasparam||

Verse 21

वञ्चयानौ पुनश्चैव चेरतुः कुरुसत्तमौ। विक्रीडन्तौ सुबलिनौ मण्डलानि विचेरतुः।।

vañcayānau punaścaiva ceratuḥ kurusattamau| vikrīḍantau subalinau maṇḍalāni viceratuḥ||

Verse 22

[तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः। गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ।।

[tau darśayantau samare yuddhakrīḍāṃ samantataḥ| gadābhyāṃ sahasā'nyonyamājaghnaturarindamau||

Verse 23

परस्परं समासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा। अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ।।

parasparaṃ samāsādya daṃṣṭrābhyāṃ dviradau yathā| aśobhetāṃ mahārāja śoṇitena pariplutau||

Verse 24

एवं तदभवद्युद्धं घोररूपं परन्तप। परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव।।]

evaṃ tadabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ parantapa| parivṛtte'hani krūraṃ vṛtravāsavayoriva||]

Verse 25

गदाहस्तौ ततस्तौ तु मण्डलावस्थितौ बली। दक्षिणं मण्डलं राजन्धार्तराष्ट्रोऽभ्यवर्तत। सव्यं तु मण्डलं तत्र भीमसेनोऽभ्यवर्तत।।

gadāhastau tatastau tu maṇḍalāvasthitau balī| dakṣiṇaṃ maṇḍalaṃ rājandhārtarāṣṭro'bhyavartata| savyaṃ tu maṇḍalaṃ tatra bhīmaseno'bhyavartata||

Verse 26

तथा तु चरतस्तस्य भीमस्य रणमूर्धनि। दुर्योधनो महाराज पार्श्वदेशेऽभ्यताडयत्।।

tathā tu caratastasya bhīmasya raṇamūrdhani| duryodhano mahārāja pārśvadeśe'bhyatāḍayat||

Verse 27

आहतस्तु ततो भीमः पुत्रेण तव भारत। आविध्यत गदां गुवीं प्रहारं तमचिन्तयन्।।

āhatastu tato bhīmaḥ putreṇa tava bhārata| āvidhyata gadāṃ guvīṃ prahāraṃ tamacintayan||

Verse 28

इन्द्राशनिसमां घोरां यमदण्डमिवोद्यताम्। ददृशुस्ते महाराज भीमसेनस्य तां गदाम्।।

indrāśanisamāṃ ghorāṃ yamadaṇḍamivodyatām| dadṛśuste mahārāja bhīmasenasya tāṃ gadām||

Verse 29

आविध्यन्तं गदां दृष्ट्वा भीमसेनं तवात्मजः। समुद्यम्य गदां घोरां प्रत्यविध्यत्परन्तपः।।

āvidhyantaṃ gadāṃ dṛṣṭvā bhīmasenaṃ tavātmajaḥ| samudyamya gadāṃ ghorāṃ pratyavidhyatparantapaḥ||

Verse 30

गदामारुतवेगेन तव पुत्रस्य भारत। शब्द आसीत्सुतुमुलस्तेजश्च समजायत।।

gadāmārutavegena tava putrasya bhārata| śabda āsītsutumulastejaśca samajāyata||

Verse 31

स चरन्विविधान्मार्गान्मण्डलानि च भागशः। समशोभत तेजस्वी भूयो भीमात्सुयोधनः।।

sa caranvividhānmārgānmaṇḍalāni ca bhāgaśaḥ| samaśobhata tejasvī bhūyo bhīmātsuyodhanaḥ||

Verse 32

आविद्धा सर्ववेगेन भीमेन महती गदा। सधूमं सार्चिषं चाग्निं मुमोचोग्रमहास्वना।।

āviddhā sarvavegena bhīmena mahatī gadā| sadhūmaṃ sārciṣaṃ cāgniṃ mumocogramahāsvanā||

Verse 33

आधूतां भीमसेनेन गदां दृष्ट्वा सुयोधनः। अद्रिसारमयीं गुर्वीमाविध्यन्बह्वशोभत।।

ādhūtāṃ bhīmasenena gadāṃ dṛṣṭvā suyodhanaḥ| adrisāramayīṃ gurvīmāvidhyanbahvaśobhata||

Verse 34

गदामारुतवेगं हि दृष्ट्वा तस्य महात्मनः। भयं विवेश पाण्डूंस्तु सर्वानेव ससात्यकीन्।।

gadāmārutavegaṃ hi dṛṣṭvā tasya mahātmanaḥ| bhayaṃ viveśa pāṇḍūṃstu sarvāneva sasātyakīn||

Verse 35

तौ दर्शयन्तौ समरे युद्धक्रीडां समन्ततः। गदाभ्यां सहसाऽन्योन्यमाजघ्नतुररिन्दमौ।।

tau darśayantau samare yuddhakrīḍāṃ samantataḥ| gadābhyāṃ sahasā'nyonyamājaghnaturarindamau||

Verse 36

तौ परस्परमासाद्य दंष्ट्राभ्यां द्विरदौ यथा। अशोभेतां महाराज शोणितेन परिप्लुतौ।।

tau parasparamāsādya daṃṣṭrābhyāṃ dviradau yathā| aśobhetāṃ mahārāja śoṇitena pariplutau||

Verse 37

एवं तदभवद्युद्धं घोररूपमसंवृतम्। परिवृत्तेऽहनि क्रूरं वृत्रवासवयोरिव।।

evaṃ tadabhavadyuddhaṃ ghorarūpamasaṃvṛtam| parivṛtte'hani krūraṃ vṛtravāsavayoriva||

Verse 38

दृष्ट्वा व्यवस्थितं भीमं तव पुत्रो महाबलः। चरंश्चित्रतरान्मा र्गान्कौन्तेयमभिदुद्रुवे।।

dṛṣṭvā vyavasthitaṃ bhīmaṃ tava putro mahābalaḥ| caraṃścitratarānmā rgānkaunteyamabhidudruve||

Verse 39

तस्य भीमो महावेगां जाम्बूनदपरिष्कृताम्। अतिक्रुद्धस्य क्रुद्धस्तु ताडयामास तां गदाम्।।

tasya bhīmo mahāvegāṃ jāmbūnadapariṣkṛtām| atikruddhasya kruddhastu tāḍayāmāsa tāṃ gadām||

Verse 40

सविस्फुलिङ्गो निर्हादस्तयोस्तत्राभिघातजः। प्रादुरासीन्महाराज घृष्टयोर्वज्रयोरिव।।

savisphuliṅgo nirhādastayostatrābhighātajaḥ| prādurāsīnmahārāja ghṛṣṭayorvajrayoriva||

Verse 41

वेगवत्या तया तत्र भीमसेनप्रमुक्तया। निपतन्त्या महाराज पृथिवी समकम्पत।।

vegavatyā tayā tatra bhīmasenapramuktayā| nipatantyā mahārāja pṛthivī samakampata||

Verse 42

तां नामृष्यत कौरव्यो गदां प्रतिहतां रणे। मत्तो द्विप इव क्रुद्धः प्रतिकुञ्जरदर्शनात्।।

tāṃ nāmṛṣyata kauravyo gadāṃ pratihatāṃ raṇe| matto dvipa iva kruddhaḥ pratikuñjaradarśanāt||

Verse 43

स सव्यं मण्डलं राजा उद्धाम्य कृतनिश्चयः। आजघ्ने मूर्ध्नि कौन्तेयं गदया भीमवेगया।।

sa savyaṃ maṇḍalaṃ rājā uddhāmya kṛtaniścayaḥ| ājaghne mūrdhni kaunteyaṃ gadayā bhīmavegayā||

Verse 44

तया त्वभिहतो भीमः पुत्रेण तव पाण्डवः। नाकम्पत महाराज तदद्भुतमिवाभवत्।।

tayā tvabhihato bhīmaḥ putreṇa tava pāṇḍavaḥ| nākampata mahārāja tadadbhutamivābhavat||

Verse 45

आश्चर्यं चापि तद्राजन्सर्वसैन्यान्यपूजयन्। यद्गदाभिहतो भीमो नाकम्पत पदात्पदम्।।

āścaryaṃ cāpi tadrājansarvasainyānyapūjayan| yadgadābhihato bhīmo nākampata padātpadam||

Verse 46

ततो गुरुतरां दीप्तां गदां हेमपरिष्कृताम्। दुर्योधनाय व्यसृजद्भीमो भीमपराक्रमः।।

tato gurutarāṃ dīptāṃ gadāṃ hemapariṣkṛtām| duryodhanāya vyasṛjadbhīmo bhīmaparākramaḥ||

Verse 47

तं प्रहारमसम्भ्रान्तो लाघवेन महाबलः। मोघं दुर्योधनश्चक्रे तत्राभूद्विस्मयो महान्।।

taṃ prahāramasambhrānto lāghavena mahābalaḥ| moghaṃ duryodhanaścakre tatrābhūdvismayo mahān||

Verse 48

सा तु मोघा गदा राजन्पतन्ती भीमचोदिता। चालयामास पृथिवीं महानिर्घातनिःस्वनाः।।

sā tu moghā gadā rājanpatantī bhīmacoditā| cālayāmāsa pṛthivīṃ mahānirghātaniḥsvanāḥ||

Verse 49

आस्थाय कौशिकान्मार्गानुत्पतन्स पुनः पुनः। गदानिपातं प्रज्ञाय भीमसेनं च वञ्चितम्।। जिगीषतोर्यथेति झ.पाठः।।

āsthāya kauśikānmārgānutpatansa punaḥ punaḥ| gadānipātaṃ prajñāya bhīmasenaṃ ca vañcitam|| jigīṣatoryatheti jha.pāṭhaḥ||

Verse 50

वञ्चयित्वा तदा भीमं गदया कुरुसत्तमः। ताडयामास सङ्क्रुद्धो वक्षोदेशे महाबलः।।

vañcayitvā tadā bhīmaṃ gadayā kurusattamaḥ| tāḍayāmāsa saṅkruddho vakṣodeśe mahābalaḥ||

Verse 51

गदया निहतो भीमो मुह्यमानो महारणे। नाभ्यमन्यत कर्तव्यं पुत्रेणाभ्याहतस्तव।।

gadayā nihato bhīmo muhyamāno mahāraṇe| nābhyamanyata kartavyaṃ putreṇābhyāhatastava||

Verse 52

तस्मिंस्तथा वर्तमाने राजन्सोमकपाण्‍डवाः। भृशोपहतसङ्कल्पा नहृष्टमनसोऽभवन्।। आस्थायेति। कौशिकान् कुश उन्मत्तस्तदाचरितान्मार्गानास्थाय पुनः पुनरुत्पतनेन वञ्चनेन च भीममुन्मत्तीकृत्य गदया ताडयामासेति द्वयोः सम्बन्धः।।

tasmiṃstathā vartamāne rājansomakapāṇ‍ḍavāḥ| bhṛśopahatasaṅkalpā nahṛṣṭamanaso'bhavan|| āsthāyeti| kauśikān kuśa unmattastadācaritānmārgānāsthāya punaḥ punarutpatanena vañcanena ca bhīmamunmattīkṛtya gadayā tāḍayāmāseti dvayoḥ sambandhaḥ||

Verse 53

स तु तेन प्रहारेण मातङ्ग इव रोषितः। हस्तिवद्वस्तिसंकाशमभिदुद्राव ते सुतम्।।

sa tu tena prahāreṇa mātaṅga iva roṣitaḥ| hastivadvastisaṃkāśamabhidudrāva te sutam||

Verse 54

ततस्तु तरसा भीमो गदया तनयं तव। अभिदुद्राव वेगेन सिंहो वनगजं यथा।।

tatastu tarasā bhīmo gadayā tanayaṃ tava| abhidudrāva vegena siṃho vanagajaṃ yathā||

Verse 55

उपसृत्य तु राजानं गदामोक्षविशारदः। आविध्यत गदां राजन्समुद्दिश्य सुतं तव।।

upasṛtya tu rājānaṃ gadāmokṣaviśāradaḥ| āvidhyata gadāṃ rājansamuddiśya sutaṃ tava||

Verse 56

अताडयद्भीमसेनः पार्श्वे दुर्योधनं तदा। स विह्वलः प्रहारेण जानुभ्यामगमन्महीम्।।

atāḍayadbhīmasenaḥ pārśve duryodhanaṃ tadā| sa vihvalaḥ prahāreṇa jānubhyāmagamanmahīm||

Verse 57

तस्मिन्कुरुकुलश्रेष्ठे जानुभ्यामवनीं गते। उदतिष्ठत्ततो नादः सृञ्जयानां जगत्पते।।

tasminkurukulaśreṣṭhe jānubhyāmavanīṃ gate| udatiṣṭhattato nādaḥ sṛñjayānāṃ jagatpate||

Verse 58

तेषां तु निनदं श्रुत्वा शृञ्जयानां नरर्षभः। अमर्षाद्भरतश्रेष्ठ पुत्रस्ते समकुप्यत।। नेदुषां नाद कृतवतीनाम्।।

teṣāṃ tu ninadaṃ śrutvā śṛñjayānāṃ nararṣabhaḥ| amarṣādbharataśreṣṭha putraste samakupyata|| neduṣāṃ nāda kṛtavatīnām||

Verse 59

उत्थाय तु महाबाहुर्महानाग इव श्वसन्। दिधक्षन्निव नेत्राभ्यां भीमसेनमवैक्षत।।

utthāya tu mahābāhurmahānāga iva śvasan| didhakṣanniva netrābhyāṃ bhīmasenamavaikṣata||

Verse 60

ततः स भरतश्रेष्ठो गदापाणिरभिद्रवन्। प्रमथिष्यन्निव शिरो भीमसेनस्य संयुगे।।

tataḥ sa bharataśreṣṭho gadāpāṇirabhidravan| pramathiṣyanniva śiro bhīmasenasya saṃyuge||

Verse 61

स महात्मा महात्मानं भीमं भीमपराक्रमः। अताडयच्छङ्खदेशे न चचालाचलोपमः।। नहृष्टमनसः खिन्नचेतसः।।

sa mahātmā mahātmānaṃ bhīmaṃ bhīmaparākramaḥ| atāḍayacchaṅkhadeśe na cacālācalopamaḥ|| nahṛṣṭamanasaḥ khinnacetasaḥ||

Verse 62

स भूयः शुशुभे पार्थस्ताडितो गदया रणे। उद्भिन्नरुधिरो राजन्प्रभिन्न इव कुञ्चरः।।

sa bhūyaḥ śuśubhe pārthastāḍito gadayā raṇe| udbhinnarudhiro rājanprabhinna iva kuñcaraḥ||

Verse 63

ततो गदां वीरहणीमयोमयीं प्रगृह्य वज्राशनितुल्यनिःस्वनाम्। अताडयच्छत्रुममित्रकर्शनो बलेन विक्रम्य धनञ्जयाग्रजः।।

tato gadāṃ vīrahaṇīmayomayīṃ pragṛhya vajrāśanitulyaniḥsvanām| atāḍayacchatrumamitrakarśano balena vikramya dhanañjayāgrajaḥ||

Verse 64

स भीमसेनाभिहतस्तवात्मजः पपात सङ्कम्पितदेहबन्धनः। सुपुष्पितो मारुतवेगताडितो वने महासाल इवावघूर्णितः।।

sa bhīmasenābhihatastavātmajaḥ papāta saṅkampitadehabandhanaḥ| supuṣpito mārutavegatāḍito vane mahāsāla ivāvaghūrṇitaḥ||

Verse 65

ततः प्रणेदुर्जहृषुश्च पाण्डवाः समीक्ष्य पुत्रं पतितं क्षितौ तव। ततः सुतस्ते प्रतिलभ्य चेतनां समुत्पपात द्विरदो यथा हदात्।।

tataḥ praṇedurjahṛṣuśca pāṇḍavāḥ samīkṣya putraṃ patitaṃ kṣitau tava| tataḥ sutaste pratilabhya cetanāṃ samutpapāta dvirado yathā hadāt||

Verse 66

स पार्थिवो नित्यममर्षितस्तदा महारथः शिक्षितवत्परिभ्रमन्। अताडयत्पाण्डवमग्रतः स्थितं स विह्वलाङ्गो जगतीमुपास्पृशत्।।

sa pārthivo nityamamarṣitastadā mahārathaḥ śikṣitavatparibhraman| atāḍayatpāṇḍavamagrataḥ sthitaṃ sa vihvalāṅgo jagatīmupāspṛśat||

Verse 67

स सिंहनादं विननाद कौरवो निपात्य भूमौ युधि भीममोजसा। बिभेद चैवाशनितुल्यमोजसा गदानिपातेन शरीररक्षणम्।।

sa siṃhanādaṃ vinanāda kauravo nipātya bhūmau yudhi bhīmamojasā| bibheda caivāśanitulyamojasā gadānipātena śarīrarakṣaṇam||

Verse 68

ततोऽन्तरिक्षे निनदो महानभू-- द्दिवौकसामप्सरसां च नेदुषाम्। पपात चोच्चैरमरप्रवेरितं विचित्रपुष्पोत्करवर्षमुत्तमम्।।

tato'ntarikṣe ninado mahānabhū-- ddivaukasāmapsarasāṃ ca neduṣām| papāta coccairamarapraveritaṃ vicitrapuṣpotkaravarṣamuttamam||

Verse 69

ततः परानाविशदुत्तमं भयं समीक्ष्य भूमौ पतितं नरोत्तमम्। अहीयमानं च बलेन कौरवं निशाम्य भेदं सुदृढस्य वर्मणः।। शङ्खदेशे ललाटप्रान्त।।

tataḥ parānāviśaduttamaṃ bhayaṃ samīkṣya bhūmau patitaṃ narottamam| ahīyamānaṃ ca balena kauravaṃ niśāmya bhedaṃ sudṛḍhasya varmaṇaḥ|| śaṅkhadeśe lalāṭaprānta||

Verse 70

ततो मुहूर्तादुपलभ्य चेतनां प्रमृज्य वक्त्रं रुधिराक्तमात्मनः। धृतिं समालम्ब्य विवृत्य लोचने बलेन संस्तभ्य वृकोदरः स्थितः।।

tato muhūrtādupalabhya cetanāṃ pramṛjya vaktraṃ rudhirāktamātmanaḥ| dhṛtiṃ samālambya vivṛtya locane balena saṃstabhya vṛkodaraḥ sthitaḥ||

Verse 71

ततो यमौ यमसदृशौ पराक्रमे सपार्षतः शिनितनयश्च वीर्यवान्। समाह्वयन्नहमहमित्यभित्वरं-- स्तवात्मजं समभिययुर्वधैषिणः।।

tato yamau yamasadṛśau parākrame sapārṣataḥ śinitanayaśca vīryavān| samāhvayannahamahamityabhitvaraṃ-- stavātmajaṃ samabhiyayurvadhaiṣiṇaḥ||

Verse 72

निवर्त्य तान्पुनरपि पाण्डवो बली तवात्मजं स्वयमभिगम्य कालवत्। चचार चाप्यपगतखेदवेपथुः सुरेश्वरो नमुचिमिवोत्तमं रणे।।

nivartya tānpunarapi pāṇḍavo balī tavātmajaṃ svayamabhigamya kālavat| cacāra cāpyapagatakhedavepathuḥ sureśvaro namucimivottamaṃ raṇe||