Adhyaya 74

Verse 1

अर्जुनकृतावमानाद्वनं यियासोर्युधिष्ठिरस्य कृष्णेन परिसान्त्वनम्।। 1 ।। सञ्जय उवाच। एतच्छ्रुत्वा पाण्डवो धर्मराजो भ्रातुर्वाक्यं परुषं फल्गुनस्य। उत्थाय तस्माच्छयनादुवाच पार्थं ततो दुःखपरीतचेताः।।

arjunakṛtāvamānādvanaṃ yiyāsoryudhiṣṭhirasya kṛṣṇena parisāntvanam|| 1 || sañjaya uvāca| etacchrutvā pāṇḍavo dharmarājo bhrāturvākyaṃ paruṣaṃ phalgunasya| utthāya tasmācchayanāduvāca pārthaṃ tato duḥkhaparītacetāḥ||

Verse 2

कृतं मया पार्थं न साधुकर्म येन प्राप्तं व्यसनं वः सुघोरम्। तस्माच्छिरश्छिन्धि ममैतदद्य कुलान्तकस्याधमपूरुषस्य।।

kṛtaṃ mayā pārthaṃ na sādhukarma yena prāptaṃ vyasanaṃ vaḥ sughoram| tasmācchiraśchindhi mamaitadadya kulāntakasyādhamapūruṣasya||

Verse 3

पापस्य पाप्मोहतस्य वीर विमूढबुद्धेरलसस्य भीरोः। वृद्धावमन्सुः परुषत्य चैव किं ते चिरं मामनुसृज्य रूक्षम्।।

pāpasya pāpmohatasya vīra vimūḍhabuddheralasasya bhīroḥ| vṛddhāvamansuḥ paruṣatya caiva kiṃ te ciraṃ māmanusṛjya rūkṣam||

Verse 4

गच्छाम्यहं वनमद्यैव पापः सुखं भवान्वर्ततां मद्विहीनः। योग्यो राजा भीमसेनो महात्मा क्लीबस्य किं वा मम राज्यकृत्यम्।।

gacchāmyahaṃ vanamadyaiva pāpaḥ sukhaṃ bhavānvartatāṃ madvihīnaḥ| yogyo rājā bhīmaseno mahātmā klībasya kiṃ vā mama rājyakṛtyam||

Verse 5

न चापि शक्तः परुषाणि सोढुं पुनस्तवेमानि रुषान्वितस्य। भीमोऽस्तु राजा मम जीवितेन न कार्यमद्यावमतस्य वीर।।

na cāpi śaktaḥ paruṣāṇi soḍhuṃ punastavemāni ruṣānvitasya| bhīmo'stu rājā mama jīvitena na kāryamadyāvamatasya vīra||

Verse 6

इत्येवमुक्त्वा सहसोत्पपात रुषान्वितस्तच्छयनं विहाय। इयेष निर्गन्तुमथो वनाय तं वासुदेवः प्रणतोऽभ्युवाच।।

ityevamuktvā sahasotpapāta ruṣānvitastacchayanaṃ vihāya| iyeṣa nirgantumatho vanāya taṃ vāsudevaḥ praṇato'bhyuvāca||

Verse 7

न राजन्विदितं तत्ते यथा गाण्डीवधन्वनः। प्रतिज्ञा सत्यसन्धस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता।।

na rājanviditaṃ tatte yathā gāṇḍīvadhanvanaḥ| pratijñā satyasandhasya gāṇḍīvaṃ prati viśrutā||

Verse 8

ब्रूयाद्य एनं गाण्डीवं देह्यन्यस्मै त्वमित्युत। वध्योऽस्य स पुमाँल्लोके त्वया चोक्तोयमीदृशम्।।

brūyādya enaṃ gāṇḍīvaṃ dehyanyasmai tvamityuta| vadhyo'sya sa pumā~lloke tvayā coktoyamīdṛśam||

Verse 9

ततः सत्यां प्रतिज्ञां तां पार्थेन प्रतिरक्षता। मच्छन्दादवमानोऽयं कृतस्तव महीपते।।

tataḥ satyāṃ pratijñāṃ tāṃ pārthena pratirakṣatā| macchandādavamāno'yaṃ kṛtastava mahīpate||

Verse 10

गुरूणामवमानो हि वध इत्यभिधीयते। तस्मात्क्षम महाबाहो मम पार्थस्य चोभयोः।।

gurūṇāmavamāno hi vadha ityabhidhīyate| tasmātkṣama mahābāho mama pārthasya cobhayoḥ||

Verse 11

व्यतिक्रममिमं राजन्सत्यसंरक्षणं प्रति। शरणं त्वां महाराज प्रतिपन्नावुभावपि।।

vyatikramamimaṃ rājansatyasaṃrakṣaṇaṃ prati| śaraṇaṃ tvāṃ mahārāja pratipannāvubhāvapi||

Verse 12

क्षन्तुमर्हसि मे राजन्प्रणतस्याभियाचतः। राधेयस्याद्य पापस्य भूमिः पास्यति शोणितम्।।

kṣantumarhasi me rājanpraṇatasyābhiyācataḥ| rādheyasyādya pāpasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam||

Verse 13

सत्यं ते प्रतिजानामि हतं विद्व्यद्य सूतजम्। यस्येच्छसि वधं तस्य गतमेवाद्य जिवीतम्।।

satyaṃ te pratijānāmi hataṃ vidvyadya sūtajam| yasyecchasi vadhaṃ tasya gatamevādya jivītam||

Verse 14

इति कृष्णवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः। ससम्भ्रमं हृषीकेशमुत्थाप्य प्रणतं तदा। कृताञ्जलिमुवाचेदं वाक्यं यत्समनन्तरम्।।

iti kṛṣṇavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ| sasambhramaṃ hṛṣīkeśamutthāpya praṇataṃ tadā| kṛtāñjalimuvācedaṃ vākyaṃ yatsamanantaram||

Verse 15

एवमेव यथात्थ त्वमस्त्येषोऽतिक्रमो मम। अनुनीतोऽस्मि गोविन्द तारितश्चास्मि माधव।।

evameva yathāttha tvamastyeṣo'tikramo mama| anunīto'smi govinda tāritaścāsmi mādhava||

Verse 16

मोचिता व्यसनाद्धोराद्वयमद्य त्वयाच्युत। भवन्तं नावमासाद्य ह्यावां व्यसनसागरात्। घोरादद्य समुत्तीर्णावुभावज्ञानमोहितौ।।

mocitā vyasanāddhorādvayamadya tvayācyuta| bhavantaṃ nāvamāsādya hyāvāṃ vyasanasāgarāt| ghorādadya samuttīrṇāvubhāvajñānamohitau||

Verse 17

त्वद्बुद्धिप्लवमासाद्य दुःखशोकार्णवाद्वयम्। समुत्तीर्णाः सहामात्याः सनाथाः स्म त्वयाच्युत।।

tvadbuddhiplavamāsādya duḥkhaśokārṇavādvayam| samuttīrṇāḥ sahāmātyāḥ sanāthāḥ sma tvayācyuta||