Adhyaya 73

Verse 1

युधिष्ठिराधिक्षेपादात्मवधोद्यतं पार्थं प्रति कृष्णेन तत्प्रतिनिधितया आत्मप्रशंसनचोदना।। 1 ।। अर्जुनेनात्मप्रशंसनानन्तरं युधिष्ठिरक्षमापनम्।। 2 ।। सञ्जय उवाच। इत्येवमुक्तस्तु जनार्दनेन पार्थः प्रशस्याथ सुहृद्वचस्तत्। ततोऽब्रवीदर्जुनो धर्मराज-- मनुक्तपूर्वं परुषं प्रसह्य।।

yudhiṣṭhirādhikṣepādātmavadhodyataṃ pārthaṃ prati kṛṣṇena tatpratinidhitayā ātmapraśaṃsanacodanā|| 1 || arjunenātmapraśaṃsanānantaraṃ yudhiṣṭhirakṣamāpanam|| 2 || sañjaya uvāca| ityevamuktastu janārdanena pārthaḥ praśasyātha suhṛdvacastat| tato'bravīdarjuno dharmarāja-- manuktapūrvaṃ paruṣaṃ prasahya||

Verse 2

मा त्वं राजन्व्याहरस्वाद्य पापं त्वं तिष्ठसि क्रोशमात्रे व्यपेत्य। भीमस्तु मामर्हति गर्हणाय यो युध्यते सर्वलोकप्रवीरैः।।

mā tvaṃ rājanvyāharasvādya pāpaṃ tvaṃ tiṣṭhasi krośamātre vyapetya| bhīmastu māmarhati garhaṇāya yo yudhyate sarvalokapravīraiḥ||

Verse 3

काले हि शत्रून्परिपीड्य वीरो हत्वा प्रवीरान्वसुधाधिपानाम्। रथप्रधानोत्तमनागमुख्या युधिप्रवीरा निहताश्च शूराः।।

kāle hi śatrūnparipīḍya vīro hatvā pravīrānvasudhādhipānām| rathapradhānottamanāgamukhyā yudhipravīrā nihatāśca śūrāḥ||

Verse 4

सुदुष्करं कर्म करोति भीमः कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः। रथादवस्कन्द्य गदां परामृशं-- स्तथा रणे हन्ति तथैव वारणान्।।

suduṣkaraṃ karma karoti bhīmaḥ kartuṃ yathā nārhati kaścidanyaḥ| rathādavaskandya gadāṃ parāmṛśaṃ-- stathā raṇe hanti tathaiva vāraṇān||

Verse 5

स कुञ्जराणामधिकं सहस्रं हत्वा नदंस्तुमुलं सिंहनादम्। काम्भोजवानायुजपार्वतीया-- नीहामृगाभान्विनिहत्य वाजिनः।।

sa kuñjarāṇāmadhikaṃ sahasraṃ hatvā nadaṃstumulaṃ siṃhanādam| kāmbhojavānāyujapārvatīyā-- nīhāmṛgābhānvinihatya vājinaḥ||

Verse 6

महारथान्दविरदाञ्शैलकल्पा-- न्सहेत यः कुञ्जरान्वध्यमानान्। असौ भीमो धार्तराष्ट्रेषु मग्नः स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति।।

mahārathāndaviradāñśailakalpā-- nsaheta yaḥ kuñjarānvadhyamānān| asau bhīmo dhārtarāṣṭreṣu magnaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati||

Verse 7

वरासिना चाथ नराश्वकुञ्जरां-- स्तथा रथाङ्गैर्धनुषा च हन्त्यरीन्। प्रमृद्य पद्ध्यामहितांस्तु हन्ति पुनश्च दोर्भ्यां शतमन्युविक्रमः।।

varāsinā cātha narāśvakuñjarāṃ-- stathā rathāṅgairdhanuṣā ca hantyarīn| pramṛdya paddhyāmahitāṃstu hanti punaśca dorbhyāṃ śatamanyuvikramaḥ||

Verse 8

महाबलो वैश्रवणान्तकोपमः प्रसह्य हर्ता द्विषतां यशांसि। स भीमसेनोऽर्हति गर्हणाय न त्वं नित्यं रक्ष्यमाणः सुहृद्भिः।।

mahābalo vaiśravaṇāntakopamaḥ prasahya hartā dviṣatāṃ yaśāṃsi| sa bhīmaseno'rhati garhaṇāya na tvaṃ nityaṃ rakṣyamāṇaḥ suhṛdbhiḥ||

Verse 9

कलिङ्गवङ्गाङ्गनिपादमागधा-- न्सदा महाशैलवलाहकोपमान्। निहन्ति यः शत्रुगणाननेकशः स मां हि वक्तुं प्रभवत्यमानगसम्।।

kaliṅgavaṅgāṅganipādamāgadhā-- nsadā mahāśailavalāhakopamān| nihanti yaḥ śatrugaṇānanekaśaḥ sa māṃ hi vaktuṃ prabhavatyamānagasam||

Verse 10

संयुक्तमास्थाय रथं हि काले धनुर्विधून्वञ्छरपूर्णमुष्टिः। सृजेच्च यो बाणसङ्घान्परेषु महाबलो मेघ इवाम्बुधाराः।।

saṃyuktamāsthāya rathaṃ hi kāle dhanurvidhūnvañcharapūrṇamuṣṭiḥ| sṛjecca yo bāṇasaṅghānpareṣu mahābalo megha ivāmbudhārāḥ||

Verse 11

शतान्यष्टौ वारणानामदर्शय-- द्विशातितैः कुम्भघटाग्रहस्तैः। यो भीमसेनो निहतारिसङ्घः स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति।।

śatānyaṣṭau vāraṇānāmadarśaya-- dviśātitaiḥ kumbhaghaṭāgrahastaiḥ| yo bhīmaseno nihatārisaṅghaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati||

Verse 12

रथाश्च नागाश्च हयाश्च राज-- न्भीमेनाजौ निहताः सङ्घशोऽद्य। राजानश्च बहवो महाबलाः स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति।।

rathāśca nāgāśca hayāśca rāja-- nbhīmenājau nihatāḥ saṅghaśo'dya| rājānaśca bahavo mahābalāḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati||

Verse 13

धृतराष्ट्रपुत्रा बलिनश्च येन महाबला निहताः प्रायशो वै। शूरो युद्धे ह्यप्रतिवार्यवीर्यः स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति।।

dhṛtarāṣṭraputrā balinaśca yena mahābalā nihatāḥ prāyaśo vai| śūro yuddhe hyaprativāryavīryaḥ sa māmupālabdhumarindamo'rhati||

Verse 14

प्रतापयंस्तद्बलमुग्ररूपं योऽसौ रमे धार्तराष्ट्रस्य वीरः। एकः सहेताप्रतिसह्यपौरुष-- स्तेनास्मि वाच्यो न त्वया वै कदाचित्।।

pratāpayaṃstadbalamugrarūpaṃ yo'sau rame dhārtarāṣṭrasya vīraḥ| ekaḥ sahetāpratisahyapauruṣa-- stenāsmi vācyo na tvayā vai kadācit||

Verse 15

महारथा यत्र यत्रैव युद्धे भिन्दन्ति सैन्यं तव कामतोऽद्य। तत्रैव तत्रैव रणे महात्मा दृढं भीमः परसङ्घानमृद्रात्।।

mahārathā yatra yatraiva yuddhe bhindanti sainyaṃ tava kāmato'dya| tatraiva tatraiva raṇe mahātmā dṛḍhaṃ bhīmaḥ parasaṅghānamṛdrāt||

Verse 16

तेनास्मि वाच्यो न त्वया हं कदाचि-- न्मा मा वोचः क्रूरमिहाद्य पार्थ। नास्मद्विधो वै भवता तु वाच्यो यथा भवान्सर्वलोकस्य वाच्यः।।

tenāsmi vācyo na tvayā haṃ kadāci-- nmā mā vocaḥ krūramihādya pārtha| nāsmadvidho vai bhavatā tu vācyo yathā bhavānsarvalokasya vācyaḥ||

Verse 17

एवं हि मा ते ब्रुवतो नरेन्द्र कथं न दीर्येच्छतधाऽद्य जिह्वा। अहो बतेदं सुनृशंसरूपं कामादवोचस्त्वमिहाद्य यद्वै।।

evaṃ hi mā te bruvato narendra kathaṃ na dīryecchatadhā'dya jihvā| aho batedaṃ sunṛśaṃsarūpaṃ kāmādavocastvamihādya yadvai||

Verse 18

बलं न वाधिष्ठितं सत्तमानां यत्क्षत्रियाणां बहुलं वदन्ति। त्वं चाबलो भारत निष्ठुरोऽसि त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम्।।

balaṃ na vādhiṣṭhitaṃ sattamānāṃ yatkṣatriyāṇāṃ bahulaṃ vadanti| tvaṃ cābalo bhārata niṣṭhuro'si tvameva māṃ vetsi yathāvidho'ham||

Verse 19

नकुलेन राजन्गजवाजियोधा हताश्च वीराः सहसा समेत्य। त्यक्त्वा प्राणान्समरे युद्धकाङ्क्षी स मामुपालब्धुमरिन्दमोऽर्हति।।

nakulena rājangajavājiyodhā hatāśca vīrāḥ sahasā sametya| tyaktvā prāṇānsamare yuddhakāṅkṣī sa māmupālabdhumarindamo'rhati||

Verse 20

कृतं कर्म सहदेवेन दुष्करं यो युध्यते परसैन्यावमर्दी। न चाब्रवीत्किञ्चिदिहागतो बली पश्यान्तरं तस्य चेवात्मनश्च।।

kṛtaṃ karma sahadevena duṣkaraṃ yo yudhyate parasainyāvamardī| na cābravītkiñcidihāgato balī paśyāntaraṃ tasya cevātmanaśca||

Verse 21

धृष्टद्युम्नः सात्यकिर्द्रौपदेया युधामन्युश्चोत्तमौजाः शिखण्डी। एतेऽद्य युधि सम्प्रपीडिता-- स्ते मामुलपालब्धुमर्हन्ति न त्वम्।।

dhṛṣṭadyumnaḥ sātyakirdraupadeyā yudhāmanyuścottamaujāḥ śikhaṇḍī| ete'dya yudhi samprapīḍitā-- ste māmulapālabdhumarhanti na tvam||

Verse 22

त्वन्मूलमस्माभिरिदं हि वैरं प्राप्तं तथा व्यसनं चातिघोरम्। द्यूप्रमत्तेन कृतं त्वयाऽसकृ-- त्कस्मादुपालब्धुमिहार्हसि त्वम्।।

tvanmūlamasmābhiridaṃ hi vairaṃ prāptaṃ tathā vyasanaṃ cātighoram| dyūpramattena kṛtaṃ tvayā'sakṛ-- tkasmādupālabdhumihārhasi tvam||

Verse 23

त्वमेव राजन्सततं प्रमत्त-- स्त्वमेव मूढो भारतानामसाधुः। त्वां प्राप्य राज्यं च विनष्टमेत-- त्प्राप्ता महत्पाण्डवाश्चापि दास्यम्।।

tvameva rājansatataṃ pramatta-- stvameva mūḍho bhāratānāmasādhuḥ| tvāṃ prāpya rājyaṃ ca vinaṣṭameta-- tprāptā mahatpāṇḍavāścāpi dāsyam||

Verse 24

त्वत्तः कृतोऽस्मकद्वनवासदुःखं राज्यस्य नाशो ह्यभिमन्योश्च घोरः। आत्मानमेवं सुनृशंसरूपं ज्ञात्वा किमर्थं गर्हसे माद्य वीर।।

tvattaḥ kṛto'smakadvanavāsaduḥkhaṃ rājyasya nāśo hyabhimanyośca ghoraḥ| ātmānamevaṃ sunṛśaṃsarūpaṃ jñātvā kimarthaṃ garhase mādya vīra||

Verse 25

लज्जस्व राजन्यदि तेऽस्ति लज्जा तूष्णीम्भूतः पश्य सर्वं कृतघ्नः। भीमो नित्यं समरस्य कर्ता दर्पस्य भेत्ता पुनरेव नित्यम्।।

lajjasva rājanyadi te'sti lajjā tūṣṇīmbhūtaḥ paśya sarvaṃ kṛtaghnaḥ| bhīmo nityaṃ samarasya kartā darpasya bhettā punareva nityam||

Verse 26

स्वयं ह्यशक्तेन नरेन्द्र युद्धे नरेण कार्या सततं क्षमैव। बलं हि वाचि द्विजसत्तमानां क्षात्रं द्विजा बाहुबलं वदन्ति।।

svayaṃ hyaśaktena narendra yuddhe nareṇa kāryā satataṃ kṣamaiva| balaṃ hi vāci dvijasattamānāṃ kṣātraṃ dvijā bāhubalaṃ vadanti||

Verse 27

त्वं वाग्बलो भारत निष्ठुरोऽसि त्वमेव मां वेत्सि यथाविधोऽहम्। घटामि नित्यं तव कर्तुमिष्टं दारैः सुतैर्जीवितेनात्मना च।।

tvaṃ vāgbalo bhārata niṣṭhuro'si tvameva māṃ vetsi yathāvidho'ham| ghaṭāmi nityaṃ tava kartumiṣṭaṃ dāraiḥ sutairjīvitenātmanā ca||

Verse 28

एवञ्च मां वाक्छलाकैर्हिनत्सि त्वत्तः सुखं न वयं विद्म किञ्चित्। मा मामवंस्था द्रौपदीतल्पकसंस्थो महारथान्प्रतिहन्मि त्वदर्थे।।

evañca māṃ vākchalākairhinatsi tvattaḥ sukhaṃ na vayaṃ vidma kiñcit| mā māmavaṃsthā draupadītalpakasaṃstho mahārathānpratihanmi tvadarthe||

Verse 29

सर्वातिशङ्की भवसि प्रमत्त-- स्त्वत्तः सुखं नाभिजानामि किञ्चित्। प्रोक्तः स्वयं सत्यसन्धेन मृत्यु-- स्तव प्रियार्थं नरदेव युद्धे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे त्रिसप्ततितमोऽध्यायः।। 73 ।।

sarvātiśaṅkī bhavasi pramatta-- stvattaḥ sukhaṃ nābhijānāmi kiñcit| proktaḥ svayaṃ satyasandhena mṛtyu-- stava priyārthaṃ naradeva yuddhe|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe trisaptatitamo'dhyāyaḥ|| 73 ||

Verse 30

शिखण्डिनाम्ना प्रधने तवार्थे मयाभिगुप्तेन हतश्च भीष्मः। द्रोणो हतो यः सततोपकारी धृष्टद्युम्नेन स्यन्दनाद्विप्रकृष्टः।।

śikhaṇḍināmnā pradhane tavārthe mayābhiguptena hataśca bhīṣmaḥ| droṇo hato yaḥ satatopakārī dhṛṣṭadyumnena syandanādviprakṛṣṭaḥ||

Verse 31

द्रौणिश्च रुद्धः सगणो महात्मा तथापि ते वै वचनं नृशंसवत्। दुःखं प्रियं ते नरदेव कर्तुं यस्य प्रियं ते न करोम्यहं वै।।

drauṇiśca ruddhaḥ sagaṇo mahātmā tathāpi te vai vacanaṃ nṛśaṃsavat| duḥkhaṃ priyaṃ te naradeva kartuṃ yasya priyaṃ te na karomyahaṃ vai||

Verse 32

न युच्यते वै दिवि चेह यः पुमा-- न्यस्ते मदन्योऽप्रियमारभेत। न चाभिनन्दामि तथाहि राज्यं यतस्त्वमक्षेषु दृढं प्रसक्तः।।

na yucyate vai divi ceha yaḥ pumā-- nyaste madanyo'priyamārabheta| na cābhinandāmi tathāhi rājyaṃ yatastvamakṣeṣu dṛḍhaṃ prasaktaḥ||

Verse 33

स्वयं कृतं पापमनार्यजुष्ट-- मस्माभिराजौ व्यसनं तितीर्षसि।। अक्षेषु दोषा बहवो विधर्म्याः श्रुतास्त्वया सहदेवोऽब्रवीद्यान्।।

svayaṃ kṛtaṃ pāpamanāryajuṣṭa-- masmābhirājau vyasanaṃ titīrṣasi|| akṣeṣu doṣā bahavo vidharmyāḥ śrutāstvayā sahadevo'bravīdyān||

Verse 34

तान्नेच्छसि त्यक्तुमनार्यजुष्टा-- न्घोरे स्म सर्वे निरये त्वयाऽस्ताः। त्वं देविता त्वत्कृते राज्यनाशं-- स्त्वत्सम्भवं व्यसनं नो नरेन्द्र।।

tānnecchasi tyaktumanāryajuṣṭā-- nghore sma sarve niraye tvayā'stāḥ| tvaṃ devitā tvatkṛte rājyanāśaṃ-- stvatsambhavaṃ vyasanaṃ no narendra||

Verse 35

मास्मान्क्रूरैर्षाक्प्रतोदैस्तुदस्त्वं भूयो राजन्कोपयस्यल्पबुद्ध्या।।

māsmānkrūrairṣākpratodaistudastvaṃ bhūyo rājankopayasyalpabuddhyā||

Verse 36

सञ्जय उवाच। एता वाचः परुषाः सव्यसाची स्थिरप्रतिज्ञः श्रावयित्वा नरेन्द्रम्। विनिः श्वसञ्ज्येष्ठमनिष्टमुक्त्वा ततस्तु कोशादसिमुद्वबर्ह।।

sañjaya uvāca| etā vācaḥ paruṣāḥ savyasācī sthirapratijñaḥ śrāvayitvā narendram| viniḥ śvasañjyeṣṭhamaniṣṭamuktvā tatastu kośādasimudvabarha||

Verse 37

तमाह कृष्णः किमिदं पुनर्भवा-- न्विकोशमाकाशनिभं करोत्यसिम्। प्रब्रूहि सत्यं पुनरुत्तरं सखे वचः प्रवक्ष्याभि तवार्थसिद्धये।।

tamāha kṛṣṇaḥ kimidaṃ punarbhavā-- nvikośamākāśanibhaṃ karotyasim| prabrūhi satyaṃ punaruttaraṃ sakhe vacaḥ pravakṣyābhi tavārthasiddhaye||

Verse 38

इतीव पृष्टः पुरुषोत्तमेन सुदुःखितः केशवमाह पार्थः। अहं हनिष्ये स्वशरीरमेत-- त्प्रसह्य येनाहितमुक्तवान्गुरुम्।।

itīva pṛṣṭaḥ puruṣottamena suduḥkhitaḥ keśavamāha pārthaḥ| ahaṃ haniṣye svaśarīrameta-- tprasahya yenāhitamuktavāngurum||

Verse 39

निशम्य तत्पार्थवचोऽब्रवीदिदं जनार्दनो धर्मभृतां वरिष्ठः। प्रब्रूहि पार्थ स्वगुणानिहात्मन-- स्ततो हतात्मा भवसीति निश्चयः।।

niśamya tatpārthavaco'bravīdidaṃ janārdano dharmabhṛtāṃ variṣṭhaḥ| prabrūhi pārtha svaguṇānihātmana-- stato hatātmā bhavasīti niścayaḥ||

Verse 40

तथा तु कृष्णस्य वचो निशम्य ततोऽर्जुनः प्राह धनुः प्रगृह्य। युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं शृणुष्व राजन्निति दुर्वचः स्वयम्।।

tathā tu kṛṣṇasya vaco niśamya tato'rjunaḥ prāha dhanuḥ pragṛhya| yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhaṃ śṛṇuṣva rājanniti durvacaḥ svayam||

Verse 41

अर्जुन उवाच। न मादृशोऽन्यो नरदेव विद्यते धनुर्धरो देवमृते पिनाकिनम्। अहं हि तेनानुमतो महात्मना क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत्।।

arjuna uvāca| na mādṛśo'nyo naradeva vidyate dhanurdharo devamṛte pinākinam| ahaṃ hi tenānumato mahātmanā kṣaṇena hanyāṃ sacarācaraṃ jagat||

Verse 42

मया हि राजन्सदिगीश्वरा दिशो विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे। स राजसूयश्च समाप्तदक्षिणः सभा च दिव्या भवतो ममौजसा।।

mayā hi rājansadigīśvarā diśo vijitya sarvā bhavataḥ kṛtā vaśe| sa rājasūyaśca samāptadakṣiṇaḥ sabhā ca divyā bhavato mamaujasā||

Verse 43

पाणी पृषत्कालिखिताविमौ पुन-- र्धनुश्च सव्ये विततं सबाणम्। पादौ च मे लक्षणतः प्रशस्तौ न मादृशं युद्धगतं जयन्ति।।

pāṇī pṛṣatkālikhitāvimau puna-- rdhanuśca savye vitataṃ sabāṇam| pādau ca me lakṣaṇataḥ praśastau na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti||

Verse 44

हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः। संशप्तकानां किञ्चिदेवावशिष्टं सर्वस्य लोकस्य हतं मयाऽर्धम्।।

hatā udīcyā nihatāḥ pratīcyāḥ prācyā nirastā dākṣiṇātyā viśastāḥ| saṃśaptakānāṃ kiñcidevāvaśiṣṭaṃ sarvasya lokasya hataṃ mayā'rdham||

Verse 45

शेते मया निहता शत्रुसेना छिन्नैर्गात्रैर्भूमितले स्खलन्ती। अनस्त्रज्ञान्नैव निहन्मि चास्त्रै-- स्तस्मान्न भस्मैव करोमि लोकान्।।

śete mayā nihatā śatrusenā chinnairgātrairbhūmitale skhalantī| anastrajñānnaiva nihanmi cāstrai-- stasmānna bhasmaiva karomi lokān||

Verse 46

जैत्रं रथं भीममास्थाय कृष्ण यावच्छीघ्रं सूतपुत्रं निहन्तुम्। राजा भवत्वद्य सुनिर्वृतोऽयं कर्णं रणे नाशयितास्मि बाणैः।।

jaitraṃ rathaṃ bhīmamāsthāya kṛṣṇa yāvacchīghraṃ sūtaputraṃ nihantum| rājā bhavatvadya sunirvṛto'yaṃ karṇaṃ raṇe nāśayitāsmi bāṇaiḥ||

Verse 47

शरैरहत्वा कवचं विमोक्ष्ये।।

śarairahatvā kavacaṃ vimokṣye||

Verse 48

सञ्जय उवाच। इत्येवमुक्त्वा पुनरेव पार्थो युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्। विमुच्य शस्त्राणि धनुर्विसृज्य कोशे च खङ्गं विनिधाय तूर्णम्।।

sañjaya uvāca| ityevamuktvā punareva pārtho yudhiṣṭhiraṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham| vimucya śastrāṇi dhanurvisṛjya kośe ca khaṅgaṃ vinidhāya tūrṇam||

Verse 49

स व्रीडया नम्रशिराः किरीटी युधिष्ठिरं प्राञ्जलिरभ्युवाच। प्रसीद राजन्क्षम यन्मयोक्तं काले भवान्वेत्स्यति तन्नमस्ते।।

sa vrīḍayā namraśirāḥ kirīṭī yudhiṣṭhiraṃ prāñjalirabhyuvāca| prasīda rājankṣama yanmayoktaṃ kāle bhavānvetsyati tannamaste||

Verse 50

ततस्तु पादावुपगृह्य पार्थः समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटि। प्रसाद्य राजानममित्रसाहं स्थितोऽब्रवीच्चैनमभिप्रतप्तम्।।

tatastu pādāvupagṛhya pārthaḥ samutthito dīptatejāḥ kirīṭi| prasādya rājānamamitrasāhaṃ sthito'bravīccainamabhiprataptam||

Verse 51

याम्येष भीमं समराद्विमोक्तुं सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम्। भवत्प्रियार्थं मम जीवितं हि ब्रवीमि सत्यं तदवेहि राजन्।।

yāmyeṣa bhīmaṃ samarādvimoktuṃ sarvātmanā sūtaputraṃ ca hantum| bhavatpriyārthaṃ mama jīvitaṃ hi bravīmi satyaṃ tadavehi rājan||

Verse 52

नेदं चिरात्क्षिप्रमिदं भविष्य-- दावर्ततेऽसावभियामि चैनम्। अद्याप्यपुत्रा तेन हतेन राधा कुन्ती मया वा तदिदं विद्धि राजन्।।

nedaṃ cirātkṣipramidaṃ bhaviṣya-- dāvartate'sāvabhiyāmi cainam| adyāpyaputrā tena hatena rādhā kuntī mayā vā tadidaṃ viddhi rājan||

Verse 73

सत्यसन्धेन भीष्मेण।।

satyasandhena bhīṣmeṇa||