Adhyaya 68

Verse 1

कर्णबाणव्यथापनोदनाय युधिष्ठिरं शिबिरगतं विज्ञाय शत्रुनिग्रहे भीमनियोजनपूर्वकमर्जुनेन सह श्रीकृष्णस्य तत्समीपं प्रति गमनम्।। 1 ।। सञ्जय उवाच। ततो जनार्दनः श्रुत्वा तस्य वाक्यं विशाम्पते। रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामादिति भारत।।

karṇabāṇavyathāpanodanāya yudhiṣṭhiraṃ śibiragataṃ vijñāya śatrunigrahe bhīmaniyojanapūrvakamarjunena saha śrīkṛṣṇasya tatsamīpaṃ prati gamanam|| 1 || sañjaya uvāca| tato janārdanaḥ śrutvā tasya vākyaṃ viśāmpate| rathenāpayayau kṣipraṃ saṅgrāmāditi bhārata||

Verse 2

प्रत्यनीकमवस्थाप्य भीमं भीमपराक्रमम्। अलं विषहितुं ह्येष कुरूणां सम्प्रपश्यताम्।।

pratyanīkamavasthāpya bhīmaṃ bhīmaparākramam| alaṃ viṣahituṃ hyeṣa kurūṇāṃ samprapaśyatām||

Verse 3

कर्णं च समरे राजन्ग्राहयिष्यञ्श्रमं प्रति। विश्वमार्थं च कौरव्य पार्थस्य च महात्मनः। अपयातो रणाद्वीरो राजानं द्रष्टुमेव च।।

karṇaṃ ca samare rājangrāhayiṣyañśramaṃ prati| viśvamārthaṃ ca kauravya pārthasya ca mahātmanaḥ| apayāto raṇādvīro rājānaṃ draṣṭumeva ca||

Verse 4

अर्जुनं चाब्रवीत्कृष्णो भृशं राजा परिक्षतः। तमाश्वास्य कुरुश्रेष्ठ ततः कर्णं हनिष्यसि।।

arjunaṃ cābravītkṛṣṇo bhṛśaṃ rājā parikṣataḥ| tamāśvāsya kuruśreṣṭha tataḥ karṇaṃ haniṣyasi||

Verse 5

ततो धनञ्जयः श्रुत्वा राजानं शल्यपीडितम्। याहियाहिति बहुशो वासुदेवमचोदयत्। राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः।।

tato dhanañjayaḥ śrutvā rājānaṃ śalyapīḍitam| yāhiyāhiti bahuśo vāsudevamacodayat| rājānaṃ prati vārṣṇeya dūyate me dṛḍhaṃ manaḥ||

Verse 6

स चोद्यमानः पार्थेन केशिघ्नो वृष्णिनन्दनः। रथेनापययौ क्षिप्रं सङ्ग्रामाद्धोरदर्शनात्।।

sa codyamānaḥ pārthena keśighno vṛṣṇinandanaḥ| rathenāpayayau kṣipraṃ saṅgrāmāddhoradarśanāt||

Verse 7

गच्छन्नेव तु कौन्तेयो धर्मराजदिदृक्षया। सैन्यमालोकयामास नापश्यत्तत्र चाग्रजम्।।

gacchanneva tu kaunteyo dharmarājadidṛkṣayā| sainyamālokayāmāsa nāpaśyattatra cāgrajam||

Verse 8

युद्धं कृत्वा तु कौन्तेयो द्रोणपुत्रेण भारत। दुःसहं वज्रिणा सङ्ख्ये पराजित्य गुरोः सुतम्।।

yuddhaṃ kṛtvā tu kaunteyo droṇaputreṇa bhārata| duḥsahaṃ vajriṇā saṅkhye parājitya guroḥ sutam||

Verse 9

द्रौणिं पराजित्य ततोग्रधन्वा कृत्वा महद्दुष्करं शूरकर्म। आलोकयामास ततः स्वसैन्यं धनञ्जयः शत्रुभिरप्रधृष्यः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि सप्तदशदिवसयुद्धे अष्टषष्टितमोऽध्यायः।। 68 ।।

drauṇiṃ parājitya tatogradhanvā kṛtvā mahadduṣkaraṃ śūrakarma| ālokayāmāsa tataḥ svasainyaṃ dhanañjayaḥ śatrubhirapradhṛṣyaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi saptadaśadivasayuddhe aṣṭaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ|| 68 ||

Verse 10

संयुध्यमानान्पृतनामुखस्था-- ञ्शूरः शूरान्हर्षयन्सव्यसाची। पूर्वापदानैः प्रथितैः प्रशंस-- न्स्थितांश्चकारात्मरथाननीके।।

saṃyudhyamānānpṛtanāmukhasthā-- ñśūraḥ śūrānharṣayansavyasācī| pūrvāpadānaiḥ prathitaiḥ praśaṃsa-- nsthitāṃścakārātmarathānanīke||

Verse 11

अपश्यमानस्तु किरीटमाली युधिष्ठिरं भ्रातरमाजमीढम्। उवाच भीमं तरसाभ्युपेत्य राज्ञः प्रवृत्तिस्त्विह कुत्र चेति।। ततोग्रधन्वा विस्तारितोग्रचापः।।

apaśyamānastu kirīṭamālī yudhiṣṭhiraṃ bhrātaramājamīḍham| uvāca bhīmaṃ tarasābhyupetya rājñaḥ pravṛttistviha kutra ceti|| tatogradhanvā vistāritogracāpaḥ||

Verse 12

भीमसेन उवाच। अपयात इतो राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। कर्णबाणाभितप्ताङ्गो यदि जीवेत्कथञ्चन।।

bhīmasena uvāca| apayāta ito rājā dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ| karṇabāṇābhitaptāṅgo yadi jīvetkathañcana||

Verse 13

अर्जुन उवाच। तस्माद्भवाञ्शीघ्रमितः प्रयातु ज्ञातुं प्रवृत्तिं पुरुषर्षभस्य। नूनं स विद्धोऽतिभृशं पृषत्कैः कर्णेन राजा शिबिरं गतोऽसौ।।

arjuna uvāca| tasmādbhavāñśīghramitaḥ prayātu jñātuṃ pravṛttiṃ puruṣarṣabhasya| nūnaṃ sa viddho'tibhṛśaṃ pṛṣatkaiḥ karṇena rājā śibiraṃ gato'sau||

Verse 14

यः सम्प्रहारैर्युधि सम्प्रवृत्ते द्रोणेन विद्धोऽतिभृशं तरस्वी। तस्थौ स तत्रापि जयप्रतीक्षो द्रोणेन यावन्न हतः किलासीत्।।

yaḥ samprahārairyudhi sampravṛtte droṇena viddho'tibhṛśaṃ tarasvī| tasthau sa tatrāpi jayapratīkṣo droṇena yāvanna hataḥ kilāsīt||

Verse 15

स संशयं गमितः पाण्डवाग्र्यः सङ्ख्येऽद्य कर्णेन महानुभावः। ज्ञातुं प्रयाह्याशु तमद्य भीम स्थास्याम्यहं शत्रुगणान्निरुध्य।।

sa saṃśayaṃ gamitaḥ pāṇḍavāgryaḥ saṅkhye'dya karṇena mahānubhāvaḥ| jñātuṃ prayāhyāśu tamadya bhīma sthāsyāmyahaṃ śatrugaṇānnirudhya||

Verse 16

भीमसेन उवाच। त्वमेव जानीहि महानुभाव राज्ञः प्रवृत्तिं भरतर्षभस्य। अहं हि यद्यर्जुन याम्यमित्रा वदन्ति मां भीत इति प्रवीराः।।

bhīmasena uvāca| tvameva jānīhi mahānubhāva rājñaḥ pravṛttiṃ bharatarṣabhasya| ahaṃ hi yadyarjuna yāmyamitrā vadanti māṃ bhīta iti pravīrāḥ||

Verse 17

ततोऽब्रवीदर्जुनो भीमसेनं संशप्तकाः प्रत्यनीकस्थिता मे। एतानहत्वाद्य मया न शक्य-- मितोपयातुं रिपुसङ्खमध्यात्।।

tato'bravīdarjuno bhīmasenaṃ saṃśaptakāḥ pratyanīkasthitā me| etānahatvādya mayā na śakya-- mitopayātuṃ ripusaṅkhamadhyāt||

Verse 18

अथाब्रवीदर्जुनं भीमसेनः स्ववीर्यमासाद्य कुरुप्रवीर। संशप्तकान्प्रतियोत्स्यामि सङ्ख्ये सर्वानहं याहि धनञ्जय त्वम्।।

athābravīdarjunaṃ bhīmasenaḥ svavīryamāsādya kurupravīra| saṃśaptakānpratiyotsyāmi saṅkhye sarvānahaṃ yāhi dhanañjaya tvam||

Verse 19

तद्भीमसेनस्य वचो निशम्य धनञ्जयो भ्रातुरमित्रमध्ये। द्रष्टुं कुरुश्रेष्ठमभिप्रयास्य-- न्प्रोवाच वृष्णिप्रवरं तदानीम्।।

tadbhīmasenasya vaco niśamya dhanañjayo bhrāturamitramadhye| draṣṭuṃ kuruśreṣṭhamabhiprayāsya-- nprovāca vṛṣṇipravaraṃ tadānīm||

Verse 20

अर्जुन उवाच। राजानं प्रति वार्ष्णेय दूयते मे दृढं मनः। चोदयाश्वान्हृषीकेश विहायैतद्बलार्णवम्। अजातशत्रुं राजानं द्रष्टुमिच्छामि केशव।।

arjuna uvāca| rājānaṃ prati vārṣṇeya dūyate me dṛḍhaṃ manaḥ| codayāśvānhṛṣīkeśa vihāyaitadbalārṇavam| ajātaśatruṃ rājānaṃ draṣṭumicchāmi keśava||

Verse 21

सञ्जय उवाच। तं रथ चोदयामास बीभत्सोर्वचनाद्धरिः।।

sañjaya uvāca| taṃ ratha codayāmāsa bībhatsorvacanāddhariḥ||

Verse 22

ततो हयान्सर्वदाशार्हमुख्यः प्रचोदयन्भीममुवाच चेदम्। नैतच्चित्रं तव कर्माद्य भीम यास्यावहे जहि पार्थारिसङ्घान्।।

tato hayānsarvadāśārhamukhyaḥ pracodayanbhīmamuvāca cedam| naitaccitraṃ tava karmādya bhīma yāsyāvahe jahi pārthārisaṅghān||

Verse 23

ततो ययौ हृषीकेशो यत्र राजा युधिष्ठिरः। शीघ्राच्छीघ्रतरो राजन्वाजिभिर्गरुडोपमैः।।

tato yayau hṛṣīkeśo yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ| śīghrācchīghrataro rājanvājibhirgaruḍopamaiḥ||

Verse 24

प्रत्यनीके त्ववस्थाप्य भीमसेनमरिन्दमम्। सन्दिश्य चैनं राजेन्द्र युद्धं प्रति वृकोदरम्।। उवाच तं पप्रच्छ।।

pratyanīke tvavasthāpya bhīmasenamarindamam| sandiśya cainaṃ rājendra yuddhaṃ prati vṛkodaram|| uvāca taṃ papraccha||

Verse 25

ततस्तु गत्वा पुरुषप्रवीरौ राजानमासाद्य शयानमेकम्। रथादुभौ प्रत्यवरुह्य तस्मा-- द्ववन्दतुर्धर्मराजस्य पादौ।।

tatastu gatvā puruṣapravīrau rājānamāsādya śayānamekam| rathādubhau pratyavaruhya tasmā-- dvavandaturdharmarājasya pādau||

Verse 26

इत्येवमुपसङ्गृह्य उभौ तु पाञ्जली स्थितौ। शस्त्रक्षतौ महाराज रुधिरेण समुक्षितौ। निहत्य वाहिनीं तुभ्यमपयातौ रणाजिरात्।।

ityevamupasaṅgṛhya ubhau tu pāñjalī sthitau| śastrakṣatau mahārāja rudhireṇa samukṣitau| nihatya vāhinīṃ tubhyamapayātau raṇājirāt||

Verse 27

तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं क्षेमिणं पुरुषर्षभम्। मुदाभ्यनन्दतां कृष्णावश्विनाविव वासवम्।।

taṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ kṣemiṇaṃ puruṣarṣabham| mudābhyanandatāṃ kṛṣṇāvaśvināviva vāsavam||

Verse 28

तावभ्यनन्दद्राजापि विवस्वानश्विनाविव। हते महासुरे जम्भे शक्रविष्णू यथा गुरुः।।

tāvabhyanandadrājāpi vivasvānaśvināviva| hate mahāsure jambhe śakraviṣṇū yathā guruḥ||

Verse 29

मन्यमानो हतं कर्णं प्रीतः परपुरञ्जयः। स भूत्वा पुरुषव्याघ्रो राजा तत्र युधिष्ठिरः। हर्षगद्गदया वाचा प्रीतः प्राह परन्तपः।।

manyamāno hataṃ karṇaṃ prītaḥ parapurañjayaḥ| sa bhūtvā puruṣavyāghro rājā tatra yudhiṣṭhiraḥ| harṣagadgadayā vācā prītaḥ prāha parantapaḥ||

Verse 68

प्रत्यनीके शत्रुसैन्यरामीपे।।

pratyanīke śatrusainyarāmīpe||