Adhyaya 46

Verse 1

भीमकर्णयोर्युद्धम्।। 1 ।। भीमेन दुर्योधनानुजानां कतिपयानां हननम्।। 2 ।। सङ्कुलयुद्धं च।। 3 ।। धृतराष्ट्र उवाच। सुदुष्करमिदं कर्म कृतं भीमेन सञ्जय। येन कर्णो महाबाहू रथोपस्थे निपातितः।।

bhīmakarṇayoryuddham|| 1 || bhīmena duryodhanānujānāṃ katipayānāṃ hananam|| 2 || saṅkulayuddhaṃ ca|| 3 || dhṛtarāṣṭra uvāca| suduṣkaramidaṃ karma kṛtaṃ bhīmena sañjaya| yena karṇo mahābāhū rathopasthe nipātitaḥ||

Verse 2

कर्णो ह्येको रणे हन्ता पाण्डवान्सृञ्जयैः सह। इति दुर्योधनः सूत प्राब्रवीन्मां मुहुर्मुहुः।।

karṇo hyeko raṇe hantā pāṇḍavānsṛñjayaiḥ saha| iti duryodhanaḥ sūta prābravīnmāṃ muhurmuhuḥ||

Verse 3

पराजितं तु राधेयं दृष्ट्वा भीमेन संयुगे। ततः परं किमकरोत्पुत्रो दुर्योधनो मम।।

parājitaṃ tu rādheyaṃ dṛṣṭvā bhīmena saṃyuge| tataḥ paraṃ kimakarotputro duryodhano mama||

Verse 4

सञ्जय उवाच। विमुखं प्रेक्ष्य राधेयं सूतपुत्रं महाहवे। पुत्रस्तव महाराज सोदर्यानिदमब्रवीत्।।

sañjaya uvāca| vimukhaṃ prekṣya rādheyaṃ sūtaputraṃ mahāhave| putrastava mahārāja sodaryānidamabravīt||

Verse 5

शीघ्रं गच्छत भद्रं वो राधेयं परिरक्षत। भीमसेनभयेऽगाधे म़ज्जन्तं व्यसनार्णवे।।

śīghraṃ gacchata bhadraṃ vo rādheyaṃ parirakṣata| bhīmasenabhaye'gādhe ma़jjantaṃ vyasanārṇave||

Verse 6

ते तु राज्ञा समादिष्टा भीमसेनं जिघांसवः। अभ्यवर्तन्त सङ्क्रुद्धाः पतङ्गाः पावकं यथा।।

te tu rājñā samādiṣṭā bhīmasenaṃ jighāṃsavaḥ| abhyavartanta saṅkruddhāḥ pataṅgāḥ pāvakaṃ yathā||

Verse 7

श्रुतायुर्दुर्धरः क्राथो विवित्सुर्विकटः समः। निषङ्गी कवची पाशी तथा नन्दोपनन्दकौ।।

śrutāyurdurdharaḥ krātho vivitsurvikaṭaḥ samaḥ| niṣaṅgī kavacī pāśī tathā nandopanandakau||

Verse 8

दुष्प्रधर्षः सुबाहुश्च वातवेगसुवर्चसौ। धनुर्ग्राहो दुर्मदश्च जलसन्धः शलः सहः।।

duṣpradharṣaḥ subāhuśca vātavegasuvarcasau| dhanurgrāho durmadaśca jalasandhaḥ śalaḥ sahaḥ||

Verse 9

एते रथैः परिवृता वीर्यवन्तो महाबलाः। भीमसेनं समासाद्य समन्तात्पर्यवारयन्।।

ete rathaiḥ parivṛtā vīryavanto mahābalāḥ| bhīmasenaṃ samāsādya samantātparyavārayan||

Verse 10

ते व्यमुञ्चञ्छरव्रातान्नानालिङ्गान्समन्ततः। स तैरभ्यर्द्यमानस्तु भीमसेनो महाबलः।।

te vyamuñcañcharavrātānnānāliṅgānsamantataḥ| sa tairabhyardyamānastu bhīmaseno mahābalaḥ||

Verse 11

तेषामापततां क्षिप्रं सुतानां ते जनाधिप। रथैः पञ्चशतैः सार्धं पञ्चाशदहनद्रथान्।।

teṣāmāpatatāṃ kṣipraṃ sutānāṃ te janādhipa| rathaiḥ pañcaśataiḥ sārdhaṃ pañcāśadahanadrathān||

Verse 12

विवित्सोस्तु ततः क्रुद्धो भल्लेनापाहरच्छिरः। भीमसेनो महाराज तत्पपात हतं भुवि।।

vivitsostu tataḥ kruddho bhallenāpāharacchiraḥ| bhīmaseno mahārāja tatpapāta hataṃ bhuvi||

Verse 13

सकुण्डलशिरस्त्राणं पूर्णचन्द्रोपमं तथा। अशोभत महाराज पूर्णचन्द्र इवाम्बरे।।

sakuṇḍalaśirastrāṇaṃ pūrṇacandropamaṃ tathā| aśobhata mahārāja pūrṇacandra ivāmbare||

Verse 14

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्रातरः सर्वतस्तदा। अभ्यद्रवन्त समरे भीमं भीमपराक्रमम्।।

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ śūraṃ bhrātaraḥ sarvatastadā| abhyadravanta samare bhīmaṃ bhīmaparākramam||

Verse 15

ततोऽपराभ्यां भल्लाभ्यां पुत्रयोस्ते महाहवे। जहार समरे प्राणान्भीमो भीमपराक्रमः।।

tato'parābhyāṃ bhallābhyāṃ putrayoste mahāhave| jahāra samare prāṇānbhīmo bhīmaparākramaḥ||

Verse 16

तौ धरामन्वपद्येतां वातरुग्णाविव द्रुमौ। विकटश्च सहश्चोमौ देवपुत्रोपमौ नृप।।

tau dharāmanvapadyetāṃ vātarugṇāviva drumau| vikaṭaśca sahaścomau devaputropamau nṛpa||

Verse 17

ततस्तु त्वरितो भीमः क्राथं निन्ये यमक्षयम्। नाराचेन सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद्भुवि।।

tatastu tvarito bhīmaḥ krāthaṃ ninye yamakṣayam| nārācena sutīkṣṇena sa hato nyapatadbhuvi||

Verse 18

हाहाकारस्ततस्तीव्रः सम्बभूव जनेश्वर। वध्यमानेषु वीरेषु तव पुत्रेषु धन्विषु।।

hāhākārastatastīvraḥ sambabhūva janeśvara| vadhyamāneṣu vīreṣu tava putreṣu dhanviṣu||

Verse 19

तेषां सुलुलिते सैन्ये पुनर्भीमो महाबलः। नन्दोपनन्दौ समरे प्रैषयद्यमसादनम्।।

teṣāṃ sululite sainye punarbhīmo mahābalaḥ| nandopanandau samare praiṣayadyamasādanam||

Verse 20

ततस्ते प्राद्रवन्भीताः पुत्रास्ते विह्वलीकृताः। भीमसेनं रणे दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम्।।

tataste prādravanbhītāḥ putrāste vihvalīkṛtāḥ| bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā kālāntakayamopamam||

Verse 21

पुत्रांस्ते निहतान्दृष्ट्वा सूतपुत्रः सुदुर्मनाः। हंसवर्णान्हयान्भूयः प्रैषयद्यत्र पाण्डवः।।

putrāṃste nihatāndṛṣṭvā sūtaputraḥ sudurmanāḥ| haṃsavarṇānhayānbhūyaḥ praiṣayadyatra pāṇḍavaḥ||

Verse 22

ते प्रेषिता महाराज मद्रराजेन वाजिनः। भीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वेगिताः।।

te preṣitā mahārāja madrarājena vājinaḥ| bhīmasenarathaṃ prāpya samasajjanta vegitāḥ||

Verse 23

स सन्निपातस्तुमुलो घोररूपो विशाम्पते। आसीद्रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर्मृधे।।

sa sannipātastumulo ghorarūpo viśāmpate| āsīdraudro mahārāja karṇapāṇḍavayormṛdhe||

Verse 24

दृष्ट्वा मम महाराज तौ समेतौ महारथौ। आसीद्बुद्विः कथं युद्वमेतदद्य भविष्यति।।

dṛṣṭvā mama mahārāja tau sametau mahārathau| āsīdbudviḥ kathaṃ yudvametadadya bhaviṣyati||

Verse 25

ततो भीमो रणश्लाघी छादयामास पत्रिभिः। कर्णं रणे महाराज पुत्राणां तव पश्यताम्।।

tato bhīmo raṇaślāghī chādayāmāsa patribhiḥ| karṇaṃ raṇe mahārāja putrāṇāṃ tava paśyatām||

Verse 26

ततः कर्णो भृशं क्रुद्धो भीमं नवभिरायसैः। विव्याध परमास्त्रज्ञो भल्लैः सन्नतपर्वभिः।।

tataḥ karṇo bhṛśaṃ kruddho bhīmaṃ navabhirāyasaiḥ| vivyādha paramāstrajño bhallaiḥ sannataparvabhiḥ||

Verse 27

तान्निहत्य महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमः। आकर्णपूर्णैर्विशिखैः कर्णं विव्याध सप्तभिः।।

tānnihatya mahābāhurbhīmo bhīmaparākramaḥ| ākarṇapūrṇairviśikhaiḥ karṇaṃ vivyādha saptabhiḥ||

Verse 28

ततः कर्णो महाराज आशीविष इव श्वसन्। शरवर्षेण महता छादयामास पाण्डवम्।।

tataḥ karṇo mahārāja āśīviṣa iva śvasan| śaravarṣeṇa mahatā chādayāmāsa pāṇḍavam||

Verse 29

भीमोऽपि ततं शरव्रातैश्छादयित्वा महारथम्। पश्यतां कौरवेयाणां विननर्द महाबलः।।

bhīmo'pi tataṃ śaravrātaiśchādayitvā mahāratham| paśyatāṃ kauraveyāṇāṃ vinanarda mahābalaḥ||

Verse 30

ततः कर्णो भृशं क्रुद्धो दृढमादाय कार्मुकम्। भीमं विव्याध दशभिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः। कार्मुकं चास्य चिच्छेद भल्लेन निशितेन च।।

tataḥ karṇo bhṛśaṃ kruddho dṛḍhamādāya kārmukam| bhīmaṃ vivyādha daśabhiḥ kaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥ| kārmukaṃ cāsya ciccheda bhallena niśitena ca||

Verse 31

ततो भीमो महाबाहुर्हेमपट्टविभूषितम्। परिघं घोरमादाय मृतत्युदण्डमिवापरम्। कर्णस्य निधनाकाङ्क्षी चिक्षेपातिबलो नदन्।।

tato bhīmo mahābāhurhemapaṭṭavibhūṣitam| parighaṃ ghoramādāya mṛtatyudaṇḍamivāparam| karṇasya nidhanākāṅkṣī cikṣepātibalo nadan||

Verse 32

तमापतन्तं परिघं वज्राशनिसमस्वनम्। चिच्छेद बहुधा कर्णः शरैराशीविषोपमैः।।

tamāpatantaṃ parighaṃ vajrāśanisamasvanam| ciccheda bahudhā karṇaḥ śarairāśīviṣopamaiḥ||

Verse 33

ततः कार्मुकमादाय भीमो दृढतरं तदा। छादयामास विशिखैः कर्णं परबलार्दनम्।।

tataḥ kārmukamādāya bhīmo dṛḍhataraṃ tadā| chādayāmāsa viśikhaiḥ karṇaṃ parabalārdanam||

Verse 34

ततो युद्धमभूद्धोरं कर्णपाण्डवयोर्मृधे। बलीन्द्रयोरिव मुहुः परस्परवधैषिणोः।।

tato yuddhamabhūddhoraṃ karṇapāṇḍavayormṛdhe| balīndrayoriva muhuḥ parasparavadhaiṣiṇoḥ||

Verse 35

ततः कर्णो महाराज भीमसेनं त्रिभिः शरैः। आकर्णपूर्णैर्विव्याध दृढमानम्य कार्मुकम्।।

tataḥ karṇo mahārāja bhīmasenaṃ tribhiḥ śaraiḥ| ākarṇapūrṇairvivyādha dṛḍhamānamya kārmukam||

Verse 36

सोऽतिविद्धो महेष्वासः कर्णेन बलिनां वरः। घोरमादत्त विशिखं कर्णकायावदारणम्।।

so'tividdho maheṣvāsaḥ karṇena balināṃ varaḥ| ghoramādatta viśikhaṃ karṇakāyāvadāraṇam||

Verse 37

तस्य भित्त्वा तनुत्राणं भित्त्वा कायं च सायकः। प्राविशद्वरणीं राजन्वल्मीकमिव पन्नगः।।

tasya bhittvā tanutrāṇaṃ bhittvā kāyaṃ ca sāyakaḥ| prāviśadvaraṇīṃ rājanvalmīkamiva pannagaḥ||

Verse 38

स तेनातिप्रहारेण व्यथितो विह्वलन्निव।। सञ्चचाल रथे कर्णः क्षितिकम्पे यथाऽचलः।।

sa tenātiprahāreṇa vyathito vihvalanniva|| sañcacāla rathe karṇaḥ kṣitikampe yathā'calaḥ||

Verse 39

ततः कर्णो महाराज रोषामर्षसमन्वितः। भीमं तं पञ्चविंशत्या नाराचानां समार्पयत्।।

tataḥ karṇo mahārāja roṣāmarṣasamanvitaḥ| bhīmaṃ taṃ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samārpayat||

Verse 40

चिच्छेद कार्मुकं तूर्णं पाण्डवस्याशु पत्रिणा।।

ciccheda kārmukaṃ tūrṇaṃ pāṇḍavasyāśu patriṇā||

Verse 41

तततो मुहूर्ताद्राजेन्द्र नातिकृच्छ्राद्वसन्निव। विरथं भीमकर्माणं भीमं कर्णश्चकार ह।।

tatato muhūrtādrājendra nātikṛcchrādvasanniva| virathaṃ bhīmakarmāṇaṃ bhīmaṃ karṇaścakāra ha||

Verse 42

विरथो भरतश्रेष्ठ प्रहसन्ननिलोपमः। गदां गृह्य महाबाहुरपतत्स्यन्दनोत्तमात्।।

viratho bharataśreṣṭha prahasannanilopamaḥ| gadāṃ gṛhya mahābāhurapatatsyandanottamāt||

Verse 43

गदया च महाराज कर्णस्य रथकूबरम्। पोथयामास सङ्क्रुद्धः समरे शत्रुतापनः।।

gadayā ca mahārāja karṇasya rathakūbaram| pothayāmāsa saṅkruddhaḥ samare śatrutāpanaḥ||

Verse 44

स क्रोधवशमापन्नः पाण्डुपुत्रः प्रतापवान्। विद्राव्य गदया वीरस्तव पुत्रान्महाहवे।।

sa krodhavaśamāpannaḥ pāṇḍuputraḥ pratāpavān| vidrāvya gadayā vīrastava putrānmahāhave||

Verse 45

नागान्सप्तशतान्राजन्नीषादन्तान्प्रहारिणः। व्यधमत्सहसा भीमः क्रुद्धरूपः परन्तपः।।

nāgānsaptaśatānrājannīṣādantānprahāriṇaḥ| vyadhamatsahasā bhīmaḥ kruddharūpaḥ parantapaḥ||

Verse 46

दन्तवेष्टेषु नेत्रेषु कुम्भेषु च कटेषु च। मर्मस्वपि च मर्मज्ञस्तान्नागानवधीद्बली।।

dantaveṣṭeṣu netreṣu kumbheṣu ca kaṭeṣu ca| marmasvapi ca marmajñastānnāgānavadhīdbalī||

Verse 47

अर्दिता भीमसेनेन विनदन्तो भृशातुराः। ततस्ते प्राद्रवन्भीताः प्रहताश्च पुनःपुनः। महामात्रास्तमावव्रुर्मेघा इव दिवाकरम्।।

arditā bhīmasenena vinadanto bhṛśāturāḥ| tataste prādravanbhītāḥ prahatāśca punaḥpunaḥ| mahāmātrāstamāvavrurmeghā iva divākaram||

Verse 48

तान्स सप्तशतान्नागान्सारोहायुधकेतनान्। भूमिष्ठो गदया जघ्ने वज्रेणेन्द्र इवाचलान्।।

tānsa saptaśatānnāgānsārohāyudhaketanān| bhūmiṣṭho gadayā jaghne vajreṇendra ivācalān||

Verse 49

ततः सुबलपुत्रस्य नागानतिबलान्पुनः। पोथयामास कौन्तेयो द्विपञ्चाशदरिन्दमः।।

tataḥ subalaputrasya nāgānatibalānpunaḥ| pothayāmāsa kaunteyo dvipañcāśadarindamaḥ||

Verse 50

तथा रथशततं साग्रं पत्तींश्च शतशोऽपरान्। न्यहनत्पाण्डवो युद्धे तापयंस्तव वाहिनीम्।।

tathā rathaśatataṃ sāgraṃ pattīṃśca śataśo'parān| nyahanatpāṇḍavo yuddhe tāpayaṃstava vāhinīm||

Verse 51

प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मना। तव सैन्यं सञ्चुकोच चर्माग्नावाहितं यथा।।

pratāpyamānaṃ sūryeṇa bhīmena ca mahātmanā| tava sainyaṃ sañcukoca carmāgnāvāhitaṃ yathā||

Verse 52

ते भीमभयसन्त्रस्तास्तावका भरतर्षभ। विहाय समरे कर्णं दुद्रुवुर्वै दिशो दश।।

te bhīmabhayasantrastāstāvakā bharatarṣabha| vihāya samare karṇaṃ dudruvurvai diśo daśa||

Verse 53

रथाः पञ्चशताश्चान्ये हादिनः शरवर्षिणः। भीममभ्यद्रवन्घ्नन्तः शरपूगैः समन्ततः।।

rathāḥ pañcaśatāścānye hādinaḥ śaravarṣiṇaḥ| bhīmamabhyadravanghnantaḥ śarapūgaiḥ samantataḥ||

Verse 54

तान्स पञ्चशतान्वीरान्सपताकध्वजायुधान्। पोथयामास गदया भीमो विष्णुरिवासुरान्।।

tānsa pañcaśatānvīrānsapatākadhvajāyudhān| pothayāmāsa gadayā bhīmo viṣṇurivāsurān||

Verse 55

ततः शकुनिनिर्दिष्टाः सादिनः शूरसम्मताः। त्रिसाहस्राण्यभिययुः शरशक्त्यृष्टिपाणयः।।

tataḥ śakuninirdiṣṭāḥ sādinaḥ śūrasammatāḥ| trisāhasrāṇyabhiyayuḥ śaraśaktyṛṣṭipāṇayaḥ||

Verse 56

तान्प्रत्युद्गम्य यवनान्साश्वारोहांस्तदाऽरिहा। विविधान्विचरन्मार्गान्गदया समपोथयत्।।

tānpratyudgamya yavanānsāśvārohāṃstadā'rihā| vividhānvicaranmārgāngadayā samapothayat||

Verse 57

तेषामासीन्महाञ्छब्दस्ताडितानां च सर्वशः। अग्निभिर्दह्यमानानां नलानामिव भारत।।

teṣāmāsīnmahāñchabdastāḍitānāṃ ca sarvaśaḥ| agnibhirdahyamānānāṃ nalānāmiva bhārata||

Verse 58

एवं सुबलपुत्रस्य त्रिसाहस्रान्हयोत्तमान्। हत्वाऽन्यं रथमास्थाय क्रुद्धो राधेयमभ्ययात्।।

evaṃ subalaputrasya trisāhasrānhayottamān| hatvā'nyaṃ rathamāsthāya kruddho rādheyamabhyayāt||

Verse 59

कर्णोऽपि समरे राजन्धर्मपुत्रमरिन्दमम्। स शरैश्छादयामास सारथिं चाप्यपातयत्।।

karṇo'pi samare rājandharmaputramarindamam| sa śaraiśchādayāmāsa sārathiṃ cāpyapātayat||

Verse 60

ततः स प्रद्रुतं सैन्यं दृष्ट्वा कर्णो महारथः।

tataḥ sa pradrutaṃ sainyaṃ dṛṣṭvā karṇo mahārathaḥ|

Verse 61

राजानमभिधावन्तं शरैरावृत्य रोदसी। क्रुद्धः प्रच्छादयामास शरजालेन मारुतिः।।

rājānamabhidhāvantaṃ śarairāvṛtya rodasī| kruddhaḥ pracchādayāmāsa śarajālena mārutiḥ||

Verse 62

सन्निवृत्तस्ततस्तूर्णं राधेयः शत्रुकर्शनः। भीमं प्रच्छादयामास समन्तान्निशितैः शरैः।।

sannivṛttastatastūrṇaṃ rādheyaḥ śatrukarśanaḥ| bhīmaṃ pracchādayāmāsa samantānniśitaiḥ śaraiḥ||

Verse 63

भीमसेनरथप्रेप्सुं कर्णं भारत सात्यकिः। अभ्यर्दयदमेयात्मा पार्ष्णिग्रहणकारणात्।।

bhīmasenarathaprepsuṃ karṇaṃ bhārata sātyakiḥ| abhyardayadameyātmā pārṣṇigrahaṇakāraṇāt||

Verse 64

भीमसेनरथप्रेप्सुं कर्णो भारत सात्यकिम्। अभ्यवर्तत शैनेयमर्दयञ्छरवृष्टिभिः।।

bhīmasenarathaprepsuṃ karṇo bhārata sātyakim| abhyavartata śaineyamardayañcharavṛṣṭibhiḥ||

Verse 65

तावन्योन्यं समासाद्य वृषभौ सर्वधन्विनाम्। विसृजन्तौ शरान्दीप्तान्विभ्राजेतां मनस्विनौ।।

tāvanyonyaṃ samāsādya vṛṣabhau sarvadhanvinām| visṛjantau śarāndīptānvibhrājetāṃ manasvinau||

Verse 66

ताभ्यां वियति राजेन्द्र विततततं भीमदर्शनम्। कौञ्चपृष्ठारुणं रौद्रं बाणजालं व्यदृश्यत।।

tābhyāṃ viyati rājendra vitatatataṃ bhīmadarśanam| kauñcapṛṣṭhāruṇaṃ raudraṃ bāṇajālaṃ vyadṛśyata||

Verse 67

नैव सूर्यप्रभा राजन्न दिशः प्रदिशस्तथा। प्राज्ञासिष्म वयं ते वा शरैर्मुक्तैः सहस्रशः।।

naiva sūryaprabhā rājanna diśaḥ pradiśastathā| prājñāsiṣma vayaṃ te vā śarairmuktaiḥ sahasraśaḥ||

Verse 68

मध्याह्ने तपतो राजन्भास्करस्य महाप्रभाः। हृताः सर्वाः शरौघैस्तैः कर्णमाधवयोस्तदा।।

madhyāhne tapato rājanbhāskarasya mahāprabhāḥ| hṛtāḥ sarvāḥ śaraughaistaiḥ karṇamādhavayostadā||

Verse 69

सौबलं कृतवर्माणं द्रौणिमाधिरथिं कृपम्। संसक्तान्पाण्डवैर्दृष्ट्वा निवृत्ताः कुरवः पुनः।।

saubalaṃ kṛtavarmāṇaṃ drauṇimādhirathiṃ kṛpam| saṃsaktānpāṇḍavairdṛṣṭvā nivṛttāḥ kuravaḥ punaḥ||

Verse 70

तेषामापततां शब्दस्तीत्र आसीद्विशाम्पते। उद्वृत्तानां यथा वृष्ट्या सागराणां भयावहः।।

teṣāmāpatatāṃ śabdastītra āsīdviśāmpate| udvṛttānāṃ yathā vṛṣṭyā sāgarāṇāṃ bhayāvahaḥ||

Verse 71

ते सेने भृशसंसक्ते दृष्ट्वाऽन्योन्यं महाहवे। हर्षेण महता युक्ते परिगृह्य परस्परम्।।

te sene bhṛśasaṃsakte dṛṣṭvā'nyonyaṃ mahāhave| harṣeṇa mahatā yukte parigṛhya parasparam||

Verse 72

ततः प्रववृते युद्धं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे। यादृशं नैवमस्माभिर्दृष्टपूर्वं न च श्रुतम्।।

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ madhyaṃ prāpte divākare| yādṛśaṃ naivamasmābhirdṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam||

Verse 73

बलौघस्तु समासाद्य बलौघं सहसा रणे। उपसर्पत वेगेन वार्योघ इव सागरम्।।

balaughastu samāsādya balaughaṃ sahasā raṇe| upasarpata vegena vāryogha iva sāgaram||

Verse 74

आसीन्निनादः सुमहान्बाणौघानां परस्परम्। गर्जतां सागरौघाणां यथा स्यान्निःस्वनो महान्।।

āsīnninādaḥ sumahānbāṇaughānāṃ parasparam| garjatāṃ sāgaraughāṇāṃ yathā syānniḥsvano mahān||

Verse 75

ते तु सेने समासाद्य वेगवत्यौ परस्परम्। एकीभावमनुप्राप्ते नद्याविव समागमे।।

te tu sene samāsādya vegavatyau parasparam| ekībhāvamanuprāpte nadyāviva samāgame||

Verse 76

ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं विशाम्पते। कुरूणां पाण्डवानां च लिप्सतां सुमहद्यशः।।

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ viśāmpate| kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca lipsatāṃ sumahadyaśaḥ||

Verse 77

शूराणां गर्जतां तत्र ह्यविच्छेदकृता गिरः। श्रुयन्ते विविधा राजन्नामान्युद्दिश्य भारत।।

śūrāṇāṃ garjatāṃ tatra hyavicchedakṛtā giraḥ| śruyante vividhā rājannāmānyuddiśya bhārata||

Verse 78

यस्य यद्धि रणे व्यङ्गं पितृतो मातृतोऽपि वा। कर्मतः शीलतो वाऽपि स तच्छ्रावयते युधि।।

yasya yaddhi raṇe vyaṅgaṃ pitṛto mātṛto'pi vā| karmataḥ śīlato vā'pi sa tacchrāvayate yudhi||

Verse 79

तान्दृष्ट्वा समरे शूशांस्तर्जमानान्परस्परम्। अभवन्मे मती राजन्नैषामस्तीति जीवितम्।।

tāndṛṣṭvā samare śūśāṃstarjamānānparasparam| abhavanme matī rājannaiṣāmastīti jīvitam||

Verse 80

तेषां दृष्ट्वा तु क्रुद्धानां वपूंष्यमिततेजसाम्। अभवन्मे भयं तीव्रं कथमेतद्भविष्यति।।

teṣāṃ dṛṣṭvā tu kruddhānāṃ vapūṃṣyamitatejasām| abhavanme bhayaṃ tīvraṃ kathametadbhaviṣyati||

Verse 81

ततस्ते पाण्डवा राजन्कौरवाश्च महारथाः। ततक्षुः सायकैस्तूर्णमन्योन्यं विजयैषिणः।।

tataste pāṇḍavā rājankauravāśca mahārathāḥ| tatakṣuḥ sāyakaistūrṇamanyonyaṃ vijayaiṣiṇaḥ||