Adhyaya 84

Verse 1

सङ्कुतxxxxx ।। 1 ।। सञ्जय उवाच। xxxxxxxxxxxप्रबरैर्वलैर्भीममभिद्रुतम्। xxxxxxxxxx कौन्तेयमुस्थिहीर्षुर्धनञ्जयः।।

saṅkutaxxxxx || 1 || sañjaya uvāca| xxxxxxxxxxxprabarairvalairbhīmamabhidrutam| xxxxxxxxxx kaunteyamusthihīrṣurdhanañjayaḥ||

Verse 2

xxxxxxxxx सेनां मारत सायकैः। xxxxxxxxxx परवीरान्धनञ्जयः।।

xxxxxxxxx senāṃ mārata sāyakaiḥ| xxxxxxxxxx paravīrāndhanañjayaḥ||

Verse 3

xxxxxxxxxxx शरजालानि भागशः। अदृश्यन्त तथान्ये च निजघ्नुस्तव वाहिनीम्।।

xxxxxxxxxxx śarajālāni bhāgaśaḥ| adṛśyanta tathānye ca nijaghnustava vāhinīm||

Verse 4

स पक्षिसङ्घाचरितमाकाशं पूरयञ्शरैः। धनञ्जयो महाबाहुः कुरूणामन्तकोऽमयत्

sa pakṣisaṅghācaritamākāśaṃ pūrayañśaraiḥ| dhanañjayo mahābāhuḥ kurūṇāmantako'mayat

Verse 5

ततो भल्लैः क्षुरप्रैश्च नाराचैर्विमलैरपि। गात्राणि प्राच्छिनत्पार्थः शिरांसि च चकर्त ह।।

tato bhallaiḥ kṣurapraiśca nārācairvimalairapi| gātrāṇi prācchinatpārthaḥ śirāṃsi ca cakarta ha||

Verse 6

छिन्नगात्रैर्विकवचैर्विशिरस्कैः समन्ततः। पातितैश्च पतद्भिश्च योधैरासीत्समावृता।।

chinnagātrairvikavacairviśiraskaiḥ samantataḥ| pātitaiśca patadbhiśca yodhairāsītsamāvṛtā||

Verse 7

धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्यन्दनाश्वरथद्विपैः। सञ्छिन्नभिन्नविध्वस्तैर्व्यङ्गाङ्गावयवैः स्तृता। गतसत्वैः ससत्वैश्च संवृताऽऽसीद्वसुन्धरा।।

dhanañjayaśarābhyastaiḥ syandanāśvarathadvipaiḥ| sañchinnabhinnavidhvastairvyaṅgāṅgāvayavaiḥ stṛtā| gatasatvaiḥ sasatvaiśca saṃvṛtā''sīdvasundharā||

Verse 8

सुदुर्गमा सुविषमा घोराऽत्यर्थं सुदुर्दृशा। रणभूमिरभूद्राजन्महावैतरणी यथा।।

sudurgamā suviṣamā ghorā'tyarthaṃ sudurdṛśā| raṇabhūmirabhūdrājanmahāvaitaraṇī yathā||

Verse 9

ईषाचक्राक्षभल्लैश्च व्यश्वैः साश्वैश्च युध्यताम्। ससूतैर्हतसूतैश्च रथैः स्तीर्णाऽभवन्मही।।

īṣācakrākṣabhallaiśca vyaśvaiḥ sāśvaiśca yudhyatām| sasūtairhatasūtaiśca rathaiḥ stīrṇā'bhavanmahī||

Verse 10

सुवर्णवर्मसन्नाहैर्योधैः कनकमालिभिः। आस्थिताः क्लृप्तवर्माणो भद्रा नित्यमदा द्विपाः।।

suvarṇavarmasannāhairyodhaiḥ kanakamālibhiḥ| āsthitāḥ klṛptavarmāṇo bhadrā nityamadā dvipāḥ||

Verse 11

क्रुद्धाः क्रुरैर्महामात्रैः प्रेषितार्जुनमभ्ययुः। चतुः शता रथवरा हताः पेतुः किरीटिना।।

kruddhāḥ krurairmahāmātraiḥ preṣitārjunamabhyayuḥ| catuḥ śatā rathavarā hatāḥ petuḥ kirīṭinā||

Verse 12

पर्यस्तानीव शृङ्गाणि ससत्वानि महागिरेः। धनञ्जयशराभ्यस्तैः स्तीर्णा भूर्वरवारणैः।।

paryastānīva śṛṅgāṇi sasatvāni mahāgireḥ| dhanañjayaśarābhyastaiḥ stīrṇā bhūrvaravāraṇaiḥ||

Verse 13

समन्ताज्जलदप्रख्यान्वारणान्मदवर्षिणः। अभिपेदेऽर्जुनरथो घनान्भिन्दन्निवांशुमान्।।

samantājjaladaprakhyānvāraṇānmadavarṣiṇaḥ| abhipede'rjunaratho ghanānbhindannivāṃśumān||

Verse 14

हतैर्गजमनुष्याश्वैर्भिन्नैश्च बहुधा रथैः। विशस्त्रयन्त्रकवचैर्युद्धशौण्डैर्गतासुभिः। उपविद्धायुधैर्मार्गः स्तीर्णोऽभूत्फल्गुनेन वै।।

hatairgajamanuṣyāśvairbhinnaiśca bahudhā rathaiḥ| viśastrayantrakavacairyuddhaśauṇḍairgatāsubhiḥ| upaviddhāyudhairmārgaḥ stīrṇo'bhūtphalgunena vai||

Verse 15

विस्फारितं च गाण्डीवमत्यासीद्भैरवस्वनम् सुघोषं वज्रनिष्पेषं स्तनयन्निव तोयदः।।

visphāritaṃ ca gāṇḍīvamatyāsīdbhairavasvanam sughoṣaṃ vajraniṣpeṣaṃ stanayanniva toyadaḥ||

Verse 16

ततः प्रादीर्यत चमूर्धनञ्जयशराहता। महावातसमाविद्धा महानौरिव सागरे।।

tataḥ prādīryata camūrdhanañjayaśarāhatā| mahāvātasamāviddhā mahānauriva sāgare||

Verse 17

नानारूपाः प्राणहराः शरा गाण्डीवचोदिताः। अलातोल्काशनिप्रख्यास्तव सैन्यं विनिर्दहन्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे चतुरशीतितमोऽध्यायः।। 84 ।। 8-84-* अत्रार्जुनकृतं दशधृतराष्ट्रपुत्रहननं विचारणीयम्।

nānārūpāḥ prāṇaharāḥ śarā gāṇḍīvacoditāḥ| alātolkāśaniprakhyāstava sainyaṃ vinirdahan|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe caturaśītitamo'dhyāyaḥ|| 84 || 8-84-* atrārjunakṛtaṃ daśadhṛtarāṣṭraputrahananaṃ vicāraṇīyam|

Verse 18

महागिरौ वेणुवनं निशि प्रज्वलितं यथा। तथा तव महासैन्यं प्रास्फुरच्छरपीडितम्।।

mahāgirau veṇuvanaṃ niśi prajvalitaṃ yathā| tathā tava mahāsainyaṃ prāsphuraccharapīḍitam||

Verse 19

तद्विनष्टं सुविध्वस्तं तव सैन्यं किरीटिना। हतप्रविहतं बाणैः सर्वतः प्रद्रुतं दिशः।।

tadvinaṣṭaṃ suvidhvastaṃ tava sainyaṃ kirīṭinā| hatapravihataṃ bāṇaiḥ sarvataḥ pradrutaṃ diśaḥ||

Verse 20

सश्वापदा मृगगणा दावाग्नित्रासिता यथा। कुरवः पर्यवर्तन्त निर्दग्धाः सव्यसाचिना।।

saśvāpadā mṛgagaṇā dāvāgnitrāsitā yathā| kuravaḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā||

Verse 21

उत्सृज्य च महाबाहुं भीमसेनं तथा रणे। बलं कुरूणामुद्विग्नं सर्वमासीत्पराङ्मुखम्।।

utsṛjya ca mahābāhuṃ bhīmasenaṃ tathā raṇe| balaṃ kurūṇāmudvignaṃ sarvamāsītparāṅmukham||

Verse 22

ततः कुरुषु भग्नेषु बीभत्सुरपराजितः। भीमसेनं समासाद्य मुहूर्तं सोऽभ्यवर्तत।।

tataḥ kuruṣu bhagneṣu bībhatsuraparājitaḥ| bhīmasenaṃ samāsādya muhūrtaṃ so'bhyavartata||

Verse 23

समागम्य च भीमेन मन्त्रयित्वा च फल्गुनः। विशल्यमरुजं चास्मै कथयित्वा युधिष्ठिरम्।।

samāgamya ca bhīmena mantrayitvā ca phalgunaḥ| viśalyamarujaṃ cāsmai kathayitvā yudhiṣṭhiram||

Verse 24

भीमसेनाभ्यनुज्ञातस्ततः प्रायाद्धनञ्जयः। नादन्रथघोषेण पृथिवीं द्यां च भारत।।

bhīmasenābhyanujñātastataḥ prāyāddhanañjayaḥ| nādanrathaghoṣeṇa pṛthivīṃ dyāṃ ca bhārata||

Verse 25

ततः परिवृतो वीरैर्दशभिः शत्रुतापनः। दुःशासनादवरजैस्तव पुत्रैर्धनञ्जयः।।

tataḥ parivṛto vīrairdaśabhiḥ śatrutāpanaḥ| duḥśāsanādavarajaistava putrairdhanañjayaḥ||

Verse 26

ते तमभ्यर्दयन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्। आततेष्वसना वीरा नृत्यन्त इव भारत।।

te tamabhyardayanbāṇairulkābhiriva kuñjaram| ātateṣvasanā vīrā nṛtyanta iva bhārata||

Verse 27

अपसव्यांस्तु तांश्चक्रे रथेन मधुसूदनः। नियुक्तान्हि स तान्मेने यमायाशु किरीटिना।।

apasavyāṃstu tāṃścakre rathena madhusūdanaḥ| niyuktānhi sa tānmene yamāyāśu kirīṭinā||

Verse 28

तथान्ये प्राणदन्मूढाः पराङ्मुखमिवार्जुनम्।।

tathānye prāṇadanmūḍhāḥ parāṅmukhamivārjunam||

Verse 29

तेषां नानदतां केतूनश्वांश्चापानि सारथीन्। नाराचैरर्धचन्द्रैश्च क्षिप्रं पार्थो न्यकृन्तत।।

teṣāṃ nānadatāṃ ketūnaśvāṃścāpāni sārathīn| nārācairardhacandraiśca kṣipraṃ pārtho nyakṛntata||

Verse 30

*अथान्यैर्दशभिर्भल्लैः शिरांस्येषामपातयत्। रोषसंरक्तनेत्राणि सन्दष्टौष्ठानि भूतले।।

*athānyairdaśabhirbhallaiḥ śirāṃsyeṣāmapātayat| roṣasaṃraktanetrāṇi sandaṣṭauṣṭhāni bhūtale||

Verse 31

तेषां वक्राणि विबभुर्व्योम्नि तारागणा इव।।

teṣāṃ vakrāṇi vibabhurvyomni tārāgaṇā iva||

Verse 32

तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्दशभिर्दश कौरवान्। रुक्माङ्गदाव्रुक्मपुङ्खैर्हत्वा प्रायादमित्रहा।।

tāṃstu bhallairmahāvegairdaśabhirdaśa kauravān| rukmāṅgadāvrukmapuṅkhairhatvā prāyādamitrahā||

Verse 84

विनिर्दहन्नित्यत्राडभाव आषेः।।

vinirdahannityatrāḍabhāva āṣeḥ||