Adhyaya 22

Verse 1

कृष्णतुल्यसारथेरभावात्स्वस्यार्जुनान्न्यूनतां मन्यमानेन कर्णेन दुर्योधनं प्रति शल्यस्य सारथ्ये नियोजनचोदना।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। स्वेन च्छन्देन नः सर्वानवधीद्व्यक्तमर्जुनः। न ह्यस्य समरे मुच्येदन्तकोऽप्याततायिनः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि द्वाविंशोऽध्यायः।। 22 ।।

kṛṣṇatulyasāratherabhāvātsvasyārjunānnyūnatāṃ manyamānena karṇena duryodhanaṃ prati śalyasya sārathye niyojanacodanā|| 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| svena cchandena naḥ sarvānavadhīdvyaktamarjunaḥ| na hyasya samare mucyedantako'pyātatāyinaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi dvāviṃśo'dhyāyaḥ|| 22 ||

Verse 2

पार्थो ह्येकोऽहरद्भद्रामेकश्चाग्निमतर्पयत्। एकश्चेमां महीं जित्वा चक्रे बलिभृतो नृपान्।। स्वेन च्छन्देन इच्छया। आततायिनः शस्त्रपाणेः।।

pārtho hyeko'haradbhadrāmekaścāgnimatarpayat| ekaścemāṃ mahīṃ jitvā cakre balibhṛto nṛpān|| svena cchandena icchayā| ātatāyinaḥ śastrapāṇeḥ||

Verse 3

एको निवातकवचनानहनद्दिव्यकार्मुकः। एकः किरातरूपेण स्थितं शर्वमयोधयत्।।

eko nivātakavacanānahanaddivyakārmukaḥ| ekaḥ kirātarūpeṇa sthitaṃ śarvamayodhayat||

Verse 4

एको ह्यरक्षद्भरतानेको भवमतोषयत्। तेनैकेन जिताः सर्वे मदीया ह्युग्रतेजसः।। भद्रां सुभद्राम्। बलिभृतः करदान्।।

eko hyarakṣadbharatāneko bhavamatoṣayat| tenaikena jitāḥ sarve madīyā hyugratejasaḥ|| bhadrāṃ subhadrām| balibhṛtaḥ karadān||

Verse 5

न ते निन्द्याः प्रशस्यास्ते यत्ते चक्रुर्ब्रवीहि तत्। ततो दुर्योधनः सूत पश्चात्किमकरोत्तदा।।

na te nindyāḥ praśasyāste yatte cakrurbravīhi tat| tato duryodhanaḥ sūta paścātkimakarottadā||

Verse 6

सञ्जय उवाच। हतप्रहतविध्वस्ता विवर्मायुधवाहनाः। दीनस्वरा दूयमाना मानिनः शत्रुनिर्जिताः।। अरक्षत घोषयात्रायाम्। भरतान्दुर्योधनादीन्।।

sañjaya uvāca| hataprahatavidhvastā vivarmāyudhavāhanāḥ| dīnasvarā dūyamānā māninaḥ śatrunirjitāḥ|| arakṣata ghoṣayātrāyām| bharatānduryodhanādīn||

Verse 7

शिबिरस्थाः पुनर्मन्त्रं मन्त्रयन्ति स्म कौरवाः। भग्नदंष्ट्रा हतविषाः पादाक्रान्ता इवोरगाः।।

śibirasthāḥ punarmantraṃ mantrayanti sma kauravāḥ| bhagnadaṃṣṭrā hataviṣāḥ pādākrāntā ivoragāḥ||

Verse 8

तानब्रवीत्ततः कर्णः क्रुद्वः सर्प इव श्वसन्। करं करेण निष्पीड्य प्रेक्षमाणस्तवात्मजम्।।

tānabravīttataḥ karṇaḥ krudvaḥ sarpa iva śvasan| karaṃ kareṇa niṣpīḍya prekṣamāṇastavātmajam||

Verse 9

यत्तो दृढश्च दक्षश्च धृतिमानर्जुनः सदा। सम्बोधयति चाप्येनं यथाकालमधोक्षजः।।

yatto dṛḍhaśca dakṣaśca dhṛtimānarjunaḥ sadā| sambodhayati cāpyenaṃ yathākālamadhokṣajaḥ||

Verse 10

सहसाऽस्त्रविसर्गेण वयं तेनाद्य वञ्चिताः। श्वस्त्वहं तस्य सङ्कल्पं सर्वं हन्ता महीपते।। हतास्ताडिताः। प्रहताश्छिन्नावयवाः। विध्वस्ताः वाहनेभ्योऽधः पातिताः।।

sahasā'stravisargeṇa vayaṃ tenādya vañcitāḥ| śvastvahaṃ tasya saṅkalpaṃ sarvaṃ hantā mahīpate|| hatāstāḍitāḥ| prahatāśchinnāvayavāḥ| vidhvastāḥ vāhanebhyo'dhaḥ pātitāḥ||

Verse 11

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सोऽनुजज्ञे नृपोत्तमान्। तेऽनुज्ञाता नृपाः सर्वे स्वानि वेश्मानि भेजिरे।।

evamuktastathetyuktvā so'nujajñe nṛpottamān| te'nujñātā nṛpāḥ sarve svāni veśmāni bhejire||

Verse 12

सुखोषितास्तां रजनीं हृष्टा युद्वाय निर्ययुः। तेऽपश्यन्विहितं व्यूहं धर्मराजेन दुर्जयम्। प्रयत्नात्कुरुमुख्येन बृहस्पत्युशनोमतात्।। सहसा अकस्मात् सहस्राक्षनिसृष्ट्या च शक्त्या तेन स्म वञ्चिताः इति ख. पाठः। सहस्राक्षनिसर्गेय शक्त्या तेन स्म वञ्चिताः इति ट.पाठः।।

sukhoṣitāstāṃ rajanīṃ hṛṣṭā yudvāya niryayuḥ| te'paśyanvihitaṃ vyūhaṃ dharmarājena durjayam| prayatnātkurumukhyena bṛhaspatyuśanomatāt|| sahasā akasmāt sahasrākṣanisṛṣṭyā ca śaktyā tena sma vañcitāḥ iti kha. pāṭhaḥ| sahasrākṣanisargeya śaktyā tena sma vañcitāḥ iti ṭa.pāṭhaḥ||

Verse 13

अथ प्रतीपकर्तारं प्रवीरं परवीरहा। सस्मार वृषभस्कन्धं कर्णं दुर्योधनस्तदा।। वृहस्पत्युशनोमते इति झ.पाठः तत्र स्थितेनेति शेषः।।

atha pratīpakartāraṃ pravīraṃ paravīrahā| sasmāra vṛṣabhaskandhaṃ karṇaṃ duryodhanastadā|| vṛhaspatyuśanomate iti jha.pāṭhaḥ tatra sthiteneti śeṣaḥ||

Verse 14

पुरन्दरसमं युद्वे मरुद्गणसमं बले। कार्तवीर्यसमं वीर्ये कर्णं राज्ञोऽगमन्मनः।।

purandarasamaṃ yudve marudgaṇasamaṃ bale| kārtavīryasamaṃ vīrye karṇaṃ rājño'gamanmanaḥ||

Verse 15

सर्वेषां चैव सैन्यानां कर्णमेवागमन्मनः। सूतपुत्रं महेष्वासं बन्धुमात्ययिकेष्विव।। प्रतीपकर्तारं शत्रूणां छेत्तारम्। प्रवीरं प्रकृष्टं वीरम्।।

sarveṣāṃ caiva sainyānāṃ karṇamevāgamanmanaḥ| sūtaputraṃ maheṣvāsaṃ bandhumātyayikeṣviva|| pratīpakartāraṃ śatrūṇāṃ chettāram| pravīraṃ prakṛṣṭaṃ vīram||

Verse 16

धृतराष्ट्र उवाच। ततो दुर्योधनः सूत पश्चात्किमकरोत्तदा। यद्वोऽगमन्मनो मन्दाः कर्णं वैकर्तनं प्रति।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| tato duryodhanaḥ sūta paścātkimakarottadā| yadvo'gamanmano mandāḥ karṇaṃ vaikartanaṃ prati||

Verse 17

अप्यपश्यत राधेयं शीतार्ता इव भास्करम्। कृतेऽवहारे सैन्यानां प्रवृत्ते च रणे पुनः।। आल्ययिकेषु प्राणसङ्कटेषु।।

apyapaśyata rādheyaṃ śītārtā iva bhāskaram| kṛte'vahāre sainyānāṃ pravṛtte ca raṇe punaḥ|| ālyayikeṣu prāṇasaṅkaṭeṣu||

Verse 18

दुर्योधनं च तत्राजौ पाण्डवेन भृशार्दितम्। पराक्रान्तान्पाण्डुसुतान्दृष्ट्वाऽपि भृशार्दितम्।।

duryodhanaṃ ca tatrājau pāṇḍavena bhṛśārditam| parākrāntānpāṇḍusutāndṛṣṭvā'pi bhṛśārditam||

Verse 19

कथं वैकर्तनः कर्णस्तत्रायुध्यत सञ्जय। कथं च पाण्डवाः सर्वे युयुधुस्तत्र सूतजम्।।

kathaṃ vaikartanaḥ karṇastatrāyudhyata sañjaya| kathaṃ ca pāṇḍavāḥ sarve yuyudhustatra sūtajam||

Verse 20

कर्णो ह्येको महाबाहुर्हन्यात्पार्थान्ससृञ्जयान्। कर्णस्य भुजयोर्वीर्यं शक्रविष्णुसमं युधि।।

karṇo hyeko mahābāhurhanyātpārthānsasṛñjayān| karṇasya bhujayorvīryaṃ śakraviṣṇusamaṃ yudhi||

Verse 21

तस्य शस्त्राणि घोराणि विक्रमश्च महात्मनः। कर्णमाश्रित्य सङ्ग्रामे मत्तो दुर्योधनो नृपः।।

tasya śastrāṇi ghorāṇi vikramaśca mahātmanaḥ| karṇamāśritya saṅgrāme matto duryodhano nṛpaḥ||

Verse 22

दुर्योधनं ततो दृष्ट्वा पाण्डवेन भृशार्दितम्। पराक्रान्तान्पाण्डुसुतान्दृष्ट्वा चापि महारथः।। न भीमो विक्रमं सोढुं इति क.ङ.पाठः।।

duryodhanaṃ tato dṛṣṭvā pāṇḍavena bhṛśārditam| parākrāntānpāṇḍusutāndṛṣṭvā cāpi mahārathaḥ|| na bhīmo vikramaṃ soḍhuṃ iti ka.ṅa.pāṭhaḥ||

Verse 23

कर्णमाश्रित्य सङ्ग्रामे मन्दो दुर्योधनः पुनः। जेतुमुत्सहते पार्थान्सपुत्रान्सहकेशवान्।।

karṇamāśritya saṅgrāme mando duryodhanaḥ punaḥ| jetumutsahate pārthānsaputrānsahakeśavān||

Verse 24

यः सौबलं तथा तात नीतिमानिति मन्यते। कर्णं चाग्रतिमं युद्वे देवैरपि दुरुत्सहम्।।

yaḥ saubalaṃ tathā tāta nītimāniti manyate| karṇaṃ cāgratimaṃ yudve devairapi durutsaham||

Verse 25

मन्यतेऽभ्यधिकं पार्थादेवं चास्य हृदि स्थितम्। विजेष्यति रणे कर्ण एकः पर्थान्ससोमकान्। मम चैव सदा मन्दः शंसते नित्यमग्रतः।।

manyate'bhyadhikaṃ pārthādevaṃ cāsya hṛdi sthitam| vijeṣyati raṇe karṇa ekaḥ parthānsasomakān| mama caiva sadā mandaḥ śaṃsate nityamagrataḥ||

Verse 26

अहो बत महद्दुःखं यत्र पाण्डुसुतान्रणे। नातरद्रभसः कर्णो दैवं नूनं परायणम्।।

aho bata mahadduḥkhaṃ yatra pāṇḍusutānraṇe| nātaradrabhasaḥ karṇo daivaṃ nūnaṃ parāyaṇam||

Verse 27

अहो द्यूतस्य निष्ठेयं घोरा सम्प्रति वर्तते।। अप्यपश्यत। अपिः प्रश्ने।।

aho dyūtasya niṣṭheyaṃ ghorā samprati vartate|| apyapaśyata| apiḥ praśne||

Verse 28

अहो तीव्राणि दुःखानि दुर्योधनकृतान्यहम्। सोढा घोराणि बहुशः शल्यभूतानि सञ्जय।।

aho tīvrāṇi duḥkhāni duryodhanakṛtānyaham| soḍhā ghorāṇi bahuśaḥ śalyabhūtāni sañjaya||

Verse 29

सौबलं च तदा तात नीतिमानिति मन्यते। कर्णश्च रभसो नित्यं राजा त चाप्यनुव्रतः।। निष्ठा विपाकः।।

saubalaṃ ca tadā tāta nītimāniti manyate| karṇaśca rabhaso nityaṃ rājā ta cāpyanuvrataḥ|| niṣṭhā vipākaḥ||

Verse 30

यदेवं वर्तमानेषु महायुद्वेषु सञ्जय। अश्रौषं निहतान्पुत्रान्नित्यमेव विनिर्जितान्।।

yadevaṃ vartamāneṣu mahāyudveṣu sañjaya| aśrauṣaṃ nihatānputrānnityameva vinirjitān||

Verse 31

न पाण्डवानां समरे कश्चिदस्ति हतः किल। स्त्रीमध्यमिव गाहन्ते दैवं तु बलवत्तरम्।। कर्णश्च नीतिमानिति मन्यत इति पूर्वेणान्वयः।।

na pāṇḍavānāṃ samare kaścidasti hataḥ kila| strīmadhyamiva gāhante daivaṃ tu balavattaram|| karṇaśca nītimāniti manyata iti pūrveṇānvayaḥ||

Verse 32

सञ्जय उवाच। [राजन्पूर्वनिमित्तानि धर्मिष्ठानि विचिन्तय]। स्त्रीमध्यमिव गाहन्ते निर्भयाः सेनां मृद्रन्तीत्यर्थः।।

sañjaya uvāca| [rājanpūrvanimittāni dharmiṣṭhāni vicintaya]| strīmadhyamiva gāhante nirbhayāḥ senāṃ mṛdrantītyarthaḥ||

Verse 33

अतिक्रान्तं हि यत्कार्यं पश्चाच्चिन्तयते नरः। तच्चास्य न भवेत्कार्यं चिन्तया च विनश्यति।।

atikrāntaṃ hi yatkāryaṃ paścāccintayate naraḥ| taccāsya na bhavetkāryaṃ cintayā ca vinaśyati||

Verse 34

तदिदं तव कार्यं तु दूरप्राप्तं विजानता। न कृतं यत्त्वया पूर्वं प्राप्ताप्राप्तविचारणम्।। निमितानि द्यूतादीनि धर्मिष्ठानीतिविपरीतलक्षणा। अधर्मिष्ठानीत्यर्थः।।

tadidaṃ tava kāryaṃ tu dūraprāptaṃ vijānatā| na kṛtaṃ yattvayā pūrvaṃ prāptāprāptavicāraṇam|| nimitāni dyūtādīni dharmiṣṭhānītiviparītalakṣaṇā| adharmiṣṭhānītyarthaḥ||

Verse 35

उक्तोऽसि बहुधा राज्ञन्मा युध्यस्वेति पाण्डवैः। न च तत्त्वग्रहीर्द्वेषात्पाण्डवेषु विशाम्पते।।

ukto'si bahudhā rājñanmā yudhyasveti pāṇḍavaiḥ| na ca tattvagrahīrdveṣātpāṇḍaveṣu viśāmpate||

Verse 36

त्वया पापानि घोराणि समाचीर्णानि पाण्डुषु। त्वत्कृते वर्तते घोरः पार्थिवानां जनक्षयः।।

tvayā pāpāni ghorāṇi samācīrṇāni pāṇḍuṣu| tvatkṛte vartate ghoraḥ pārthivānāṃ janakṣayaḥ||

Verse 37

तत्त्विदानीमतिक्रान्तं मा शुचो भरतर्षभ। शृणु सर्वं यथावृत्तं घोरं वैशसमुच्यते।।

tattvidānīmatikrāntaṃ mā śuco bharatarṣabha| śṛṇu sarvaṃ yathāvṛttaṃ ghoraṃ vaiśasamucyate||

Verse 38

प्रभातायां रजन्यां तु कर्णो राजानमभ्ययात्। समेत्य च महाबाहुर्दुर्योधनमथाब्रवीत्।।

prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu karṇo rājānamabhyayāt| sametya ca mahābāhurduryodhanamathābravīt||

Verse 39

कर्ण उवाच। अद्य राजन्समेष्यामि पाण्डवेन यशस्विना। निहनिष्यामि तं वीरं स वा मां निहनिष्यति।।

karṇa uvāca| adya rājansameṣyāmi pāṇḍavena yaśasvinā| nihaniṣyāmi taṃ vīraṃ sa vā māṃ nihaniṣyati||

Verse 40

बहुत्वान्मम कार्याणां तथा पार्थस्य भारत। नाभूत्समागमो राजन्मम चैवार्जुनस्य च।।

bahutvānmama kāryāṇāṃ tathā pārthasya bhārata| nābhūtsamāgamo rājanmama caivārjunasya ca||

Verse 41

इदं तु मे यथाप्रज्ञं शृणु वाक्यं विशाम्पते। अनिहत्य रणे पार्थं नाहमेष्यामि भारत।।

idaṃ tu me yathāprajñaṃ śṛṇu vākyaṃ viśāmpate| anihatya raṇe pārthaṃ nāhameṣyāmi bhārata||

Verse 42

हतप्रवीरे सैन्येऽस्मिन्मयि चावस्थिते युधि। अभियास्यति मां पार्थः शक्रशक्तिविनाकृतम्।।

hatapravīre sainye'sminmayi cāvasthite yudhi| abhiyāsyati māṃ pārthaḥ śakraśaktivinākṛtam||

Verse 43

ततः श्रेयस्करं यच्च तन्निबोध जनेश्वर। आयुधानां च मे वीर्यं दिव्यानामर्जुनस्य च।। प्राप्ताप्राप्तविचरणं युक्तायुक्तपरीक्षणं न कृतमित्यन्वयः।।

tataḥ śreyaskaraṃ yacca tannibodha janeśvara| āyudhānāṃ ca me vīryaṃ divyānāmarjunasya ca|| prāptāprāptavicaraṇaṃ yuktāyuktaparīkṣaṇaṃ na kṛtamityanvayaḥ||

Verse 44

कार्यस्य महतो भेदे लाघवे दूरपातने। सौष्ठवे चास्त्रपाते च सव्यसाची न मत्समः।। जीवानामर्जुनस्य चेति ख.ड.पाठः।।

kāryasya mahato bhede lāghave dūrapātane| sauṣṭhave cāstrapāte ca savyasācī na matsamaḥ|| jīvānāmarjunasya ceti kha.ḍa.pāṭhaḥ||

Verse 45

प्राणे शौर्येऽथ विज्ञाने विक्रमे चापि भारत। निमित्तज्ञानयोगे च सव्यसाची न मत्समः।। कार्यस्य कर्तव्यस्य परकीयस्य भेदे विनाशे। लाघवे शैघ्र्ये। सौष्ठवे कौशले।।

prāṇe śaurye'tha vijñāne vikrame cāpi bhārata| nimittajñānayoge ca savyasācī na matsamaḥ|| kāryasya kartavyasya parakīyasya bhede vināśe| lāghave śaighrye| sauṣṭhave kauśale||

Verse 46

सर्वायुधमहामात्रं विजयं नाम तद्वनुः। इन्द्रार्थं प्रियकामेन निर्मितं विश्वकर्मणा।। प्राणे शारीरबले। शौर्ये मानसबले विज्ञाने अस्त्रशिक्षायाम्। विक्रमे फलोपधानेऽस्त्राणाम्। निमित्तज्ञानयोगे लक्षसम्बन्धावधारणे। प्राणस्थैर्ये च वीर्ये च इति क.ख.ङ.पाठः।।

sarvāyudhamahāmātraṃ vijayaṃ nāma tadvanuḥ| indrārthaṃ priyakāmena nirmitaṃ viśvakarmaṇā|| prāṇe śārīrabale| śaurye mānasabale vijñāne astraśikṣāyām| vikrame phalopadhāne'strāṇām| nimittajñānayoge lakṣasambandhāvadhāraṇe| prāṇasthairye ca vīrye ca iti ka.kha.ṅa.pāṭhaḥ||

Verse 47

येन दैत्यगणान्राजञ्जितवान्वै शतक्रतुः। यस्य घोषेण दैत्यानां व्यामुह्यन्त दिशो दश।।

yena daityagaṇānrājañjitavānvai śatakratuḥ| yasya ghoṣeṇa daityānāṃ vyāmuhyanta diśo daśa||

Verse 48

तद्भार्गवाय प्रायच्छच्छक्रः परमसम्मतम्। तद्दिव्यं भार्गवो मह्यमददद्वनुरत्तमम्।।

tadbhārgavāya prāyacchacchakraḥ paramasammatam| taddivyaṃ bhārgavo mahyamadadadvanurattamam||

Verse 49

तेन योत्स्ये महाबाहुमर्जुनं जयतां वरम्। यथेन्द्रः समरे सर्वान्दैतेयान्वै समागतान्। निजघान तथा सर्वाञ्जेष्यामि युधि पाण्डवान्।।

tena yotsye mahābāhumarjunaṃ jayatāṃ varam| yathendraḥ samare sarvāndaiteyānvai samāgatān| nijaghāna tathā sarvāñjeṣyāmi yudhi pāṇḍavān||

Verse 50

धनुर्घोरं रामदत्तं गाण्डीवात्तद्विशिष्यते। त्रिस्सप्तकृत्वः पृथिवी धनुषा येन निर्जिता।।

dhanurghoraṃ rāmadattaṃ gāṇḍīvāttadviśiṣyate| trissaptakṛtvaḥ pṛthivī dhanuṣā yena nirjitā||

Verse 51

धनुषो ह्यस्य कर्माणि दिव्यानि प्राह भार्गवः। तद्रामो ह्यददन्मह्यं तेन योत्स्यामि पाण्डवम्।।

dhanuṣo hyasya karmāṇi divyāni prāha bhārgavaḥ| tadrāmo hyadadanmahyaṃ tena yotsyāmi pāṇḍavam||

Verse 52

अद्य दुर्योधनाहं त्वां नन्दयिष्ये सबान्धवम्। निहत्य समरे वीरमर्जुनं जयतां वरम्।।

adya duryodhanāhaṃ tvāṃ nandayiṣye sabāndhavam| nihatya samare vīramarjunaṃ jayatāṃ varam||

Verse 53

सपर्वतवनद्वीपा हतवीरा ससागरा। पुत्रपौत्रप्रतिष्ठा ते भविष्यत्यद्य पार्थिव।।

saparvatavanadvīpā hatavīrā sasāgarā| putrapautrapratiṣṭhā te bhaviṣyatyadya pārthiva||

Verse 54

नाशक्यं विद्यते मेऽद्य त्वत्प्रियार्थं विशेषतः। सम्यग्धर्मानुरक्तस्य सिद्विरात्मवतो यथा।। महामात्रं श्रेष्ठम्।।

nāśakyaṃ vidyate me'dya tvatpriyārthaṃ viśeṣataḥ| samyagdharmānuraktasya sidvirātmavato yathā|| mahāmātraṃ śreṣṭham||

Verse 55

न हि मे विक्रमं सोढुं स शक्तोऽग्निं तरुर्यथा। अवश्यं तु मया वाच्यं येन हीनोऽस्मि फल्गुनात्।। सिद्विर्मोक्षः। आत्मवतो जितचित्तस्य।।

na hi me vikramaṃ soḍhuṃ sa śakto'gniṃ taruryathā| avaśyaṃ tu mayā vācyaṃ yena hīno'smi phalgunāt|| sidvirmokṣaḥ| ātmavato jitacittasya||

Verse 56

ज्या तस्य धनुषो दिव्या तथाऽक्षय्ये महेषुधी। सारथिस्तस्य गोविन्दो मम तादृङ्ग विद्यते।।

jyā tasya dhanuṣo divyā tathā'kṣayye maheṣudhī| sārathistasya govindo mama tādṛṅga vidyate||

Verse 57

तस्य दिव्यं धनुः श्रेष्ठं गाण्डीवमजितं युधि। विजयं च महद्दिव्यं ममापि धनुरुत्तमम्।।

tasya divyaṃ dhanuḥ śreṣṭhaṃ gāṇḍīvamajitaṃ yudhi| vijayaṃ ca mahaddivyaṃ mamāpi dhanuruttamam||

Verse 58

तत्राहमधिकः पार्थाद्वनुषा तेन पार्थिव। येन चाप्यधिको वीरः पाण्डवस्तन्निबोध मे।।

tatrāhamadhikaḥ pārthādvanuṣā tena pārthiva| yena cāpyadhiko vīraḥ pāṇḍavastannibodha me||

Verse 59

रश्मिग्राहश्च दाशार्हः सर्वलोकनमस्कृतः। अग्निदत्तश्च वै दिव्यो रथः काञ्चनभूषणः।।

raśmigrāhaśca dāśārhaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ| agnidattaśca vai divyo rathaḥ kāñcanabhūṣaṇaḥ||

Verse 60

अच्छेद्याः सर्वतो वीर वाजिनश्च मनोजवाः। ध्वजश्च दिव्यो द्युतिमान्वानरोपि भयङ्करः।।

acchedyāḥ sarvato vīra vājinaśca manojavāḥ| dhvajaśca divyo dyutimānvānaropi bhayaṅkaraḥ||

Verse 61

कृष्णश्च जगतः स्रष्टा रथं तमभिरक्षति। एभिस्त्रिभिरहं हीनो युद्वुमिच्छामि पाण्डवम्।।

kṛṣṇaśca jagataḥ sraṣṭā rathaṃ tamabhirakṣati| ebhistribhirahaṃ hīno yudvumicchāmi pāṇḍavam||

Verse 62

अयं तु सदृशः शौरेः शल्यः समितिशोभनः। सारथ्यं यदि मे कुर्याद्द्रुवस्ते विजयो भवेत्।।

ayaṃ tu sadṛśaḥ śaureḥ śalyaḥ samitiśobhanaḥ| sārathyaṃ yadi me kuryāddruvaste vijayo bhavet||

Verse 63

तस्य मे सारथिः शल्यो भवत्वसुकरः परैः। नाराचान्गार्ध्रपत्रांश्च शकटानि वहन्तु मे।।

tasya me sārathiḥ śalyo bhavatvasukaraḥ paraiḥ| nārācāngārdhrapatrāṃśca śakaṭāni vahantu me||

Verse 64

रथाश्च मुख्या राजेन्द्र युक्ता वाजिभिरुत्तमैः। आयान्तु पश्चात्सततं मामेव भरतर्षभ।।

rathāśca mukhyā rājendra yuktā vājibhiruttamaiḥ| āyāntu paścātsatataṃ māmeva bharatarṣabha||

Verse 65

एवमभ्यधिकः पार्थाद्भविष्यामि गुणैरहम्। शल्योप्यभ्यधिकः कृष्णादर्जुनादपिचाप्यहम्।।

evamabhyadhikaḥ pārthādbhaviṣyāmi guṇairaham| śalyopyabhyadhikaḥ kṛṣṇādarjunādapicāpyaham||

Verse 66

यथाऽश्वहृदयं वेद दाशार्हः परवीरहा। तथा शल्यो विजानीते हयज्ञानं महारथः।।

yathā'śvahṛdayaṃ veda dāśārhaḥ paravīrahā| tathā śalyo vijānīte hayajñānaṃ mahārathaḥ||

Verse 67

बाहुवीर्ये समो नास्ति मद्रराजस्य कश्चन। तथाऽस्त्रे मत्समो नास्ति कश्चिदेव धनुर्धरः।।

bāhuvīrye samo nāsti madrarājasya kaścana| tathā'stre matsamo nāsti kaścideva dhanurdharaḥ||

Verse 68

तथा शल्यसमो नास्ति हयज्ञाने हि कश्चन। सोऽयमभ्यधिकः कृष्णाद्भविष्यति रथो मम।।

tathā śalyasamo nāsti hayajñāne hi kaścana| so'yamabhyadhikaḥ kṛṣṇādbhaviṣyati ratho mama||

Verse 69

एवं कृते रथस्थोऽहं गुणैरभ्यधिकोऽर्जुनात्। विजयेयमहं सङ्ख्ये फल्गुनं कुरुसत्तम।।

evaṃ kṛte rathastho'haṃ guṇairabhyadhiko'rjunāt| vijayeyamahaṃ saṅkhye phalgunaṃ kurusattama||

Verse 70

समुद्यातुं न शक्ष्यन्ति देवा अपि सवासवाः। एतत्कृतं महाराज त्वयेच्छामि परन्तप।।

samudyātuṃ na śakṣyanti devā api savāsavāḥ| etatkṛtaṃ mahārāja tvayecchāmi parantapa||

Verse 71

क्रियतामेष कामो मे मा वः कालोऽत्यगादयम्। एवं कृते कृतं मह्यं त्वया सर्वं भविष्यति।।

kriyatāmeṣa kāmo me mā vaḥ kālo'tyagādayam| evaṃ kṛte kṛtaṃ mahyaṃ tvayā sarvaṃ bhaviṣyati||

Verse 72

ततो द्रक्ष्यसि सङ्ग्रामे यत्करिष्यामि भारत। सर्वथा पाण्डवान्सङ्ख्ये विजेष्ये वै समागतान्।।

tato drakṣyasi saṅgrāme yatkariṣyāmi bhārata| sarvathā pāṇḍavānsaṅkhye vijeṣye vai samāgatān||

Verse 73

न हि मे समरे शक्ताः समुद्यातुं सुरासुराः। किमु पाण्डुसुता राजन्रणे मानुषयोनयः।।

na hi me samare śaktāḥ samudyātuṃ surāsurāḥ| kimu pāṇḍusutā rājanraṇe mānuṣayonayaḥ||

Verse 74

सञ्जय उवाच। एवमुक्तस्तव सुतः कर्णेनाहवशोभिना। सम्पूज्य सम्प्रहृष्टात्मा ततो राधेयमब्रवीत्।।

sañjaya uvāca| evamuktastava sutaḥ karṇenāhavaśobhinā| sampūjya samprahṛṣṭātmā tato rādheyamabravīt||

Verse 75

दुर्योधन उवाच। एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वं कर्ण मन्यसे। सोपासङ्गा रथाः साश्वाः स्वनुयास्यन्ति संयुगे।।

duryodhana uvāca| evametatkariṣyāmi yathā tvaṃ karṇa manyase| sopāsaṅgā rathāḥ sāśvāḥ svanuyāsyanti saṃyuge||

Verse 76

नाराचान्गार्ध्रपत्रांश्च शकटानि वहन्तु ते। अनुयास्याम कर्ण त्वां वयं सर्वे च पार्थिवाः।।

nārācāngārdhrapatrāṃśca śakaṭāni vahantu te| anuyāsyāma karṇa tvāṃ vayaṃ sarve ca pārthivāḥ||

Verse 77

सञ्जय उवाच। एवमुक्त्वा महाराज तव पुत्रः प्रतापवान्। अभिगम्याब्रवीद्राजा मद्रराजमिदं वचः।।

sañjaya uvāca| evamuktvā mahārāja tava putraḥ pratāpavān| abhigamyābravīdrājā madrarājamidaṃ vacaḥ||