Adhyaya 30

Verse 1

शल्येन सारथीभूयाधिष्ठितं रथमधिष्ठाय कर्णस्य रणाय निर्याणम्।। 1 ।। दुर्योधन उवाच। अयं ते कर्ण सारथ्यं मद्रराजः करिष्यति। कृष्णादभ्यधिको यन्ता देवेशस्येव मातलिः।।

śalyena sārathībhūyādhiṣṭhitaṃ rathamadhiṣṭhāya karṇasya raṇāya niryāṇam|| 1 || duryodhana uvāca| ayaṃ te karṇa sārathyaṃ madrarājaḥ kariṣyati| kṛṣṇādabhyadhiko yantā deveśasyeva mātaliḥ||

Verse 2

यथा हरिहयैर्युक्तं सङ्गृह्णाति स मातलिः। शल्यस्तथा तवाद्यायं संयन्ता रथवाजिनाम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि त्रिंशोऽध्यायः।। 30 ।।

yathā harihayairyuktaṃ saṅgṛhṇāti sa mātaliḥ| śalyastathā tavādyāyaṃ saṃyantā rathavājinām|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi triṃśo'dhyāyaḥ|| 30 ||

Verse 3

योधे त्वयि रथस्थे च मद्रराजे च सारथौ। रथश्रेष्ठो ध्रुवं सङ्ख्ये पार्थानभिभविष्यति।।

yodhe tvayi rathasthe ca madrarāje ca sārathau| rathaśreṣṭho dhruvaṃ saṅkhye pārthānabhibhaviṣyati||

Verse 4

सञ्जय उवाच। ततो दुर्योधनो भूयो मद्रराजं तरस्विनम्। उवाच राजन्सङ्ग्रामेऽध्युषिते पर्युपस्थिते।। हरिहयैरिन्द्रतुरगैर्युक्तं रथम्।।

sañjaya uvāca| tato duryodhano bhūyo madrarājaṃ tarasvinam| uvāca rājansaṅgrāme'dhyuṣite paryupasthite|| harihayairindraturagairyuktaṃ ratham||

Verse 5

कर्णस्य यच्छ सङ्ग्रामे मद्रराज हयोत्तमान्। त्वयाऽभिगुप्तो राधेयो विजेष्यति धनञ्जयम्।।

karṇasya yaccha saṅgrāme madrarāja hayottamān| tvayā'bhigupto rādheyo vijeṣyati dhanañjayam||

Verse 6

इत्युक्तो रथमास्थाय तथेति प्राह भारत। शल्येऽभ्युपगते कर्णः सारथिं सुमनाऽब्रवीत्।।

ityukto rathamāsthāya tatheti prāha bhārata| śalye'bhyupagate karṇaḥ sārathiṃ sumanā'bravīt||

Verse 7

त्वं सूत स्यन्दनं मह्यं कल्पयेत्यसकृत्त्वरन्।।

tvaṃ sūta syandanaṃ mahyaṃ kalpayetyasakṛttvaran||

Verse 8

ततो जैत्रं रथवरं गन्धर्वनगरोपमम्। विधिवत्कल्पितं भद्रं जयेत्युक्त्वा न्यवेदयत्।।

tato jaitraṃ rathavaraṃ gandharvanagaropamam| vidhivatkalpitaṃ bhadraṃ jayetyuktvā nyavedayat||

Verse 9

तं रथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णोऽभ्यर्च्य यथाविधि। सम्पादितं ब्रह्मविदा पूर्वमेव पुरोधसा।।

taṃ rathaṃ rathināṃ śreṣṭhaḥ karṇo'bhyarcya yathāvidhi| sampāditaṃ brahmavidā pūrvameva purodhasā||

Verse 10

कृत्वा प्रदक्षिणं यत्नादुपस्थाय च भास्करम्। समीपस्थं मद्रराजमारोह त्वमथाब्रवीत्।।

kṛtvā pradakṣiṇaṃ yatnādupasthāya ca bhāskaram| samīpasthaṃ madrarājamāroha tvamathābravīt||

Verse 11

ततः कर्णस्य दुर्धर्षं स्यन्दनप्रवरं महत्। आरुरोह महातेजाः शल्यः सिंह इवाचलम्।।

tataḥ karṇasya durdharṣaṃ syandanapravaraṃ mahat| āruroha mahātejāḥ śalyaḥ siṃha ivācalam||

Verse 12

ततः शल्याश्रितं दृष्ट्वा कर्णः स्वं रथमुत्तमम्। अध्यतिष्ठद्यथाऽम्भोदं विद्युत्वन्तं दिवाकरः।।

tataḥ śalyāśritaṃ dṛṣṭvā karṇaḥ svaṃ rathamuttamam| adhyatiṣṭhadyathā'mbhodaṃ vidyutvantaṃ divākaraḥ||

Verse 13

तावेकरथमारूढावादित्याग्निसमत्विषौ। अभ्राजेतां यथा मेघं सूर्याग्नी सहितौ दिवि।।

tāvekarathamārūḍhāvādityāgnisamatviṣau| abhrājetāṃ yathā meghaṃ sūryāgnī sahitau divi||

Verse 14

संस्तूयमानौ तौ वीरौ तदास्तां द्युतिमत्तमौ। ऋत्विक्सदस्यैरिन्द्राग्नी स्तूयमानाविवाध्यरे।।

saṃstūyamānau tau vīrau tadāstāṃ dyutimattamau| ṛtviksadasyairindrāgnī stūyamānāvivādhyare||

Verse 15

स शल्यसङ्गृहीताश्वे रथे कर्णः स्थितो बभौ। धनुर्विष्फारयन्घोरं परिवेषीव भास्करः।।

sa śalyasaṅgṛhītāśve rathe karṇaḥ sthito babhau| dhanurviṣphārayanghoraṃ pariveṣīva bhāskaraḥ||

Verse 16

आस्थितः स रथश्रेष्ठं कर्णः शरगभस्तिमान्। प्रबभौ पुरुषव्याघ्रो मन्दरस्थ इवांशुमान्।।

āsthitaḥ sa rathaśreṣṭhaṃ karṇaḥ śaragabhastimān| prababhau puruṣavyāghro mandarastha ivāṃśumān||

Verse 17

तं रथस्थं महाबाहुं युद्वायामिततेजसम्। दुर्योधनस्तु राधेयमिदं वचनमब्रवीत्।।

taṃ rathasthaṃ mahābāhuṃ yudvāyāmitatejasam| duryodhanastu rādheyamidaṃ vacanamabravīt||

Verse 18

अकृतं द्रोणभीष्माभ्यां दुष्करं कर्म संयुगे। कुरुष्वाधिरथे वीर मिषतां सर्वधन्विनाम्।।

akṛtaṃ droṇabhīṣmābhyāṃ duṣkaraṃ karma saṃyuge| kuruṣvādhirathe vīra miṣatāṃ sarvadhanvinām||

Verse 19

मनोगतं मम ह्यासीद्भीष्मद्रोणौ महारथौ। अर्जुनं भीमसेनं च निहन्ताराविति ध्रुवम्।।

manogataṃ mama hyāsīdbhīṣmadroṇau mahārathau| arjunaṃ bhīmasenaṃ ca nihantārāviti dhruvam||

Verse 20

ताभ्यां यदकृतं वीर वीरकर्म महामृधे। तत्कर्म कुरु राधेय वज्रपाणिरिवापरः।।

tābhyāṃ yadakṛtaṃ vīra vīrakarma mahāmṛdhe| tatkarma kuru rādheya vajrapāṇirivāparaḥ||

Verse 21

गृहाण धर्मराजं वा जहि वा त्वं धनञ्जयम्। भीमसेनं च राधेय माद्रीपुत्रौ यमावपि।।

gṛhāṇa dharmarājaṃ vā jahi vā tvaṃ dhanañjayam| bhīmasenaṃ ca rādheya mādrīputrau yamāvapi||

Verse 22

जयश्च तेऽस्तु भद्रं ते प्रयाहि पुरुषर्षभ। पाण्डुपुत्रस्य सैन्यानि कुरु सर्वाणि भस्मसात्।।

jayaśca te'stu bhadraṃ te prayāhi puruṣarṣabha| pāṇḍuputrasya sainyāni kuru sarvāṇi bhasmasāt||

Verse 23

ततस्तूर्यसहस्राणि भेरीणामयुतानि च। वाद्यमानान्यरोचन्त मेघशब्दो यथा दिवि।।

tatastūryasahasrāṇi bherīṇāmayutāni ca| vādyamānānyarocanta meghaśabdo yathā divi||

Verse 24

प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं रथस्थो रथरुत्तमः। अभ्यभाषत राधेयः शल्यं युद्धविशारदम्।।

pratigṛhya tu tadvākyaṃ rathastho ratharuttamaḥ| abhyabhāṣata rādheyaḥ śalyaṃ yuddhaviśāradam||

Verse 25

चोदयाश्वान्महाबाहो यावद्वन्मि धनञ्जयम्। भीमसेनं यमौ चोभौ राजानं च युधिष्ठिरम्।।

codayāśvānmahābāho yāvadvanmi dhanañjayam| bhīmasenaṃ yamau cobhau rājānaṃ ca yudhiṣṭhiram||

Verse 26

अद्य पश्यतु मे शल्य बाहुवीर्यं धनञ्जयः। अस्यतः कङ्कपत्राणां सहस्राणि शतानि च।।

adya paśyatu me śalya bāhuvīryaṃ dhanañjayaḥ| asyataḥ kaṅkapatrāṇāṃ sahasrāṇi śatāni ca||

Verse 27

अद्य क्षेप्स्याम्यहं शल्य शरान्परमतेजनान्। पाण्डवानां विनाशाय दुर्योधनजयाय च।।

adya kṣepsyāmyahaṃ śalya śarānparamatejanān| pāṇḍavānāṃ vināśāya duryodhanajayāya ca||

Verse 28

सञ्जय उवाच। एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शल्यः कर्णं वचोऽब्रवीत्। कथं नु तान्महावीर्यान्पाण्डवानवमन्यसे।।

sañjaya uvāca| etacchrutvā vacastasya śalyaḥ karṇaṃ vaco'bravīt| kathaṃ nu tānmahāvīryānpāṇḍavānavamanyase||

Verse 29

सर्वास्त्रज्ञान्महेष्वासान्सर्वानेन महाबलान्। अनिवर्तिनो महाभागानजय्यान्सत्यविक्रमान्। अपि सञ्जनयेयुर्ये भयं साक्षाच्छतक्रतोः।।

sarvāstrajñānmaheṣvāsānsarvānena mahābalān| anivartino mahābhāgānajayyānsatyavikramān| api sañjanayeyurye bhayaṃ sākṣācchatakratoḥ||

Verse 30

यदा श्रोष्यसि निर्घोषं विस्फूर्जितमिवाशनेः। राधेय पार्थधनुषस्तदा नैवं वदिष्यसि।। अध्युषिते प्रातःकाले।।

yadā śroṣyasi nirghoṣaṃ visphūrjitamivāśaneḥ| rādheya pārthadhanuṣastadā naivaṃ vadiṣyasi|| adhyuṣite prātaḥkāle||

Verse 31

यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुञ्जरानीकमाहवे। विशीर्णदन्तं निहतं तदा नैवं वदिष्यसि।।

yadā drakṣyasi bhīmena kuñjarānīkamāhave| viśīrṇadantaṃ nihataṃ tadā naivaṃ vadiṣyasi||

Verse 32

यदा द्रक्ष्यसि सङ्ग्रामे धर्मपुत्रं यमौ तथा। शितैः पृषत्कैः कुर्वाणानभ्रच्छायामिवाम्बरे।।

yadā drakṣyasi saṅgrāme dharmaputraṃ yamau tathā| śitaiḥ pṛṣatkaiḥ kurvāṇānabhracchāyāmivāmbare||

Verse 33

अस्यतः क्षिण्वतश्चारीँल्लघुहस्तान्दुरासदान्। पार्थिवागपि चान्यांस्त्वं तदा नैवं वदिष्यसि।।

asyataḥ kṣiṇvataścārī~llaghuhastāndurāsadān| pārthivāgapi cānyāṃstvaṃ tadā naivaṃ vadiṣyasi||

Verse 34

सञ्जय उवाच। अनादृत्य तु तद्वाक्यं मद्रराजे भाषितम्। द्रक्ष्यस्यद्येत्यवोचत्तं शल्यं कर्णो जनेश्वर।।

sañjaya uvāca| anādṛtya tu tadvākyaṃ madrarāje bhāṣitam| drakṣyasyadyetyavocattaṃ śalyaṃ karṇo janeśvara||