Adhyaya 92

Verse 1

कर्णार्जुनसमाश्रयात् लोकक्षयभीरुणा प्रजापतिना ब्रह्माणं प्रति उभयोः साम्येन जयप्रार्थना।। 1 ।। इन्द्रेण सकारणनिरूपणमर्जुनस्यैव जये प्रार्थिते ब्रह्मेशानाभ्यां तदङ्गीकारे देवैर्हर्षात्पुष्पवर्षणम्।। 2 ।। सञ्जय उवाच। प्रजापतिस्तु तं दृष्ट्वा देवभागं समागतम्। अब्रवीत्तु ततो राजन्पश्यतो वै स्वयंभुवः।।

karṇārjunasamāśrayāt lokakṣayabhīruṇā prajāpatinā brahmāṇaṃ prati ubhayoḥ sāmyena jayaprārthanā|| 1 || indreṇa sakāraṇanirūpaṇamarjunasyaiva jaye prārthite brahmeśānābhyāṃ tadaṅgīkāre devairharṣātpuṣpavarṣaṇam|| 2 || sañjaya uvāca| prajāpatistu taṃ dṛṣṭvā devabhāgaṃ samāgatam| abravīttu tato rājanpaśyato vai svayaṃbhuvaḥ||

Verse 2

उभावतिरथौ शूरावुभौ दृढपराक्रमौ। उभौ सदृशकर्माणौ वज्रिचक्रायुधौपमौ।।

ubhāvatirathau śūrāvubhau dṛḍhaparākramau| ubhau sadṛśakarmāṇau vajricakrāyudhaupamau||

Verse 3

अहो बत महद्युद्धं कर्णार्जुनसमागमे। भविष्यति महाघोरं वृत्रवासवयोरिव।।

aho bata mahadyuddhaṃ karṇārjunasamāgame| bhaviṣyati mahāghoraṃ vṛtravāsavayoriva||

Verse 4

प्रजापतिरथोक्त्वैवं स्वयम्भुवमचोदयत्। समोऽस्तु विजयः काममुभयोर्नरसिंहयोः।।

prajāpatirathoktvaivaṃ svayambhuvamacodayat| samo'stu vijayaḥ kāmamubhayornarasiṃhayoḥ||

Verse 5

कर्णार्जुनविवादेन मा नश्येदखिलं जगत्। स्वयंभो ब्रूहि तद्वाक्यं समोऽस्तु विजयोऽनयोः।।

karṇārjunavivādena mā naśyedakhilaṃ jagat| svayaṃbho brūhi tadvākyaṃ samo'stu vijayo'nayoḥ||

Verse 6

एवमुक्तस्तु भगवाञ्जये ताभ्यामनिश्चिते। इत्यब्रवीन्महाराज महाब्रह्मा प्रजापतिम्।।

evamuktastu bhagavāñjaye tābhyāmaniścite| ityabravīnmahārāja mahābrahmā prajāpatim||

Verse 7

द्वावप्येतौ हि कृतिनौ द्वावप्यतिबलोत्कटौ। भविष्यत्यनयोर्युद्धं त्रैलोक्यस्य भयावहम्।।

dvāvapyetau hi kṛtinau dvāvapyatibalotkaṭau| bhaviṣyatyanayoryuddhaṃ trailokyasya bhayāvaham||

Verse 8

ततः प्रजापतिं तत्र सहस्राक्षोऽभ्यचोदयत्। विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः।।

tataḥ prajāpatiṃ tatra sahasrākṣo'bhyacodayat| vijayo dhruva evāstu pāṇḍavasya mahātmanaḥ||

Verse 9

मनस्वी बलवाञ्शूरः कृतविद्यस्तपोधनः। विभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः।।

manasvī balavāñśūraḥ kṛtavidyastapodhanaḥ| vibharti ca mahātejā dhanurvedamaśeṣataḥ||

Verse 10

पार्थः सर्वगुणोपेतो देवकार्यमिदं यतः। क्लिश्यन्ते पाण्डवा नित्यं वनवासादिभिर्भृशं।।

pārthaḥ sarvaguṇopeto devakāryamidaṃ yataḥ| kliśyante pāṇḍavā nityaṃ vanavāsādibhirbhṛśaṃ||

Verse 11

सम्पन्नस्तपसा चैव पर्याप्तः पुरुषर्षभः। अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे द्विनवतितमोऽध्यायः।। 92 ।।

sampannastapasā caiva paryāptaḥ puruṣarṣabhaḥ| atikrāmecca māhātmyāddiṣṭamapyavicārayan|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe dvinavatitamo'dhyāyaḥ|| 92 ||

Verse 12

अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत्। नावस्थानं च पश्यामि क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित्।।

atikrame ca lokānāmabhāvo niyato bhavet| nāvasthānaṃ ca paśyāmi kruddhayoḥ kṛṣṇayoḥ kvacit||

Verse 13

स्रष्टारौ जगतश्चैतौ ततश्च पुरुषर्षभौ। नरनारायणावेतौ पुराणावृषिसत्तमौ।।

sraṣṭārau jagataścaitau tataśca puruṣarṣabhau| naranārāyaṇāvetau purāṇāvṛṣisattamau||

Verse 14

अनियम्यौ नियन्तारौ जगतः पुरुषर्षभौ। [नैतयोस्तु समः कश्चिद्दिवि वा मानुषेषु वा।।

aniyamyau niyantārau jagataḥ puruṣarṣabhau| [naitayostu samaḥ kaściddivi vā mānuṣeṣu vā||

Verse 15

अनुगम्यास्त्रयो लोकाः सह देवर्षिचारणैः। सर्वदेवगणाश्चापि सर्वभूतानि यानि च। अनयोस्तु प्रभावेन वर्तते निखिलं जगत्।।]

anugamyāstrayo lokāḥ saha devarṣicāraṇaiḥ| sarvadevagaṇāścāpi sarvabhūtāni yāni ca| anayostu prabhāvena vartate nikhilaṃ jagat||]

Verse 16

कामं तु सुकृताँल्लोकानाप्नोतु पुरुषर्षभः। कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्त्वस्तु कृष्णयोः।।

kāmaṃ tu sukṛtā~llokānāpnotu puruṣarṣabhaḥ| karṇo vaikartanaḥ śūro vijayastvastu kṛṣṇayoḥ||

Verse 17

वसूनां समलोकत्वं मरुतां वासमाप्नुयात्। सहितो द्रोणभीष्माभ्यां नाकपृष्ठे महीयताम्।।

vasūnāṃ samalokatvaṃ marutāṃ vāsamāpnuyāt| sahito droṇabhīṣmābhyāṃ nākapṛṣṭhe mahīyatām||

Verse 18

क्लेशितो हि वने पार्थो दिर्घकालं पितामह। तस्मादेष जयेद्युद्धे तपसाऽभ्यधिकोऽर्जुनः।।

kleśito hi vane pārtho dirghakālaṃ pitāmaha| tasmādeṣa jayedyuddhe tapasā'bhyadhiko'rjunaḥ||

Verse 19

पूर्वं भगवता प्रोक्तः कृष्णयोर्विजयो ध्रुवः। तत्तथास्तु नमस्तेऽस्तु प्रमो ब्रूहि पितामह।।

pūrvaṃ bhagavatā proktaḥ kṛṣṇayorvijayo dhruvaḥ| tattathāstu namaste'stu pramo brūhi pitāmaha||

Verse 20

तत्सहस्राक्षवचनं निशम्य भगवान्प्रभुः। नोवाच तज्जयं तुल्यं तयोः कर्णकिरीटिनोः।।

tatsahasrākṣavacanaṃ niśamya bhagavānprabhuḥ| novāca tajjayaṃ tulyaṃ tayoḥ karṇakirīṭinoḥ||

Verse 21

तस्मादाशां गतः शक्रस्तूष्णीम्भूते पितामहे। विजयः पाण्डवेयस्य कर्णस्य च वधो भवेत्।।

tasmādāśāṃ gataḥ śakrastūṣṇīmbhūte pitāmahe| vijayaḥ pāṇḍaveyasya karṇasya ca vadho bhavet||

Verse 22

ब्रह्मेशानौ ततो वाक्यमूचतुर्भुवनेश्वरम्। विजयो ध्रुव एवास्तु पाण्डवस्य महात्मनः।।

brahmeśānau tato vākyamūcaturbhuvaneśvaram| vijayo dhruva evāstu pāṇḍavasya mahātmanaḥ||

Verse 23

मनस्वी जयतां शूरः कृतविद्यस्तपोधनः। बिभर्ति च महातेजा धनुर्वेदमशेषतः।।

manasvī jayatāṃ śūraḥ kṛtavidyastapodhanaḥ| bibharti ca mahātejā dhanurvedamaśeṣataḥ||

Verse 24

अतिक्रामेच्च माहात्म्याद्दिष्टमप्यविचारयन्। अतिक्रमे च लोकानामभावो नियतो भवेत्।।

atikrāmecca māhātmyāddiṣṭamapyavicārayan| atikrame ca lokānāmabhāvo niyato bhavet||

Verse 25

न च विद्म ह्यवस्थानं क्रुद्धयोः कृष्णयोः क्वचित्। स्रष्टारौ जगतश्चैव सतश्च पुरुषर्षभौ।।

na ca vidma hyavasthānaṃ kruddhayoḥ kṛṣṇayoḥ kvacit| sraṣṭārau jagataścaiva sataśca puruṣarṣabhau||

Verse 26

कामं तु सुकृताँल्लोकान्प्राप्नोत्वेष परन्तपः। कर्णो वैकर्तनः शूरो विजयस्तु नरे ध्रुवः।।

kāmaṃ tu sukṛtā~llokānprāpnotveṣa parantapaḥ| karṇo vaikartanaḥ śūro vijayastu nare dhruvaḥ||

Verse 27

तथोक्ते देवदेवाभ्यां सहस्राक्षोऽब्रवीद्वचः। आमन्त्र्य सर्वभूतानि ब्रह्मेशानानुशासनात्।।

tathokte devadevābhyāṃ sahasrākṣo'bravīdvacaḥ| āmantrya sarvabhūtāni brahmeśānānuśāsanāt||

Verse 28

श्रुतं भवद्भिर्यत्प्रोक्तं भगवद्भ्यां जगद्धितम्। तत्तथा व्येतु ते रोगः शमाप्नुत विमन्यवः।।

śrutaṃ bhavadbhiryatproktaṃ bhagavadbhyāṃ jagaddhitam| tattathā vyetu te rogaḥ śamāpnuta vimanyavaḥ||

Verse 29

इति श्रुत्वेन्द्रवचनं सर्वभूतानि मानिष। विस्मितान्यभवन्राजन्पूजयाञ्चक्रिरे तदा। नोचुस्तदा जयं तुल्यं तयोः पुरुषसिंहयोः।।

iti śrutvendravacanaṃ sarvabhūtāni māniṣa| vismitānyabhavanrājanpūjayāñcakrire tadā| nocustadā jayaṃ tulyaṃ tayoḥ puruṣasiṃhayoḥ||

Verse 30

व्यसृजंश्च सुगन्धीनि पुष्पवर्षाणि हर्षिताः। नानारूपाणि विबुधा देवतूर्याण्यवादयन्।।

vyasṛjaṃśca sugandhīni puṣpavarṣāṇi harṣitāḥ| nānārūpāṇi vibudhā devatūryāṇyavādayan||

Verse 31

दिदृक्षवश्चाप्रतिमं द्वैरथं नरसिंहयोः। विस्मयोत्फुल्लनयना नान्या बुबुधिरे क्रियाः।।

didṛkṣavaścāpratimaṃ dvairathaṃ narasiṃhayoḥ| vismayotphullanayanā nānyā bubudhire kriyāḥ||

Verse 92

दिष्टमपि दैवविहितमपि।।

diṣṭamapi daivavihitamapi||