Adhyaya 50

Verse 1

बलभद्रस्येरद्रतीर्थादिगमनम्।। 1 ।। तत्तत्तीर्थमाहात्म्यकथनम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। इन्द्रतीर्थं ततो गत्वा यदूनां प्रवरो बली। विप्रेभ्यो धनरत्नानि ददौ स्नात्वा यथाविधि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि ह्रदप्रवेशपर्वणि पञ्चाशोऽध्यायः।। 50 ।।

balabhadrasyeradratīrthādigamanam|| 1 || tattattīrthamāhātmyakathanam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| indratīrthaṃ tato gatvā yadūnāṃ pravaro balī| viprebhyo dhanaratnāni dadau snātvā yathāvidhi|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi hradapraveśaparvaṇi pañcāśo'dhyāyaḥ|| 50 ||

Verse 2

तत्र ह्यमरराजो वै ईजे क्रतुशतेन ह। बृहस्पतेश्च देवेशः प्रददौ विपुलं धनम्।।

tatra hyamararājo vai īje kratuśatena ha| bṛhaspateśca deveśaḥ pradadau vipulaṃ dhanam||

Verse 3

अनर्गलान्सजारूथ्यान्सर्वान्विविधदक्षिणान्। आजहर क्रतूंस्तत्र यथोक्तं वेदपारगैः।।

anargalānsajārūthyānsarvānvividhadakṣiṇān| ājahara kratūṃstatra yathoktaṃ vedapāragaiḥ||

Verse 4

तान्क्रतून्भरतश्रेष्ठ शतकृत्वो महाद्युतिः। पूरयामास विधिवत्ततः ख्यातः शतक्रतुः।।

tānkratūnbharataśreṣṭha śatakṛtvo mahādyutiḥ| pūrayāmāsa vidhivattataḥ khyātaḥ śatakratuḥ||

Verse 5

तस्य नाम्ना तु तत्तीर्थं शिवं पुण्यं सनातनम्। इन्द्रतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम्।।

tasya nāmnā tu tattīrthaṃ śivaṃ puṇyaṃ sanātanam| indratīrthamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam||

Verse 6

उपस्पृश्य च तत्रापि विधिवन्मुसलायुधः। ब्राह्मणान्पूजयित्वा च पानाच्छादुनभोजनैः।।

upaspṛśya ca tatrāpi vidhivanmusalāyudhaḥ| brāhmaṇānpūjayitvā ca pānācchādunabhojanaiḥ||

Verse 7

शुभं तीर्थवरं तस्माद्रामतीर्थं जगाम ह। यत्र रामो महाभागो भार्गवः सुमहातपाः।।

śubhaṃ tīrthavaraṃ tasmādrāmatīrthaṃ jagāma ha| yatra rāmo mahābhāgo bhārgavaḥ sumahātapāḥ||

Verse 8

असकृत्पृथिवीं कृत्वा हतक्षत्रियपुङ्गवाम्। उपाध्यायं पुरस्कृत्य काश्यपं मुनिसत्तमम्।।

asakṛtpṛthivīṃ kṛtvā hatakṣatriyapuṅgavām| upādhyāyaṃ puraskṛtya kāśyapaṃ munisattamam||

Verse 9

अयजद्वाजपेयेन सोऽश्वमेधशतेन च। प्रददौ दक्षिणार्थं च पृथिवीं सागराम्बराम्।।

ayajadvājapeyena so'śvamedhaśatena ca| pradadau dakṣiṇārthaṃ ca pṛthivīṃ sāgarāmbarām||

Verse 10

रामो दत्त्वा धनं तत्र द्विजेभ्यो जनमेजय। उपस्पृश्य यथान्यायं पूजयित्वा तथा द्विजान्।।

rāmo dattvā dhanaṃ tatra dvijebhyo janamejaya| upaspṛśya yathānyāyaṃ pūjayitvā tathā dvijān||

Verse 11

पुण्यतीर्थे शुभे देशे वसु दत्त्वा हलायुधः। मुनींश्चैवाभिवाद्याथ यमुनातीर्थमागमत्। यत्रानयामास तदा राजसूयमपाम्पतिः।।

puṇyatīrthe śubhe deśe vasu dattvā halāyudhaḥ| munīṃścaivābhivādyātha yamunātīrthamāgamat| yatrānayāmāsa tadā rājasūyamapāmpatiḥ||

Verse 12

दितेः सुतान्महाभागो वरुणो वै सितप्रभः। यत्र निर्जित्य सङ्ग्रामे मानुषान्दानवांस्तथा। गन्धर्वान्राक्षसांश्चैव वरुणः परवीरहा।।

diteḥ sutānmahābhāgo varuṇo vai sitaprabhaḥ| yatra nirjitya saṅgrāme mānuṣāndānavāṃstathā| gandharvānrākṣasāṃścaiva varuṇaḥ paravīrahā||

Verse 13

तस्मिन्क्रतुवरे वृत्ते सङ्ग्रामः समजायत। देवानां दानवानां च त्रैलोक्यस्य भयावहः।।

tasminkratuvare vṛtte saṅgrāmaḥ samajāyata| devānāṃ dānavānāṃ ca trailokyasya bhayāvahaḥ||

Verse 14

राजसूये क्रतुश्रेष्ठे निवृत्ते जनमेजय। जायते सुमहाघोरः संक्षयः क्षत्रियान्प्रति।।

rājasūye kratuśreṣṭhe nivṛtte janamejaya| jāyate sumahāghoraḥ saṃkṣayaḥ kṣatriyānprati||

Verse 15

हलायुधस्तदा रामस्तस्मिंस्तीर्थवरे शुभे। तत्रस्नात्वा च दत्त्वा च द्विजेभ्यो वसु माधवः।।

halāyudhastadā rāmastasmiṃstīrthavare śubhe| tatrasnātvā ca dattvā ca dvijebhyo vasu mādhavaḥ||

Verse 16

वनमाली ततो हृष्टः स्तूयमानो द्विजातिभिः। तस्मादादित्यतीर्थं च जगाम कमलेक्षणः।।

vanamālī tato hṛṣṭaḥ stūyamāno dvijātibhiḥ| tasmādādityatīrthaṃ ca jagāma kamalekṣaṇaḥ||

Verse 17

यत्रेष्ट्वा भगवाञ्ज्योतिर्भास्करो राजसत्तम। ज्योतिषामाधिपत्यं च प्रभावं चाभ्यपद्यत।।

yatreṣṭvā bhagavāñjyotirbhāskaro rājasattama| jyotiṣāmādhipatyaṃ ca prabhāvaṃ cābhyapadyata||

Verse 18

तस्या नद्यास्तु तीरे वै सर्वे देवाः सवासवाः। विश्वेदेवाः समरुतो गन्धर्वाप्सरसश्च ह।।

tasyā nadyāstu tīre vai sarve devāḥ savāsavāḥ| viśvedevāḥ samaruto gandharvāpsarasaśca ha||

Verse 19

द्वैपायनः शुकश्चैव कृष्णश्च मधुसूदनः। यक्षाश्च राक्षसाश्चैव पिशाचाश्च विशाम्पते।।

dvaipāyanaḥ śukaścaiva kṛṣṇaśca madhusūdanaḥ| yakṣāśca rākṣasāścaiva piśācāśca viśāmpate||

Verse 20

एते चान्ये च बहवो योगसिद्धाः सहस्रशः। तस्मिंस्तीर्थे सरस्वत्याः शिवे पुण्ये परन्तप।।

ete cānye ca bahavo yogasiddhāḥ sahasraśaḥ| tasmiṃstīrthe sarasvatyāḥ śive puṇye parantapa||

Verse 21

तत्र हत्वा पुरा विष्णुरसुरौ मधुकैटभौ। आप्लुत्य भरतश्रेष्ठ तीर्थप्रवर उत्तमे।।

tatra hatvā purā viṣṇurasurau madhukaiṭabhau| āplutya bharataśreṣṭha tīrthapravara uttame||

Verse 22

द्वैपायनश्च धर्मात्मा तत्रैवाप्लुत्य भारत। सम्प्राप्तः परमं योगं सिद्धिं च परमां गतः।।

dvaipāyanaśca dharmātmā tatraivāplutya bhārata| samprāptaḥ paramaṃ yogaṃ siddhiṃ ca paramāṃ gataḥ||

Verse 23

असितो देवलश्चैव तस्मिन्नेव महातपाः। परमं योगमास्थाय ऋषिर्योगमवाप्तवान्।।

asito devalaścaiva tasminneva mahātapāḥ| paramaṃ yogamāsthāya ṛṣiryogamavāptavān||

Verse 50

आनयामास मुनीनित्यनुषज्ज्यते। राजसूयं कर्तुमिति शेषः।।

ānayāmāsa munīnityanuṣajjyate| rājasūyaṃ kartumiti śeṣaḥ||