Adhyaya 33

Verse 1

कर्णगर्वोक्तिमसहमानेन शल्येन तद्ग्रर्हणम्।। 1 ।। शल्य उवाच। मा सूतपुत्र मन्येत(थाः) सौवर्णं हस्तिषङ्गवम्। प्रयच्छसि मुधैव त्वं द्रक्ष्यस्यद्य धनञ्जयम्।।

karṇagarvoktimasahamānena śalyena tadgrarhaṇam|| 1 || śalya uvāca| mā sūtaputra manyeta(thāḥ) sauvarṇaṃ hastiṣaṅgavam| prayacchasi mudhaiva tvaṃ drakṣyasyadya dhanañjayam||

Verse 2

मा सूतपुत्र दानेन सौवर्णं हस्तिषङ्गवम्। प्रयच्छ पुरुषायाद्य द्रक्ष्यसि त्वं धनञ्जयम्।।

mā sūtaputra dānena sauvarṇaṃ hastiṣaṅgavam| prayaccha puruṣāyādya drakṣyasi tvaṃ dhanañjayam||

Verse 3

बलेन मत्तस्त्यजसि वसु वैश्रवणो यथा। अयत्नेनैव राधेय द्रष्टास्यद्य धनञ्जयम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः।। 33 ।।

balena mattastyajasi vasu vaiśravaṇo yathā| ayatnenaiva rādheya draṣṭāsyadya dhanañjayam|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi trayastriṃśo'dhyāyaḥ|| 33 ||

Verse 4

पुरा सृजसि यच्चापि वित्तं बहु च मूढवत्। अपात्रदानाद्ये दोषास्तान्मोहान्नावबुध्यसे।।

purā sṛjasi yaccāpi vittaṃ bahu ca mūḍhavat| apātradānādye doṣāstānmohānnāvabudhyase||

Verse 5

यत्प्रवेदयसे वित्तं बहु तेन खलु त्वया। शक्यं बहुविधैर्यज्ञैर्यष्टुं सूत यजस्व तैः।।

yatpravedayase vittaṃ bahu tena khalu tvayā| śakyaṃ bahuvidhairyajñairyaṣṭuṃ sūta yajasva taiḥ||

Verse 6

यच्च प्रार्थयसे हन्तुं कृष्णौ मोहाद्वृथैव तत्। न हि शुश्रुम सम्मर्दे क्रोष्ट्रा सिंहौ निपातितौ।।

yacca prārthayase hantuṃ kṛṣṇau mohādvṛthaiva tat| na hi śuśruma sammarde kroṣṭrā siṃhau nipātitau||

Verse 7

अप्रार्थितं प्रार्थयसे सुहृदो न हि सन्ति ते। ये त्वां निवारयन्त्याशु प्रपतन्तं हुताशने।।

aprārthitaṃ prārthayase suhṛdo na hi santi te| ye tvāṃ nivārayantyāśu prapatantaṃ hutāśane||

Verse 8

कार्याकार्यं न जानीषे कालपक्कोऽस्यसंशयम्। बह्वबद्धमकर्णीयं को हि ब्रूयाज्जिजीविषुः।। वसु वित्तम्। द्रष्टासि द्रक्ष्यसि।।

kāryākāryaṃ na jānīṣe kālapakko'syasaṃśayam| bahvabaddhamakarṇīyaṃ ko hi brūyājjijīviṣuḥ|| vasu vittam| draṣṭāsi drakṣyasi||

Verse 9

समुद्रतरणं दोर्भ्यां कण्ठे बद्ध्वा यथा शिलाम्। गिर्यग्राद्वा निपतनं तादृक्त्व चिकीर्षितम्।।

samudrataraṇaṃ dorbhyāṃ kaṇṭhe baddhvā yathā śilām| giryagrādvā nipatanaṃ tādṛktva cikīrṣitam||

Verse 10

सहितः सर्वयोधैस्त्वं व्यूढानीकैः सुरक्षितः। धनञ्जयेन युध्यस्व श्रेयश्चेत्प्राप्तुमिच्छसि।। अबद्धं अनर्थकम्। अकर्णीयं अनाकर्णनीयम्।।

sahitaḥ sarvayodhaistvaṃ vyūḍhānīkaiḥ surakṣitaḥ| dhanañjayena yudhyasva śreyaścetprāptumicchasi|| abaddhaṃ anarthakam| akarṇīyaṃ anākarṇanīyam||

Verse 11

हितार्थं धार्तराष्ट्रस्य ब्रवीमि त्वां न हिंसया। श्रद्धस्वेदं मया प्रोक्तं यदि तेऽस्ति जिजीविषा।।

hitārthaṃ dhārtarāṣṭrasya bravīmi tvāṃ na hiṃsayā| śraddhasvedaṃ mayā proktaṃ yadi te'sti jijīviṣā||

Verse 12

कर्ण उवाच। स्वबाहुवीर्यमाश्रित्य प्रार्थयाम्यर्जुनं रणे। त्वं तु मित्रमुखः शत्रुर्मां भीषयितुमिच्छसि।।

karṇa uvāca| svabāhuvīryamāśritya prārthayāmyarjunaṃ raṇe| tvaṃ tu mitramukhaḥ śatrurmāṃ bhīṣayitumicchasi||

Verse 13

न मामस्मादभिप्रायात्कश्चिदद्य निवर्तयेत्। अपीन्द्रो वज्रमुद्यम्य किमु मर्त्यः कथञ्चन।।

na māmasmādabhiprāyātkaścidadya nivartayet| apīndro vajramudyamya kimu martyaḥ kathañcana||

Verse 14

सञ्जय उवाच। इति कर्णस्य वाक्यान्ते शल्यः प्राहोत्तरं वचः। चुकोपयिषुरत्यर्थं कर्णं मद्रेश्वरः पुनः।।

sañjaya uvāca| iti karṇasya vākyānte śalyaḥ prāhottaraṃ vacaḥ| cukopayiṣuratyarthaṃ karṇaṃ madreśvaraḥ punaḥ||

Verse 15

यदा वै त्वां फल्गुनबाहुवेगा-- ज्ज्याचोदिता वेगवन्तोऽग्निकल्पाः। अन्वेतारः कङ्कपत्राः शिताग्रा-- स्त्यक्ष्यत्येषा स्वां तदा कर्ण बुद्धिः।।

yadā vai tvāṃ phalgunabāhuvegā-- jjyācoditā vegavanto'gnikalpāḥ| anvetāraḥ kaṅkapatrāḥ śitāgrā-- styakṣyatyeṣā svāṃ tadā karṇa buddhiḥ||

Verse 16

यदा दिर्व्य धनुरादाय पार्थः प्रतापयन्पृतनां सव्यसाची। त्वां मर्दयिष्यत्यसुखैः पृषत्कै-- स्तदापृच्छां त्यक्ष्यसे पाण्डवस्य।।

yadā dirvya dhanurādāya pārthaḥ pratāpayanpṛtanāṃ savyasācī| tvāṃ mardayiṣyatyasukhaiḥ pṛṣatkai-- stadāpṛcchāṃ tyakṣyase pāṇḍavasya||

Verse 17

बालश्चन्द्रं मातुरङ्के शयानो यथा कश्चित्प्रार्थयतेऽपहर्तुम्। तद्वन्मोहाद्दयोतामानं रथस्थं जेतुं पार्थं काङ्क्षसे सूतपुत्र।।

bālaścandraṃ māturaṅke śayāno yathā kaścitprārthayate'pahartum| tadvanmohāddayotāmānaṃ rathasthaṃ jetuṃ pārthaṃ kāṅkṣase sūtaputra||

Verse 18

हरादस्त्रं तीक्ष्णधारं यथाऽद्य सर्वाणि गात्राणि निकर्षसि त्वम्। सुतीक्ष्णशस्त्रोपमकर्मणेह युयुत्ससे फल्गुनेनाद्य कर्ण।।

harādastraṃ tīkṣṇadhāraṃ yathā'dya sarvāṇi gātrāṇi nikarṣasi tvam| sutīkṣṇaśastropamakarmaṇeha yuyutsase phalgunenādya karṇa||

Verse 19

हन्यादसिं तीक्ष्णधारं यथाऽतः सुतेजनं निहितं वै पृथिव्याम्। तथा खनस्यद्य शितान्पृषत्का-- न्यथार्थयस्यर्जुनेनेह युद्धम्।।

hanyādasiṃ tīkṣṇadhāraṃ yathā'taḥ sutejanaṃ nihitaṃ vai pṛthivyām| tathā khanasyadya śitānpṛṣatkā-- nyathārthayasyarjuneneha yuddham||

Verse 20

त्रिशूलमाश्लिष्य सुतीक्ष्णधारं सर्वाणि गात्राणि विघर्षसि त्वम्। सुतीक्ष्णधारोपमकर्मणा त्वं युयुत्ससे योऽर्जुनेनाद्य कर्ण।।

triśūlamāśliṣya sutīkṣṇadhāraṃ sarvāṇi gātrāṇi vigharṣasi tvam| sutīkṣṇadhāropamakarmaṇā tvaṃ yuyutsase yo'rjunenādya karṇa||

Verse 21

क्रुद्धं सिंहं केसरिणं बृहन्तं बालो मूढः क्षुद्रमृगस्तरस्वी। समाह्वयेद्वृष्टमुपेत्य योद्धुं तथा त्वमद्याह्वयसे हि पार्थम्।।

kruddhaṃ siṃhaṃ kesariṇaṃ bṛhantaṃ bālo mūḍhaḥ kṣudramṛgastarasvī| samāhvayedvṛṣṭamupetya yoddhuṃ tathā tvamadyāhvayase hi pārtham||

Verse 22

मा सूतपुत्राह्वय राजपुत्रं महावीर्यं केसरिणं यथैव। वने शृगालः पिशितेन तृप्तः पार्थं समासाद्य विनङ्क्ष्यसि त्वम्।।

mā sūtaputrāhvaya rājaputraṃ mahāvīryaṃ kesariṇaṃ yathaiva| vane śṛgālaḥ piśitena tṛptaḥ pārthaṃ samāsādya vinaṅkṣyasi tvam||

Verse 23

ईषादन्तं महानागं प्रभिन्नकरटामुखम्। शशको हयसे युद्वे कर्ण पार्थं धनञ्जयम्।।

īṣādantaṃ mahānāgaṃ prabhinnakaraṭāmukham| śaśako hayase yudve karṇa pārthaṃ dhanañjayam||

Verse 24

विलस्थं कृष्णसर्पं त्वं जाल्यात्काष्ठेन विध्यसि। महाविषं पूर्णकोपं यत्पार्थं योद्वुमिच्छसि।।

vilasthaṃ kṛṣṇasarpaṃ tvaṃ jālyātkāṣṭhena vidhyasi| mahāviṣaṃ pūrṇakopaṃ yatpārthaṃ yodvumicchasi||

Verse 25

सिंहं केसरिणं क्रुद्धमभिक्रम्याभिनर्दसे। शृगाल इव मूढस्त्वं नृसिंहं कर्ण पाण्डवम्।।

siṃhaṃ kesariṇaṃ kruddhamabhikramyābhinardase| śṛgāla iva mūḍhastvaṃ nṛsiṃhaṃ karṇa pāṇḍavam||

Verse 26

सुपर्णं पतगश्रेष्ठं वैनतेयं तरस्विनम्। स्वगेवाह्वयसे पार्थं तथा कर्णं धनञ्जयम्।।

suparṇaṃ patagaśreṣṭhaṃ vainateyaṃ tarasvinam| svagevāhvayase pārthaṃ tathā karṇaṃ dhanañjayam||

Verse 27

सर्वाम्भसां निधिं भीमं मूर्तिमन्तं झषाकुलम्। चन्द्रोदये विवर्धन्तमप्लुवस्त्वं तितीर्षसि।। सहितो युध्यस्व नत्वेकाकी।।

sarvāmbhasāṃ nidhiṃ bhīmaṃ mūrtimantaṃ jhaṣākulam| candrodaye vivardhantamapluvastvaṃ titīrṣasi|| sahito yudhyasva natvekākī||

Verse 28

ऋषभं दुन्दुभिग्रीवं तीक्ष्णशृङ्गं प्रहारिणम्। वत्स आह्वयसे युद्वे कर्ण पार्थं धनञ्जयम्।। झषैर्मीनैराकुलं पूर्णम्। अप्लवः बाहुभ्यामित्यर्थः।।

ṛṣabhaṃ dundubhigrīvaṃ tīkṣṇaśṛṅgaṃ prahāriṇam| vatsa āhvayase yudve karṇa pārthaṃ dhanañjayam|| jhaṣairmīnairākulaṃ pūrṇam| aplavaḥ bāhubhyāmityarthaḥ||

Verse 29

महामेघं महाघोषं दर्दुरः प्रतिनर्दसि। बाणतोयप्रदं काले नरपर्जन्यमर्जुनम्।।

mahāmeghaṃ mahāghoṣaṃ darduraḥ pratinardasi| bāṇatoyapradaṃ kāle naraparjanyamarjunam||

Verse 30

यथा च श्वा गृहस्थस्तु व्याघ्रं वनगतं भषेत्। तथा त्वं भषसे कर्ण नरव्याघ्रं धनञ्जयम्।।

yathā ca śvā gṛhasthastu vyāghraṃ vanagataṃ bhaṣet| tathā tvaṃ bhaṣase karṇa naravyāghraṃ dhanañjayam||

Verse 31

शृगालो हि वने कर्ण शशैः परिवृतो वसन्। मन्यते सिंहमात्मानं यावत्सिंहं न पश्यति।।

śṛgālo hi vane karṇa śaśaiḥ parivṛto vasan| manyate siṃhamātmānaṃ yāvatsiṃhaṃ na paśyati||

Verse 32

तथा त्वमपि राधेय सिंहमात्मानमिच्छसि। अपश्यञ्शत्रुदमनं नरसिंहं रणेऽर्जुनम्।।

tathā tvamapi rādheya siṃhamātmānamicchasi| apaśyañśatrudamanaṃ narasiṃhaṃ raṇe'rjunam||

Verse 33

व्याघ्रं त्वं मन्यसेऽऽत्मानं यावत्कृष्णौ न पश्यसि। समास्थितावेकरथे सूर्याचन्द्रमसाविव।। दुर्न्दुभिग्नीवं दुन्दुभिखनकण्ठम्।।

vyāghraṃ tvaṃ manyase''tmānaṃ yāvatkṛṣṇau na paśyasi| samāsthitāvekarathe sūryācandramasāviva|| durndubhignīvaṃ dundubhikhanakaṇṭham||

Verse 34

यावद्ग्राण्डीवघोषं त्वं न शृणोषि महाहवे। तावदेव त्वया कर्ण शक्यं वक्तुं यथेच्छसि।।

yāvadgrāṇḍīvaghoṣaṃ tvaṃ na śṛṇoṣi mahāhave| tāvadeva tvayā karṇa śakyaṃ vaktuṃ yathecchasi||

Verse 35

रथशङ्खधनुःशब्दैर्नादयन्तं दिशो दश। नर्दन्तमिव शार्दूलं दृष्ट्वा क्रोष्टा भविष्यसि।।

rathaśaṅkhadhanuḥśabdairnādayantaṃ diśo daśa| nardantamiva śārdūlaṃ dṛṣṭvā kroṣṭā bhaviṣyasi||

Verse 36

नित्यमेव शृगालस्त्वं नित्यं सिंहो धनञ्जयः। वीरप्रद्वेषणान्मूढ तस्मात्क्रोष्टेव लक्ष्यसे।।

nityameva śṛgālastvaṃ nityaṃ siṃho dhanañjayaḥ| vīrapradveṣaṇānmūḍha tasmātkroṣṭeva lakṣyase||

Verse 37

यथाऽऽखुः स्याद्विडालश्च श्वा व्याघ्रश्च बलाबले। यथा शृगालः सिंहश्च यथा च शशकुञ्जरौ।।

yathā''khuḥ syādviḍālaśca śvā vyāghraśca balābale| yathā śṛgālaḥ siṃhaśca yathā ca śaśakuñjarau||

Verse 38

यथाऽनृतं च सत्यं च यथा चापि विषामृते। तथा त्वमपि पार्थश्च प्रख्यातावात्मकर्मभिः।।

yathā'nṛtaṃ ca satyaṃ ca yathā cāpi viṣāmṛte| tathā tvamapi pārthaśca prakhyātāvātmakarmabhiḥ||