Adhyaya 28

Verse 1

हतावशिष्टे बले पाण्डवैर्निहते दुर्योधनेन पलायने निर्धारणम्।। 1 ।। स़ञ्जय उवाच। ततः क्रुद्धा महाराज सौबलस्य पदानुगाः। त्यक्त्वा जीवितमाक्रन्दे पाण्डवान्पर्यवारयन्।।

hatāvaśiṣṭe bale pāṇḍavairnihate duryodhanena palāyane nirdhāraṇam|| 1 || sa़ñjaya uvāca| tataḥ kruddhā mahārāja saubalasya padānugāḥ| tyaktvā jīvitamākrande pāṇḍavānparyavārayan||

Verse 2

तानर्जुनः प्रत्यगृह्णात्सहदेवजये धृतः। भीमसेनश्च तेजस्वी क्रुद्धाशीविषदर्शनः।।

tānarjunaḥ pratyagṛhṇātsahadevajaye dhṛtaḥ| bhīmasenaśca tejasvī kruddhāśīviṣadarśanaḥ||

Verse 3

शक्त्यृ-ष्टिप्रासहस्तानां सहदेवं जिघांसताम्। सङ्कल्पमकरोन्मोघं गाण्डीवेन धनञ्जयः।।

śaktyṛ-ṣṭiprāsahastānāṃ sahadevaṃ jighāṃsatām| saṅkalpamakaronmoghaṃ gāṇḍīvena dhanañjayaḥ||

Verse 4

सङ्गृहीतायुधान्बाहून्योधानामभिधावताम्। भल्लैश्चिच्छेद बीभत्सुः शिरांस्यपि हयानपि।।

saṅgṛhītāyudhānbāhūnyodhānāmabhidhāvatām| bhallaiściccheda bībhatsuḥ śirāṃsyapi hayānapi||

Verse 5

ते हयाः प्रत्यपद्यन्त वसुधां विगतासवः। चरता लोकवीरेण प्रहताः सव्यसाचिना।।

te hayāḥ pratyapadyanta vasudhāṃ vigatāsavaḥ| caratā lokavīreṇa prahatāḥ savyasācinā||

Verse 6

ततो दुर्योधनो राजा दृष्ट्वा स्वबलसङ्क्षयम्। हतशेषान्समानीय क्रुद्धो रथगणान्बहून्।।

tato duryodhano rājā dṛṣṭvā svabalasaṅkṣayam| hataśeṣānsamānīya kruddho rathagaṇānbahūn||

Verse 7

कुञ्जरांश्च हयांश्चैव पादातांश्च समन्ततः। उवाच दुःखितान्सर्वान्धार्तराष्ट्र इदं वचः।।

kuñjarāṃśca hayāṃścaiva pādātāṃśca samantataḥ| uvāca duḥkhitānsarvāndhārtarāṣṭra idaṃ vacaḥ||

Verse 8

समासाद्य रणे सर्वान्पाण्डवान्ससुहृद्गणान्। पाञ्चाल्यं चापि सबलं हत्वा शीघ्रं न्यवर्तत।।

samāsādya raṇe sarvānpāṇḍavānsasuhṛdgaṇān| pāñcālyaṃ cāpi sabalaṃ hatvā śīghraṃ nyavartata||

Verse 9

तस्य ते शिरसा गृह्य वचनं युद्धदुर्मदाः। अभ्युद्ययू रणे पार्थांस्तव पुत्रस्य शासनात्।।

tasya te śirasā gṛhya vacanaṃ yuddhadurmadāḥ| abhyudyayū raṇe pārthāṃstava putrasya śāsanāt||

Verse 10

तानभ्यापततः शीघ्रं हतशेषान्महारणे। शरैराशीविषाकारैः पाण्डवाः समवाकिरन्।।

tānabhyāpatataḥ śīghraṃ hataśeṣānmahāraṇe| śarairāśīviṣākāraiḥ pāṇḍavāḥ samavākiran||

Verse 11

तत्सैन्यं भरतश्रेष्ठ मुहूर्तेन महात्मभिः। अवध्यत रणं प्राप्य त्रातारं नाभ्यविन्दत।।

tatsainyaṃ bharataśreṣṭha muhūrtena mahātmabhiḥ| avadhyata raṇaṃ prāpya trātāraṃ nābhyavindata||

Verse 12

पलायमानं तु भयान्नावतिष्ठति दंशितम्। अश्वैर्विपरिधावद्भिः सैन्येन रजसा वृते।।

palāyamānaṃ tu bhayānnāvatiṣṭhati daṃśitam| aśvairviparidhāvadbhiḥ sainyena rajasā vṛte||

Verse 13

न प्राज्ञायन्त समरे दिशः सप्रदिशस्तथा। ततस्तु पाण्डवानीकान्निःसृत्य बहवो जनाः।।

na prājñāyanta samare diśaḥ sapradiśastathā| tatastu pāṇḍavānīkānniḥsṛtya bahavo janāḥ||

Verse 14

अभ्यघ्नंस्तावकान्युद्धे मुहूर्तादिव भारत। ततो निःशेषमभवत्तत्सन्यं तव भारत।।

abhyaghnaṃstāvakānyuddhe muhūrtādiva bhārata| tato niḥśeṣamabhavattatsanyaṃ tava bhārata||

Verse 15

अक्षौहिण्यः समेतास्तु तव पुत्रस्य भारत। एकादश हता युद्धे ताः प्रभो पाण्डुसृञ्जयैः।।

akṣauhiṇyaḥ sametāstu tava putrasya bhārata| ekādaśa hatā yuddhe tāḥ prabho pāṇḍusṛñjayaiḥ||

Verse 16

तेषु राजसहस्रेषु तावकेषु महात्मसु। एको दुर्योधनो राजन्नदृश्यत भृशं क्षतः।।

teṣu rājasahasreṣu tāvakeṣu mahātmasu| eko duryodhano rājannadṛśyata bhṛśaṃ kṣataḥ||

Verse 17

ततो वीक्ष्य दिशः सर्वा दृष्ट्वा शून्यां च मेदिनीम्। विहीनः सर्वयोधैश्च पाण्डवान्वीक्ष्यं संयुगे।।

tato vīkṣya diśaḥ sarvā dṛṣṭvā śūnyāṃ ca medinīm| vihīnaḥ sarvayodhaiśca pāṇḍavānvīkṣyaṃ saṃyuge||

Verse 18

मुदितान्सर्वतः सिद्धान्नर्दमानान्समन्ततः। बाणशब्दरवांश्चैव श्रुत्वा तेषां महात्मनाम्।।

muditānsarvataḥ siddhānnardamānānsamantataḥ| bāṇaśabdaravāṃścaiva śrutvā teṣāṃ mahātmanām||

Verse 19

दुर्योधनो महाराज कश्मलेनाभिसंवृतः। अपयो मनश्चक्रे विहीनबलवाहनः।।

duryodhano mahārāja kaśmalenābhisaṃvṛtaḥ| apayo manaścakre vihīnabalavāhanaḥ||