Adhyaya 28

Verse 1

दुर्योधनेन कर्णसारथ्ये शङ्कमानं शल्यम्प्रति परशुरामचरित्रकीर्तनपूर्वकं कर्णस्य तदन्तेवासित्वादिगुणवत्तया तत्सारथ्य करणे दोषाभावप्रतिपादनम्।। 1 ।। दुर्योधन उवाच। इमं चाप्यपरं भूय इति हासं निबोध मे। पितुर्मम सकाशे वै ब्राह्मणः प्राह धर्मवित्।।

duryodhanena karṇasārathye śaṅkamānaṃ śalyamprati paraśurāmacaritrakīrtanapūrvakaṃ karṇasya tadantevāsitvādiguṇavattayā tatsārathya karaṇe doṣābhāvapratipādanam|| 1 || duryodhana uvāca| imaṃ cāpyaparaṃ bhūya iti hāsaṃ nibodha me| piturmama sakāśe vai brāhmaṇaḥ prāha dharmavit||

Verse 2

श्रुत्वा चैतद्वचश्चित्रं हेतुकार्यार्थतत्त्ववित्। कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूदत्र विचारणा।।

śrutvā caitadvacaścitraṃ hetukāryārthatattvavit| kuru śalya viniścitya mā bhūdatra vicāraṇā||

Verse 3

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर्महातपाः। तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस्तेजोगुणान्वितः।।

bhārgavāṇāṃ kule jāto jamadagnirmahātapāḥ| tasya rāmeti vikhyātaḥ putrastejoguṇānvitaḥ||

Verse 4

स तीव्रं तप आस्थाय सम्प्रसादितवान्भवम्। अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः।।

sa tīvraṃ tapa āsthāya samprasāditavānbhavam| astrahetoḥ prasannātmā niyataḥ saṃyatendriyaḥ||

Verse 5

तस्मै तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च। हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शङ्करः। प्रत्यक्षेण महादेवः स्वां तनुं सर्वशङ्करः।।

tasmai tuṣṭo mahādevo bhaktyā ca praśamena ca| hṛdgataṃ cāsya vijñāya darśayāmāsa śaṅkaraḥ| pratyakṣeṇa mahādevaḥ svāṃ tanuṃ sarvaśaṅkaraḥ||

Verse 6

शङ्कर उवाच। राम तुष्टोऽस्मि भद्रं ते विदितं तव चेप्सितम्। कुरुष्व पूतमात्मानं सर्वमेतदवाप्स्यसि।।

śaṅkara uvāca| rāma tuṣṭo'smi bhadraṃ te viditaṃ tava cepsitam| kuruṣva pūtamātmānaṃ sarvametadavāpsyasi||

Verse 7

दास्यामि ते तदाऽस्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि। अपात्रमसमर्थं च दहन्त्यस्त्राणि भार्गव।।

dāsyāmi te tadā'strāṇi yadā pūto bhaviṣyasi| apātramasamarthaṃ ca dahantyastrāṇi bhārgava||

Verse 8

इत्युक्तो जामदग्न्यस्तु देवदेवेन शूलिना। प्रत्युवाच महात्मानं शिरसाऽवनतः प्रभुम्।।

ityukto jāmadagnyastu devadevena śūlinā| pratyuvāca mahātmānaṃ śirasā'vanataḥ prabhum||

Verse 9

यदा जानासि देवेश पात्रं मामस्त्रधारणे। तदा शुश्रूषतेऽस्त्राणि भवान्मे दातुमर्हति।।

yadā jānāsi deveśa pātraṃ māmastradhāraṇe| tadā śuśrūṣate'strāṇi bhavānme dātumarhati||

Verse 10

ततः स तपसा चैव व्रतेन नियमेन च। पूजोपहारबलिभिर्होममन्त्रपुरस्कृतैः।।

tataḥ sa tapasā caiva vratena niyamena ca| pūjopahārabalibhirhomamantrapuraskṛtaiḥ||

Verse 11

समाराधितवाञ्शर्वं बहुवर्षगणांस्तदा। प्रसन्नश्च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः।।

samārādhitavāñśarvaṃ bahuvarṣagaṇāṃstadā| prasannaśca mahādevo bhārgavasya mahātmanaḥ||

Verse 12

असकृच्चाब्रवीत्तस्य गुणान्देव्याः सकाशतः। भक्तिमानेष सततं मयि रामो दृढव्रतः।।

asakṛccābravīttasya guṇāndevyāḥ sakāśataḥ| bhaktimāneṣa satataṃ mayi rāmo dṛḍhavrataḥ||

Verse 13

एवमस्य गुणान्प्रीतो बहुशो कथयद्विभुः। देवतानां पितॄणां च समक्षमरिसूदन।।

evamasya guṇānprīto bahuśo kathayadvibhuḥ| devatānāṃ pitṝṇāṃ ca samakṣamarisūdana||

Verse 14

एतस्मिन्नेव काले तु दैत्या ह्यासन्महाबलाः। तैस्तदा दर्पमोहाद्वै अबाध्यन्त दिवौकसः।।

etasminneva kāle tu daityā hyāsanmahābalāḥ| taistadā darpamohādvai abādhyanta divaukasaḥ||

Verse 15

ततः सम्भूय विबुधास्तान्हन्तुं कृतनिश्चयाः। चक्रुः शत्रुवधे यत्नं दैत्याञ्चेतुमशक्नुवन्।।

tataḥ sambhūya vibudhāstānhantuṃ kṛtaniścayāḥ| cakruḥ śatruvadhe yatnaṃ daityāñcetumaśaknuvan||

Verse 16

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरमुमापतिम्। प्रासादयंस्तदा भक्त्या जहि शत्रुगणानिति।।

abhigamya tato devā maheśvaramumāpatim| prāsādayaṃstadā bhaktyā jahi śatrugaṇāniti||

Verse 17

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम्। रामं भार्गवमाहूय सोऽभ्यभाषत शङ्करः।।

pratijñāya tato devo devatānāṃ ripukṣayam| rāmaṃ bhārgavamāhūya so'bhyabhāṣata śaṅkaraḥ||

Verse 18

रिपून्भार्गव देवानां जहि सर्वान्समागतान्। लोकानां हितकामार्थं मत्प्रियार्थं तथैव च।।

ripūnbhārgava devānāṃ jahi sarvānsamāgatān| lokānāṃ hitakāmārthaṃ matpriyārthaṃ tathaiva ca||

Verse 19

परशुराम उवाच। का शक्तिर्मम देवेश अकृतास्त्रस्य संयुगे। निहन्तुं दानवान्सर्वान्कृतास्त्रान्युद्धदुर्मदान्।।

paraśurāma uvāca| kā śaktirmama deveśa akṛtāstrasya saṃyuge| nihantuṃ dānavānsarvānkṛtāstrānyuddhadurmadān||

Verse 20

ईश्वर उवाच। गच्छ त्वं मदनुज्ञानान्निहनिष्यसि शात्रवान्। विजित्य च रिपून्सर्वान्गुणान्प्राप्स्यसि पुष्कलान्।।

īśvara uvāca| gaccha tvaṃ madanujñānānnihaniṣyasi śātravān| vijitya ca ripūnsarvānguṇānprāpsyasi puṣkalān||

Verse 21

दुर्योधन उवाच। एतच्छ्रुत्वा तु वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः। रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान्प्रति।।

duryodhana uvāca| etacchrutvā tu vacanaṃ pratigṛhya ca sarvaśaḥ| rāmaḥ kṛtasvastyayanaḥ prayayau dānavānprati||

Verse 22

ततोऽजयद्देवशत्रून्महादर्पबलान्वितान्। वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैरेव भार्गवः।।

tato'jayaddevaśatrūnmahādarpabalānvitān| vajrāśanisamasparśaiḥ prahāraireva bhārgavaḥ||

Verse 23

स दानवैः क्षततनुर्जामदग्न्यो नृपोत्तम। संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समपद्यत।।

sa dānavaiḥ kṣatatanurjāmadagnyo nṛpottama| saṃspṛṣṭaḥ sthāṇunā sadyo nirvraṇaḥ samapadyata||

Verse 24

प्रीतश्च भगवान्देवः कर्मणा तेन तस्य वै। वरान्प्रादाद्बहुविधान्भार्गवाय महात्मने।।

prītaśca bhagavāndevaḥ karmaṇā tena tasya vai| varānprādādbahuvidhānbhārgavāya mahātmane||

Verse 25

उक्तश्च प्रीतियुक्तेन देवदेवेन शूलिना।।

uktaśca prītiyuktena devadevena śūlinā||

Verse 26

निपातात्तव शस्त्राणां शरीरे याऽभवद्रुजा। तया ते मानुषं कर्म व्यपोहं भृगुनन्दन। गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद्यथेप्सितं।।

nipātāttava śastrāṇāṃ śarīre yā'bhavadrujā| tayā te mānuṣaṃ karma vyapohaṃ bhṛgunandana| gṛhāṇāstrāṇi divyāni matsakāśādyathepsitaṃ||

Verse 27

ततोऽस्त्राणि समग्राणि वरांश्च मनसेप्सितान्। लब्ध्वा बहुविधान्रामः प्रणम्यशिरसा शिवम्। अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज्जगाम स महातपाः।।

tato'strāṇi samagrāṇi varāṃśca manasepsitān| labdhvā bahuvidhānrāmaḥ praṇamyaśirasā śivam| anujñāṃ prāpya deveśājjagāma sa mahātapāḥ||

Verse 28

एवमेतत्पुरावृत्तं तथा कथितवानृषिः।।

evametatpurāvṛttaṃ tathā kathitavānṛṣiḥ||

Verse 29

भार्गवोऽपि ददौ सर्वं धनुर्वेदं महात्मने। कर्णाय पुरुषव्याघ्रः सुप्रीतेनान्तरात्मना।।

bhārgavo'pi dadau sarvaṃ dhanurvedaṃ mahātmane| karṇāya puruṣavyāghraḥ suprītenāntarātmanā||

Verse 30

वृजिनं न भवेत्किञ्चिदस्य कर्णस्य पार्थिव। सूतेन वर्धितो नित्यं न सूतो नृप एव सः।।

vṛjinaṃ na bhavetkiñcidasya karṇasya pārthiva| sūtena vardhito nityaṃ na sūto nṛpa eva saḥ||

Verse 31

विशुद्धयोनिं विज्ञाय दिव्यान्यस्त्राण्यदाद्भृगुः। नापि सूतकुले जातं मन्ये कर्णं कथञ्चन। देवपुत्रमदं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम्।।

viśuddhayoniṃ vijñāya divyānyastrāṇyadādbhṛguḥ| nāpi sūtakule jātaṃ manye karṇaṃ kathañcana| devaputramadaṃ manye kṣatriyāṇāṃ kulodbhavam||

Verse 32

विसृष्टमविबोधार्थं कुलस्येंति मतिर्मम। सर्वथा न ह्यसो शल्य कर्णः सूतकुलोद्भवः।।

visṛṣṭamavibodhārthaṃ kulasyeṃti matirmama| sarvathā na hyaso śalya karṇaḥ sūtakulodbhavaḥ||

Verse 33

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुमरिन्दमम्। कथमादित्यसङ्काशं मृगी सिंहं प्रसूयते।।

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ dīrghabāhumarindamam| kathamādityasaṅkāśaṃ mṛgī siṃhaṃ prasūyate||

Verse 34

पश्य ह्यस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ। वक्षः पश्य विशालं च सर्वशस्त्रसहं रणे।।

paśya hyasya bhujau pīnau nāgarājakaropamau| vakṣaḥ paśya viśālaṃ ca sarvaśastrasahaṃ raṇe||

Verse 35

न त्वेव प्राकृतः कश्चित्कर्णो वैकर्तनो वृषा। महात्माह्येष राजेन्द्र रामशिष्यः प्रतापवान्।।

na tveva prākṛtaḥ kaścitkarṇo vaikartano vṛṣā| mahātmāhyeṣa rājendra rāmaśiṣyaḥ pratāpavān||