Adhyaya 42

Verse 1

बलदेवस्यावाकीर्णतीर्थगमनम्।। 1 ।। बकमुनिचरित्रकथनम्।। 2 ।। बलदेवस्य ततो वसिष्ठापवाहतीर्थगमनम्।। 3 ।। वैशम्पायन उवाच ब्रह्मयोनिभिराकीर्णं जगाम यदुनन्दनः यत्र दाल्भ्यो बको राजन्पश्वर्थं सुमहातपाः जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं वैचित्रवीर्यिणः १ तपसा घोररूपेण कर्शयन्देहमात्मनः क्रोधेन महताविष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान् २ पुरा हि नैमिषेयाणां सत्रे द्वादशवार्षिके वृत्ते विश्वजितोऽन्ते वै पाञ्चालान्नृषयोऽगमन् ३ तत्रेश्वरमयाचन्त दक्षिणार्थं मनीषिणः बलान्वितान्वत्सतरान्निर्व्याधीनेकविंशतिम् ४ तानब्रवीद्बको वृद्धो विभजध्वं पशूनिति पशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम् ५ एवमुक्त्वा ततो राजन्नृषीन्सर्वान्प्रतापवान् जगाम धृतराष्ट्रस्य भवनं ब्राह्मणोत्तमः ६ स समीपगतो भूत्वा धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् अयाचत पशून्दाल्भ्यः स चैनं रुषितोऽब्रवीत् ७ यदृच्छया मृता दृष्ट्वा गास्तदा नृपसत्तम एतान्पशून्नय क्षिप्रं ब्रह्मबन्धो यदीच्छसि ८ ऋषिस्त्वथ वचः श्रुत्वा चिन्तयामास धर्मवित् अहो बत नृशंसं वै वाक्यमुक्तोऽस्मि संसदि ९ चिन्तयित्वा मुहूर्तं च रोषाविष्टो द्विजोत्तमः मतिं चक्रे विनाशाय धृतराष्ट्रस्य भूपतेः १० स उत्कृत्य मृतनां वै मांसानि द्विजसत्तमः जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेः पुरा ११ अवकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वाल्य पावकम् बको दाल्भ्यो महाराज नियमं परमास्थितः स तैरेव जुहावास्य राष्ट्रं मांसैर्महातपाः १२ तस्मिंस्तु विधिवत्सत्रे सम्प्रवृत्ते सुदारुणे अक्षीयत ततो राष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव १३ छिद्यमानं यथानन्तं वनं परशुना विभो बभूवापहतं तच्चाप्यवकीर्णमचेतनम् १४ दृष्ट्वा तदवकीर्णं तु राष्ट्रं स मनुजाधिपः बभूव दुर्मना राजंश्चिन्तयामास च प्रभुः १५ मोक्षार्थमकरोद्यत्नं ब्राह्मणैः सहितः पुरा अथासौ पार्थिवः खिन्नस्ते च विप्रास्तदा नृप १६ यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोचयितुं नृप अथ वैप्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय १७ ततो वैप्राश्निकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस्त्वया मांसैरभिजुहोतीति तव राष्ट्रं मुनिर्बकः १८ तेन ते हूयमानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षयो महान् तस्यैतत्तपसः कर्म येन ते ह्यनयो महान् अपां कुञ्जे सरस्वत्यास्तं प्रसादय पार्थिव १९ सरस्वतीं ततो गत्वा स राजा बकमब्रवीत् निपत्य शिरसा भूमौ प्राञ्जलिर्भरतर्षभ २० प्रसादये त्वा भगवन्नपराधं क्षमस्व मे मम दीनस्य लुब्धस्य मौर्ख्येण हतचेतसः त्वं गतिस्त्वं च मे नाथः प्रसादं कर्तुमर्हसि २१ तं तथा विलपन्तं तु शोकोपहतचेतसम् दृष्ट्वा तस्य कृपा जज्ञे राष्ट्रं तच्च व्यमोचयत् २२ ऋषिः प्रसन्नस्तस्याभूत्संरम्भं च विहाय सः मोक्षार्थं तस्य राष्ट्रस्य जुहाव पुनराहुतिम् २३ मोक्षयित्वा ततो राष्ट्रं प्रतिगृह्य पशून्बहून् हृष्टात्मा नैमिषारण्यं जगाम पुनरेव ह २४ धृतराष्ट्रोऽपि धर्मात्मा स्वस्थचेता महामनाः स्वमेव नगरं राजा प्रतिपेदे महर्द्धिमत् २५ तत्र तीर्थे महाराज बृहस्पतिरुदारधीः असुराणामभावाय भवाय च दिवौकसाम् २६ मांसैरपि जुहावेष्टिमक्षीयन्त ततोऽसुराः दैवतैरपि संभग्ना जितकाशिभिराहवे २७ तत्रापि विधिवद्दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः वाजिनः कुञ्जरांश्चैव रथांश्चाश्वतरीयुतान् २८ रत्नानि च महार्हाणि धनं धान्यं च पुष्कलम् ययौ तीर्थं महाबाहुर्यायातं पृथिवीपते २९ यत्र यज्ञे ययातेस्तु महाराज सरस्वती सर्पिः पयश्च सुस्राव नाहुषस्य महात्मनः ३० तत्रेष्ट्वा पुरुषव्याघ्रो ययातिः पृथिवीपतिः अक्रामदूर्ध्वं मुदितो लेभे लोकांश्च पुष्कलान् ३१ ययातेर्यजमानस्य यत्र राजन्सरस्वती प्रसृता प्रददौ कामान्ब्राह्मणानां महात्मनाम् ३२ यत्र यत्र हि यो विप्रो यान्यान्कामानभीप्सति तत्र तत्र सरिच्छ्रेष्ठा ससर्ज सुबहून्रसान् ३३ तत्र देवाः सगन्धर्वाः प्रीता यज्ञस्य संपदा विस्मिता मानुषाश्चासन्दृष्ट्वा तां यज्ञसंपदम् ३४ ततस्तालकेतुर्महाधर्मसेतुर्महात्मा कृतात्मा महादाननित्यः वसिष्ठापवाहं महाभीमवेगं धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम ३५ इति श्रीमहाभारते शल्यपर्वणि चत्वारिंशोऽध्यायः ४० वैशम्पायन उवाच। ब्रह्मयोनिभिराकीर्णं जगाम यद्वुनन्दनः। यत्र दाल्भ्यो बको राजन्पश्वर्थ सुमहातपाः। जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं कोपसमन्वितः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि ह्रदप्रवेशपर्वणि द्विचत्वारिंशोऽध्यायः।। 42 ।।

baladevasyāvākīrṇatīrthagamanam|| 1 || bakamunicaritrakathanam|| 2 || baladevasya tato vasiṣṭhāpavāhatīrthagamanam|| 3 || vaiśampāyana uvāca brahmayonibhirākīrṇaṃ jagāma yadunandanaḥ yatra dālbhyo bako rājanpaśvarthaṃ sumahātapāḥ juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ vaicitravīryiṇaḥ 1 tapasā ghorarūpeṇa karśayandehamātmanaḥ krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān 2 purā hi naimiṣeyāṇāṃ satre dvādaśavārṣike vṛtte viśvajito'nte vai pāñcālānnṛṣayo'gaman 3 tatreśvaramayācanta dakṣiṇārthaṃ manīṣiṇaḥ balānvitānvatsatarānnirvyādhīnekaviṃśatim 4 tānabravīdbako vṛddho vibhajadhvaṃ paśūniti paśūnetānahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam 5 evamuktvā tato rājannṛṣīnsarvānpratāpavān jagāma dhṛtarāṣṭrasya bhavanaṃ brāhmaṇottamaḥ 6 sa samīpagato bhūtvā dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram ayācata paśūndālbhyaḥ sa cainaṃ ruṣito'bravīt 7 yadṛcchayā mṛtā dṛṣṭvā gāstadā nṛpasattama etānpaśūnnaya kṣipraṃ brahmabandho yadīcchasi 8 ṛṣistvatha vacaḥ śrutvā cintayāmāsa dharmavit aho bata nṛśaṃsaṃ vai vākyamukto'smi saṃsadi 9 cintayitvā muhūrtaṃ ca roṣāviṣṭo dvijottamaḥ matiṃ cakre vināśāya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ 10 sa utkṛtya mṛtanāṃ vai māṃsāni dvijasattamaḥ juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapateḥ purā 11 avakīrṇe sarasvatyāstīrthe prajvālya pāvakam bako dālbhyo mahārāja niyamaṃ paramāsthitaḥ sa taireva juhāvāsya rāṣṭraṃ māṃsairmahātapāḥ 12 tasmiṃstu vidhivatsatre sampravṛtte sudāruṇe akṣīyata tato rāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya pārthiva 13 chidyamānaṃ yathānantaṃ vanaṃ paraśunā vibho babhūvāpahataṃ taccāpyavakīrṇamacetanam 14 dṛṣṭvā tadavakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥ babhūva durmanā rājaṃścintayāmāsa ca prabhuḥ 15 mokṣārthamakarodyatnaṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purā athāsau pārthivaḥ khinnaste ca viprāstadā nṛpa 16 yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mocayituṃ nṛpa atha vaiprāśnikāṃstatra papraccha janamejaya 17 tato vaiprāśnikāḥ prāhuḥ paśuviprakṛtastvayā māṃsairabhijuhotīti tava rāṣṭraṃ munirbakaḥ 18 tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahān tasyaitattapasaḥ karma yena te hyanayo mahān apāṃ kuñje sarasvatyāstaṃ prasādaya pārthiva 19 sarasvatīṃ tato gatvā sa rājā bakamabravīt nipatya śirasā bhūmau prāñjalirbharatarṣabha 20 prasādaye tvā bhagavannaparādhaṃ kṣamasva me mama dīnasya lubdhasya maurkhyeṇa hatacetasaḥ tvaṃ gatistvaṃ ca me nāthaḥ prasādaṃ kartumarhasi 21 taṃ tathā vilapantaṃ tu śokopahatacetasam dṛṣṭvā tasya kṛpā jajñe rāṣṭraṃ tacca vyamocayat 22 ṛṣiḥ prasannastasyābhūtsaṃrambhaṃ ca vihāya saḥ mokṣārthaṃ tasya rāṣṭrasya juhāva punarāhutim 23 mokṣayitvā tato rāṣṭraṃ pratigṛhya paśūnbahūn hṛṣṭātmā naimiṣāraṇyaṃ jagāma punareva ha 24 dhṛtarāṣṭro'pi dharmātmā svasthacetā mahāmanāḥ svameva nagaraṃ rājā pratipede maharddhimat 25 tatra tīrthe mahārāja bṛhaspatirudāradhīḥ asurāṇāmabhāvāya bhavāya ca divaukasām 26 māṃsairapi juhāveṣṭimakṣīyanta tato'surāḥ daivatairapi saṃbhagnā jitakāśibhirāhave 27 tatrāpi vidhivaddattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ vājinaḥ kuñjarāṃścaiva rathāṃścāśvatarīyutān 28 ratnāni ca mahārhāṇi dhanaṃ dhānyaṃ ca puṣkalam yayau tīrthaṃ mahābāhuryāyātaṃ pṛthivīpate 29 yatra yajñe yayātestu mahārāja sarasvatī sarpiḥ payaśca susrāva nāhuṣasya mahātmanaḥ 30 tatreṣṭvā puruṣavyāghro yayātiḥ pṛthivīpatiḥ akrāmadūrdhvaṃ mudito lebhe lokāṃśca puṣkalān 31 yayāteryajamānasya yatra rājansarasvatī prasṛtā pradadau kāmānbrāhmaṇānāṃ mahātmanām 32 yatra yatra hi yo vipro yānyānkāmānabhīpsati tatra tatra saricchreṣṭhā sasarja subahūnrasān 33 tatra devāḥ sagandharvāḥ prītā yajñasya saṃpadā vismitā mānuṣāścāsandṛṣṭvā tāṃ yajñasaṃpadam 34 tatastālaketurmahādharmaseturmahātmā kṛtātmā mahādānanityaḥ vasiṣṭhāpavāhaṃ mahābhīmavegaṃ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma 35 iti śrīmahābhārate śalyaparvaṇi catvāriṃśo'dhyāyaḥ 40 vaiśampāyana uvāca| brahmayonibhirākīrṇaṃ jagāma yadvunandanaḥ| yatra dālbhyo bako rājanpaśvartha sumahātapāḥ| juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ kopasamanvitaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śalyaparvaṇi hradapraveśaparvaṇi dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 42 ||

Verse 2

तपसा घोररूपेण कर्शयन्देहमात्मनः। क्रोधेन महताऽऽविष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान्।।

tapasā ghorarūpeṇa karśayandehamātmanaḥ| krodhena mahatā''viṣṭo dharmātmā vai pratāpavān||

Verse 3

पुरा हि नैमिशीयानां सत्रे द्वादशवार्षिके। वृत्ते विश्वजितोऽन्ते वै पाञ्चालानृषयोऽगमन्।। ब्रह्मयोनेरवाकीर्णमिति झ.पाठः। तत्र ब्रह्मयोनेः ब्राह्मण्योत्पादकात्तीर्थादवाकीर्णं नाम द्वाल्भ्यसेवितं तीर्थं जगामेत्यर्थः ।।

purā hi naimiśīyānāṃ satre dvādaśavārṣike| vṛtte viśvajito'nte vai pāñcālānṛṣayo'gaman|| brahmayoneravākīrṇamiti jha.pāṭhaḥ| tatra brahmayoneḥ brāhmaṇyotpādakāttīrthādavākīrṇaṃ nāma dvālbhyasevitaṃ tīrthaṃ jagāmetyarthaḥ ||

Verse 4

तत्रेश्वरमयाचन्त दक्षिणार्थं मनस्विनः। तत्र ते लेभिरे राजन्पाञ्चालेभ्यो महर्षयः। बलान्वितान्वत्सतरान्निर्व्याधीन्सप्तविंशतिम्।। पाञ्चलान्विश्वजितो महत्मान्ते अगमन्।।

tatreśvaramayācanta dakṣiṇārthaṃ manasvinaḥ| tatra te lebhire rājanpāñcālebhyo maharṣayaḥ| balānvitānvatsatarānnirvyādhīnsaptaviṃśatim|| pāñcalānviśvajito mahatmānte agaman||

Verse 5

तानब्रवीद्बलो दाल्भ्यो विभजध्वं पशूनिति। पशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम्।। ईश्वरं पाश्चालसजम्।।

tānabravīdbalo dālbhyo vibhajadhvaṃ paśūniti| paśūnetānahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam|| īśvaraṃ pāścālasajam||

Verse 6

एवमुक्त्वा वको राजन्नृषीन्सर्वांन्प्रतापवान्। जगाम धृतराष्ट्रस्य भवनं ब्राह्मणोत्तमः।। अयाचत पशून्दाल्भ्यः स चैनं रुषितोऽब्रवीत्।।

evamuktvā vako rājannṛṣīnsarvāṃnpratāpavān| jagāma dhṛtarāṣṭrasya bhavanaṃ brāhmaṇottamaḥ|| ayācata paśūndālbhyaḥ sa cainaṃ ruṣito'bravīt||

Verse 7

स समीपगतो भूत्वा धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्।

sa samīpagato bhūtvā dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram|

Verse 8

यदृच्छया मृता दृष्ट्वा गास्तदा नृपसत्तमः। एतान्पशून्नय क्षिप्रं ब्रह्मबन्धो यदीच्छसि।।

yadṛcchayā mṛtā dṛṣṭvā gāstadā nṛpasattamaḥ| etānpaśūnnaya kṣipraṃ brahmabandho yadīcchasi||

Verse 9

ऋषिस्त्वथ बकः क्रुद्धश्चिन्तयामास धर्मवित्। अहो वत नृशंसं वै वाक्यमुक्तोऽस्मि संसदि।।

ṛṣistvatha bakaḥ kruddhaścintayāmāsa dharmavit| aho vata nṛśaṃsaṃ vai vākyamukto'smi saṃsadi||

Verse 10

चिन्तयित्वा मुहूर्तेन रोषाविष्टो द्विजोत्तमः। मतिं चक्रे विनाशाय धृतराष्ट्रस्य भूपतेः।।

cintayitvā muhūrtena roṣāviṣṭo dvijottamaḥ| matiṃ cakre vināśāya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ||

Verse 11

स तूत्कृत्य मृतानां वै मांसानि मुनिसत्तमः। जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेः पुरा।।

sa tūtkṛtya mṛtānāṃ vai māṃsāni munisattamaḥ| juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapateḥ purā||

Verse 12

अवाकर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वाल्य पावकम्। xxxx दाल्भ्यो महाराज नियमं परमं स्थितः।।

avākarṇe sarasvatyāstīrthe prajvālya pāvakam| xxxx dālbhyo mahārāja niyamaṃ paramaṃ sthitaḥ||

Verse 13

स तैरेव जुहावाग्नौ राष्ट्रं मांसैर्महातपः।।

sa taireva juhāvāgnau rāṣṭraṃ māṃsairmahātapaḥ||

Verse 14

तस्मिंस्तु विधिवत्सत्रे सम्प्रवृत्ते सुदारुणे। अक्षीयत ततो राष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव।।

tasmiṃstu vidhivatsatre sampravṛtte sudāruṇe| akṣīyata tato rāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya pārthiva||

Verse 15

छिxxxमानं xxxxxx परशुना विभो xxxxxxxxxxxx व्यवकीर्थमचेतनम्।।

chixxxmānaṃ xxxxxx paraśunā vibho xxxxxxxxxxxx vyavakīrthamacetanam||

Verse 16

दृष्ट्वा तथाऽवकीर्णं तु राष्ट्रं च मनुजाधिपः। बभूव दुर्मना राजा चिन्तयामास च प्रभुः।।

dṛṣṭvā tathā'vakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ ca manujādhipaḥ| babhūva durmanā rājā cintayāmāsa ca prabhuḥ||

Verse 17

xxxxxxxxxरद्यत्रं ब्राह्मणैः सहितः पुरा। xxxxxगच्छत्तु क्षीयते राष्ट्रमेव च।।

xxxxxxxxxradyatraṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purā| xxxxxgacchattu kṣīyate rāṣṭrameva ca||

Verse 18

यदा स पार्थिवः खिन्नस्ते च विप्रास्तदाऽनघ।।

yadā sa pārthivaḥ khinnaste ca viprāstadā'nagha||

Verse 19

यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोक्षयितुं नृपः। अथ विप्रादिकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय।। xxxxxxxxxxx खयं तत्र भागं न गृहीतवानित्यर्थः।।

yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpaḥ| atha viprādikāṃstatra papraccha janamejaya|| xxxxxxxxxxx khayaṃ tatra bhāgaṃ na gṛhītavānityarthaḥ||

Verse 20

ततो विप्रादिकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस्त्वया। मांसैरभिजुहोतीदं तव राष्ट्रं मुनिर्बकः।।

tato viprādikāḥ prāhuḥ paśuviprakṛtastvayā| māṃsairabhijuhotīdaṃ tava rāṣṭraṃ munirbakaḥ||

Verse 21

तेन ते हूयमानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षयो महान्। तस्यैतत्तपसः कर्म येन तेऽद्य लयो महान्।।

tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahān| tasyaitattapasaḥ karma yena te'dya layo mahān||

Verse 22

यदीच्छसि महाबाहो शान्तिं राष्ट्रस्य भूमिप। अपां कुञ्जे सरस्वत्यास्तं प्रसादय पार्थिव।।

yadīcchasi mahābāho śāntiṃ rāṣṭrasya bhūmipa| apāṃ kuñje sarasvatyāstaṃ prasādaya pārthiva||

Verse 23

वैशम्पायन उवाच। सरस्वतीं ततो गत्वा स राजा बकमब्रवीत्। निपत्य शिरसा भूमौ प्राञ्जलिर्भरतर्षभ।।

vaiśampāyana uvāca| sarasvatīṃ tato gatvā sa rājā bakamabravīt| nipatya śirasā bhūmau prāñjalirbharatarṣabha||

Verse 24

प्रसादये त्वां भगवन्नपराधं क्षमस्व मे। मम दीनस्य लुब्धस्य मौर्ख्येण हतचेतसः। त्वं गतिस्त्वं च मे नाथः प्रसादं कर्तुमर्हसि।।

prasādaye tvāṃ bhagavannaparādhaṃ kṣamasva me| mama dīnasya lubdhasya maurkhyeṇa hatacetasaḥ| tvaṃ gatistvaṃ ca me nāthaḥ prasādaṃ kartumarhasi||

Verse 25

तं तथा विलपन्तं तु शोकोपहतचेतसम्। दृष्ट्वा तस्य कृपा जज्ञे राष्ट्रं तस्य व्यमोचयत्।।

taṃ tathā vilapantaṃ tu śokopahatacetasam| dṛṣṭvā tasya kṛpā jajñe rāṣṭraṃ tasya vyamocayat||

Verse 26

ऋषिः प्रसन्नस्तस्याभूत्संरम्भं च विहाय सः। मोक्षार्थं तस्य राज्यस्य जुहाव पुनराहुतिम्।।

ṛṣiḥ prasannastasyābhūtsaṃrambhaṃ ca vihāya saḥ| mokṣārthaṃ tasya rājyasya juhāva punarāhutim||

Verse 27

मोक्षयित्वा ततो र्ष्ट्रं प्रतिगृह्य पशून्बहून्। हृष्टात्मा नैमिशारण्यं जगाम पुनरेव सः।।

mokṣayitvā tato rṣṭraṃ pratigṛhya paśūnbahūn| hṛṣṭātmā naimiśāraṇyaṃ jagāma punareva saḥ||

Verse 28

धृतराष्ट्रोऽपि धर्मात्मा स्वस्थचेता महामनाः। स्वमेव नगरं राजन्प्रतिपेदे महर्द्धिमत्।।

dhṛtarāṣṭro'pi dharmātmā svasthacetā mahāmanāḥ| svameva nagaraṃ rājanpratipede maharddhimat||

Verse 29

तत्र तीर्थे महाराज बृहस्पतिरुदारधीः। असुराणामभावाय भवाय च दिवौकसाम्।।

tatra tīrthe mahārāja bṛhaspatirudāradhīḥ| asurāṇāmabhāvāya bhavāya ca divaukasām||

Verse 30

मांसैरभिजुहावेष्टिमक्षीयन्त ततोऽसुराः। दैवतैरपि सम्भग्ना जितकाशिभिराहवे।।

māṃsairabhijuhāveṣṭimakṣīyanta tato'surāḥ| daivatairapi sambhagnā jitakāśibhirāhave||

Verse 31

तत्रापि विधिवद्दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाः। वाजिनः कुञ्जरांश्चैव रथांश्चश्वतरीयुतान्।।

tatrāpi vidhivaddattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ| vājinaḥ kuñjarāṃścaiva rathāṃścaśvatarīyutān||

Verse 32

रत्नानि च महार्हाणि धनं धान्यं च पुष्कलम्। ययौ तीर्थं महाबाहुर्यायातं पृथिवीपते।।

ratnāni ca mahārhāṇi dhanaṃ dhānyaṃ ca puṣkalam| yayau tīrthaṃ mahābāhuryāyātaṃ pṛthivīpate||

Verse 33

तत्र यज्ञे ययातेश्च महाराज सरस्वती। सर्पिः पयश्च सुस्राव नाहुषस्य महात्मनः।।

tatra yajñe yayāteśca mahārāja sarasvatī| sarpiḥ payaśca susrāva nāhuṣasya mahātmanaḥ||

Verse 34

तत्रेष्ट्वा पुरुषव्याघ्रो ययातिः पृथिवीपतिः। आक्रामदूर्ध्वं पुदितो लेभे लोकांश्च पुष्कलान्।।

tatreṣṭvā puruṣavyāghro yayātiḥ pṛthivīpatiḥ| ākrāmadūrdhvaṃ pudito lebhe lokāṃśca puṣkalān||

Verse 35

पुनस्तत्र च राज्ञस्तु ययातेर्यजतः प्रभोः। औदार्यं परमं कृत्वा भक्तिं चात्मनि शाश्वतीम्। ददौ कामान्ब्राह्मणेभ्यो वान्यान्यो मनसेच्छति।।

punastatra ca rājñastu yayāteryajataḥ prabhoḥ| audāryaṃ paramaṃ kṛtvā bhaktiṃ cātmani śāśvatīm| dadau kāmānbrāhmaṇebhyo vānyānyo manasecchati||

Verse 36

यो यत्र स्थित एवेह आहूतो यज्ञसंस्तरे। तस्यतस्य सरिच्छ्रेष्ठा गृहादि शयनादिकम्। षड्रसं भोजनं चैव दानं नानाविधं तथा।।

yo yatra sthita eveha āhūto yajñasaṃstare| tasyatasya saricchreṣṭhā gṛhādi śayanādikam| ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ caiva dānaṃ nānāvidhaṃ tathā||

Verse 37

ते मन्यमाना राज्ञस्तु सम्प्रदानमनुत्तमम्। राजानं तुष्टुवुः प्रीता दत्त्वा चैवाशिषः शुभाः।।

te manyamānā rājñastu sampradānamanuttamam| rājānaṃ tuṣṭuvuḥ prītā dattvā caivāśiṣaḥ śubhāḥ||

Verse 38

तत्र देवाः सगन्धर्वाः प्रीता यज्ञस्य सम्पदा। विस्मिता मानुषाश्चासन्दृष्ट्वा तां यज्ञसम्पदम्।।

tatra devāḥ sagandharvāḥ prītā yajñasya sampadā| vismitā mānuṣāścāsandṛṣṭvā tāṃ yajñasampadam||

Verse 39

ततस्तालकेतुर्महाधर्मकेतु-- र्महात्मा कृतात्मा महादाननित्यः। वसिष्ठापवाहं महाभीमवेगं धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम।।

tatastālaketurmahādharmaketu-- rmahātmā kṛtātmā mahādānanityaḥ| vasiṣṭhāpavāhaṃ mahābhīmavegaṃ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma||

Verse 42

अथ वै प्राश्निकांस्तत्रेति झ पाठः।।

atha vai prāśnikāṃstatreti jha pāṭhaḥ||