Adhyaya 93

Verse 1

शल्यकर्णयोः सँलापः।। 1 ।। कृष्णार्जुनयोः सँलापः।। 2 ।। अर्जुनेन कृष्णम्प्रति स्वसामर्थ्यकथनम्।। 3 ।। सञ्जय उवाच। रथौ तयोः श्वेतहयौ दिव्यौ युक्तौ महास्वनौ। समास्थितौ लोकवीरौ शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथकम्। वासुदेवार्जुनौ वीरौ कर्णशल्यौ च भारत।।

śalyakarṇayoḥ sa~lāpaḥ|| 1 || kṛṣṇārjunayoḥ sa~lāpaḥ|| 2 || arjunena kṛṣṇamprati svasāmarthyakathanam|| 3 || sañjaya uvāca| rathau tayoḥ śvetahayau divyau yuktau mahāsvanau| samāsthitau lokavīrau śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthakam| vāsudevārjunau vīrau karṇaśalyau ca bhārata||

Verse 2

तद्भीरुसन्त्रासकरं युद्धं समभवत्तदा। अन्योन्यस्पांधेनोरुग्रं शक्रशम्बरयोरिव।।

tadbhīrusantrāsakaraṃ yuddhaṃ samabhavattadā| anyonyaspāṃdhenorugraṃ śakraśambarayoriva||

Verse 3

तयोर्ध्वजौ हि विमलौ शुशुभाते रथे स्थितौ। राहुकेतू यथाऽऽकाशे उदितौ जगतः क्षये।।

tayordhvajau hi vimalau śuśubhāte rathe sthitau| rāhuketū yathā''kāśe uditau jagataḥ kṣaye||

Verse 4

कर्णस्याशीविषनिभा रत्नसारमयी दृढ़ा। पुरन्दरधनुः प्रख्या हस्तिकक्ष्या विराजते।।

karṇasyāśīviṣanibhā ratnasāramayī dṛr̤hā| purandaradhanuḥ prakhyā hastikakṣyā virājate||

Verse 5

कपिश्रेष्ठस्तु पार्थस्य व्यादितास्य इवान्तकः। दंष्ट्राभिर्भीषयन्भाभिर्दुर्निरीक्ष्यो रविर्यथा।।

kapiśreṣṭhastu pārthasya vyāditāsya ivāntakaḥ| daṃṣṭrābhirbhīṣayanbhābhirdurnirīkṣyo raviryathā||

Verse 6

युद्धाभिलाषुको भूत्वा ध्वजो गाण्डीवधन्वनः। कर्णध्वजमुपातिष्ठत्स्वस्थानाद्वेगवान्कपिः।। /८७.११७ ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे त्रिनवतितमोऽध्यायः।। 93 ।।

yuddhābhilāṣuko bhūtvā dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ| karṇadhvajamupātiṣṭhatsvasthānādvegavānkapiḥ|| /87.117 || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe trinavatitamo'dhyāyaḥ|| 93 ||

Verse 7

उत्पत्य च महावेगः कक्ष्यामभ्याहनत्तदा। नखैश्च दशनैश्चैव गरुडः पन्नगं यथा।।

utpatya ca mahāvegaḥ kakṣyāmabhyāhanattadā| nakhaiśca daśanaiścaiva garuḍaḥ pannagaṃ yathā||

Verse 8

सा किङ्किणीकाभरणा कालपाशोपमा तदा। अभ्यद्रवत्सुसंरब्धा हस्तिकक्ष्याऽथ तं कपिम्।।

sā kiṅkiṇīkābharaṇā kālapāśopamā tadā| abhyadravatsusaṃrabdhā hastikakṣyā'tha taṃ kapim||

Verse 9

तयोर्घोरतरे युद्धे द्वैरथे द्यूत आहिते। प्राकुर्वतां ध्वजौ युद्धं पूर्वं पूर्वतरं तदा।। क्रुद्धोऽभिलषितं गत्वा इति ख.ट.पाठः।।

tayorghoratare yuddhe dvairathe dyūta āhite| prākurvatāṃ dhvajau yuddhaṃ pūrvaṃ pūrvataraṃ tadā|| kruddho'bhilaṣitaṃ gatvā iti kha.ṭa.pāṭhaḥ||

Verse 10

हया हयानभ्यहेषन्स्पर्धमानाः परस्परम्। अविध्यत्पुण्डरीकाक्षः शल्यं नयनसायकैः। शल्यश्च पुण्डरीकाक्षं तथैवाभिसमैक्षत।।

hayā hayānabhyaheṣanspardhamānāḥ parasparam| avidhyatpuṇḍarīkākṣaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ| śalyaśca puṇḍarīkākṣaṃ tathaivābhisamaikṣata||

Verse 11

तत्राजयद्वासुदेवः शल्यं नयनसायकैः। कर्णं चाप्यजयदृष्ट्या कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः।।

tatrājayadvāsudevaḥ śalyaṃ nayanasāyakaiḥ| karṇaṃ cāpyajayadṛṣṭyā kuntīputro dhanañjayaḥ||

Verse 12

अयाब्रवीत्सूतपुत्रः शल्यमाभाष्य सस्मितम्।।

ayābravītsūtaputraḥ śalyamābhāṣya sasmitam||

Verse 13

यदि पार्थो रणे हन्यादद्य मामिह कर्हिचित्। किं करिष्यसि सङ्घामे शल्य सत्यमथोच्यताम्।।

yadi pārtho raṇe hanyādadya māmiha karhicit| kiṃ kariṣyasi saṅghāme śalya satyamathocyatām||

Verse 14

शल्य उवाच। यदि कर्ण रणे हन्यादद्य त्वां श्वेतवाहनः। उभावेकरयेनाहं हन्यां माधवपाण्डवौ।।

śalya uvāca| yadi karṇa raṇe hanyādadya tvāṃ śvetavāhanaḥ| ubhāvekarayenāhaṃ hanyāṃ mādhavapāṇḍavau||

Verse 15

सञ्जय उवाच। एवमेव तु गोविन्दमर्जुनः प्रत्यभाषत। तं प्रहस्याब्रवीत्कृष्णः पार्थं परमिदं वचः।।

sañjaya uvāca| evameva tu govindamarjunaḥ pratyabhāṣata| taṃ prahasyābravītkṛṣṇaḥ pārthaṃ paramidaṃ vacaḥ||

Verse 16

पतेद्दिवाकरः स्थानाच्छीर्येद्भूमिरनेकधा। शैल्यमग्निरियान्न त्वां हन्यात्कार्णो धनञ्जय।।

pateddivākaraḥ sthānācchīryedbhūmiranekadhā| śailyamagniriyānna tvāṃ hanyātkārṇo dhanañjaya||

Verse 17

यदि चैतत्कथञ्चित्स्याल्लोकपर्यसनं भवेत्। हन्यां कर्णं तथा शल्यं बाहुभ्यामेव संयुगे।।

yadi caitatkathañcitsyāllokaparyasanaṃ bhavet| hanyāṃ karṇaṃ tathā śalyaṃ bāhubhyāmeva saṃyuge||

Verse 18

इति कृष्णवचः श्रुत्वा प्रहसन्कपिकेतनः। अर्जुनः प्रत्युवाचेदं कृष्णमक्लिष्टकारिणम्।।

iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā prahasankapiketanaḥ| arjunaḥ pratyuvācedaṃ kṛṣṇamakliṣṭakāriṇam||

Verse 19

मम तावदपर्याप्तौ कर्णशल्यौ जनार्दन। सपताकध्वजं कर्णं सशल्यरथवाजिनम्।।

mama tāvadaparyāptau karṇaśalyau janārdana| sapatākadhvajaṃ karṇaṃ saśalyarathavājinam||

Verse 20

सच्छत्रकवचं चैव सशक्तिशरकार्मुकम्। द्रष्टाऽस्यद्य रणे कृष्ण शरैश्छिन्नमनेकधा।।

sacchatrakavacaṃ caiva saśaktiśarakārmukam| draṣṭā'syadya raṇe kṛṣṇa śaraiśchinnamanekadhā||

Verse 21

अद्यैव सरथं साश्वं सशक्तिकवचायुधम्। सञ्चूर्णितमिवारण्ये वृक्षं पश्याद्य दन्तिना।।

adyaiva sarathaṃ sāśvaṃ saśaktikavacāyudham| sañcūrṇitamivāraṇye vṛkṣaṃ paśyādya dantinā||

Verse 22

अद्य राधेयभार्याणां वैधव्यं समुपस्थितम्। ध्रुवं स्वप्नेष्वनिष्टानि ताभिर्दृष्टानि माधव।।

adya rādheyabhāryāṇāṃ vaidhavyaṃ samupasthitam| dhruvaṃ svapneṣvaniṣṭāni tābhirdṛṣṭāni mādhava||

Verse 23

द्रष्टासि ध्रुवमद्यैव विधवाः कर्णयोषितः। न हि मे शाम्यते मन्युर्यदनेन पुरा कृतम्।।

draṣṭāsi dhruvamadyaiva vidhavāḥ karṇayoṣitaḥ| na hi me śāmyate manyuryadanena purā kṛtam||

Verse 24

कृष्णां सभागतां दृष्ट्वा मूढेनादीर्घदर्शिना। अस्मांस्तथाऽवहसता क्षिपता च पुनःपुनः।।

kṛṣṇāṃ sabhāgatāṃ dṛṣṭvā mūḍhenādīrghadarśinā| asmāṃstathā'vahasatā kṣipatā ca punaḥpunaḥ||

Verse 25

अद्य द्रष्टासि गोविन्द कर्णमुन्मथितं मया। वारणेनेव मत्तेन पुष्पितं गजतीरुहम्।।

adya draṣṭāsi govinda karṇamunmathitaṃ mayā| vāraṇeneva mattena puṣpitaṃ gajatīruham||

Verse 26

अद्य ता मधुरा वाचः श्रोतासि मधुसूदन। दिष्ट्या जयसि वार्ष्णेय इति कर्णे निपातिते।।

adya tā madhurā vācaḥ śrotāsi madhusūdana| diṣṭyā jayasi vārṣṇeya iti karṇe nipātite||

Verse 27

अद्याभिमन्युजननीं प्रहृष्टः सांत्वयिष्यसि। कुन्तीं पितृष्वसारं च प्रहृष्टः सन् जनार्दन।।

adyābhimanyujananīṃ prahṛṣṭaḥ sāṃtvayiṣyasi| kuntīṃ pitṛṣvasāraṃ ca prahṛṣṭaḥ san janārdana||

Verse 28

अद्य बाष्पमुखीं कृष्णां सान्त्वयिष्यसि माधव। वाग्भिश्चामृतकल्पाभिर्धर्मराजं च पाण्डवम्।।

adya bāṣpamukhīṃ kṛṣṇāṃ sāntvayiṣyasi mādhava| vāgbhiścāmṛtakalpābhirdharmarājaṃ ca pāṇḍavam||

Verse 93

द्यत आह्वये इति ख.ट.पाठः।।

dyata āhvaye iti kha.ṭa.pāṭhaḥ||