Adhyaya 100

Verse 1

कर्णवधानन्तरं कृष्णार्जुनयोर्युधिष्ठिरसमीपगमनम्।। 1 ।। सञ्जय उवाच। शरसङ्कृत्तवर्माणं रुधिरोक्षितवक्षसम्। गतासुमपि राधेयं नैव लक्ष्मीर्विमुञ्चति।।

karṇavadhānantaraṃ kṛṣṇārjunayoryudhiṣṭhirasamīpagamanam|| 1 || sañjaya uvāca| śarasaṅkṛttavarmāṇaṃ rudhirokṣitavakṣasam| gatāsumapi rādheyaṃ naiva lakṣmīrvimuñcati||

Verse 2

तप्तजाम्बूनदनिभं बालार्कसदृशद्युतिम्। जीवन्तमिव तं शूरं सर्वभूतानि मेनिरे।।

taptajāmbūnadanibhaṃ bālārkasadṛśadyutim| jīvantamiva taṃ śūraṃ sarvabhūtāni menire||

Verse 3

हतस्यापि महाराज सूतपुत्रस्य संयुगे। वित्रेसुः सर्वतो योधाः सिंहस्येवेतरे मृगाः।।

hatasyāpi mahārāja sūtaputrasya saṃyuge| vitresuḥ sarvato yodhāḥ siṃhasyevetare mṛgāḥ||

Verse 4

हतोऽपि पुरुषव्याघ्रो व्याहरन्निव लक्ष्यते। नाभवद्विकृतिः काचिन्मृतस्यापि महात्मनः।।

hato'pi puruṣavyāghro vyāharanniva lakṣyate| nābhavadvikṛtiḥ kācinmṛtasyāpi mahātmanaḥ||

Verse 5

चारुवेषधरं राजंश्चारुमौलिशिरोधरम्। तन्मुखं सूतपुत्रस्य पूर्णचन्द्रसमद्युति।।

cāruveṣadharaṃ rājaṃścārumauliśirodharam| tanmukhaṃ sūtaputrasya pūrṇacandrasamadyuti||

Verse 6

कनकोत्तमसह्काशो ज्वलन्निव विभावसुः। स शान्तः पुरुषव्याघ्रः पार्थसायकवारिणा।।

kanakottamasahkāśo jvalanniva vibhāvasuḥ| sa śāntaḥ puruṣavyāghraḥ pārthasāyakavāriṇā||

Verse 7

यथाऽग्निर्ज्वलनो दीप्तो जलमासाद्य शाम्यति। कर्णाग्निः समरे तद्वत्पार्थमेघेन शामितः।।

yathā'gnirjvalano dīpto jalamāsādya śāmyati| karṇāgniḥ samare tadvatpārthameghena śāmitaḥ||

Verse 8

आहृत्य स यशो दीप्तं सुयुद्धेनात्मनो भुवि। सपुत्रः समरे कर्णः प्रशान्तः पार्थतेजसा।।

āhṛtya sa yaśo dīptaṃ suyuddhenātmano bhuvi| saputraḥ samare karṇaḥ praśāntaḥ pārthatejasā||

Verse 9

प्रताप्य पाण्डवान्सर्वान्पाञ्चालानस्त्रतेजसा। नानाभरणवान्रजंस्तप्तजाम्बूनदप्रभः।।

pratāpya pāṇḍavānsarvānpāñcālānastratejasā| nānābharaṇavānrajaṃstaptajāmbūnadaprabhaḥ||

Verse 10

वर्षित्वा शरवर्षाणि प्रताप्य रिपुवाहिनीम्। श्रीमानिव सहस्रांशुर्ज्वलन्सर्वान्प्रताप्य च। हतो वैकर्तनः कर्णः पादपोऽङ्कुरवानिव।।

varṣitvā śaravarṣāṇi pratāpya ripuvāhinīm| śrīmāniva sahasrāṃśurjvalansarvānpratāpya ca| hato vaikartanaḥ karṇaḥ pādapo'ṅkuravāniva||

Verse 11

ददानीत्येव यः प्रादान्न नास्तीत्यर्थितोऽवदत्। सद्ध्यः सदा सत्पुरुषः स हतो द्वैरथे वृषा।।

dadānītyeva yaḥ prādānna nāstītyarthito'vadat| saddhyaḥ sadā satpuruṣaḥ sa hato dvairathe vṛṣā||

Verse 12

यस्य ब्राह्मणसात्सर्वं वित्तमासीन्महात्मनः। नादेयं ब्राह्मणेष्वासीद्यस्य स्वमपि जीवितम्।।

yasya brāhmaṇasātsarvaṃ vittamāsīnmahātmanaḥ| nādeyaṃ brāhmaṇeṣvāsīdyasya svamapi jīvitam||

Verse 13

स दातॄणां प्रियो राजन्दाता चैव मनोरथान्। स पार्थास्त्रविनिर्दग्धो गतः परमिकां गतिम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि शततमोऽध्यायः।। 100 ।।

sa dātṝṇāṃ priyo rājandātā caiva manorathān| sa pārthāstravinirdagdho gataḥ paramikāṃ gatim|| || iti śrīmanmahābhārate karṇaparvaṇi śatatamo'dhyāyaḥ|| 100 ||

Verse 14

यमाश्रित्याकरोद्वैरं सुतस्ते स गतो दिवम्। आदाय तव पुत्राणां जयाशां सर्म वर्म च।।

yamāśrityākarodvairaṃ sutaste sa gato divam| ādāya tava putrāṇāṃ jayāśāṃ sarma varma ca||

Verse 15

हते च कर्णे सरितो न सस्रु-- र्जगाम चास्तं कलुषो दिवाकरः। श्वेतो ग्रहश्च ज्वलितार्कवर्णो यमस्य पुत्रोऽभ्युदितः स तिर्यक्।।

hate ca karṇe sarito na sasru-- rjagāma cāstaṃ kaluṣo divākaraḥ| śveto grahaśca jvalitārkavarṇo yamasya putro'bhyuditaḥ sa tiryak||

Verse 16

नभश्चचालाथ ननाद चोर्वी ववुश्च वाताः परुषाश्च घोराः। दिशो बभूवुर्ज्वलिताः सधूमा महार्णवाः सस्वनुश्चुक्षुभुश्च।।

nabhaścacālātha nanāda corvī vavuśca vātāḥ paruṣāśca ghorāḥ| diśo babhūvurjvalitāḥ sadhūmā mahārṇavāḥ sasvanuścukṣubhuśca||

Verse 17

सकाननाश्चाद्रिवराश्चकम्पिरे प्रविव्यथुर्भूतगणाश्च मारिष। बृहस्पतिः सम्परिवार्य रोहिणीं बभूव चन्द्रार्कसमो विशाम्पते।।

sakānanāścādrivarāścakampire pravivyathurbhūtagaṇāśca māriṣa| bṛhaspatiḥ samparivārya rohiṇīṃ babhūva candrārkasamo viśāmpate||

Verse 18

हते कर्णे न दिशो विप्रचाराः सचन्द्रार्का द्यौर्विचचाल भूमिः। पपात चोल्का ज्वलनप्रभा च निशाचरा हृष्टतरा बभूवुः।।

hate karṇe na diśo vipracārāḥ sacandrārkā dyaurvicacāla bhūmiḥ| papāta colkā jvalanaprabhā ca niśācarā hṛṣṭatarā babhūvuḥ||

Verse 19

शशिप्रकाशाननमर्जुनो यदा जहार कर्णस्य शिरः शरेण। ततोऽन्तरिक्षे सहसैव शब्दो बभूव हाहेति सुरैर्विमुक्तः।।

śaśiprakāśānanamarjuno yadā jahāra karṇasya śiraḥ śareṇa| tato'ntarikṣe sahasaiva śabdo babhūva hāheti surairvimuktaḥ||

Verse 20

सदेवगन्धर्वमनुष्यपूजितं निहत्य कर्णं रिपुमाहवेऽर्जुनः। रराज राजन्परमेण तेजसा यथा पुरा वृत्रवधे शतक्रतुः।।

sadevagandharvamanuṣyapūjitaṃ nihatya karṇaṃ ripumāhave'rjunaḥ| rarāja rājanparameṇa tejasā yathā purā vṛtravadhe śatakratuḥ||

Verse 21

पताकिना भीमनिनादकेतुना रथेन शङ्खस्फटिकावभासिना। महेन्द्रवाहप्रतिमेन तावुभौ महेन्द्रवीर्यप्रतिमानपौरुषौ।।

patākinā bhīmaninādaketunā rathena śaṅkhasphaṭikāvabhāsinā| mahendravāhapratimena tāvubhau mahendravīryapratimānapauruṣau||

Verse 22

समानयोगाविव विष्णुवासवैः।।

samānayogāviva viṣṇuvāsavaiḥ||

Verse 23

मनांस्यरीणामुपतापयन्तौ।।

manāṃsyarīṇāmupatāpayantau||

Verse 24

सुवर्णजालावततौ महास्वनौ हिमावदातौ परिगृह्य पाणिमिः। चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणां वरौ विघोषयन्तौ विजयं जगत्त्रये।।

suvarṇajālāvatatau mahāsvanau himāvadātau parigṛhya pāṇimiḥ| cucumbatuḥ śaṅkhavarau nṛṇāṃ varau vighoṣayantau vijayaṃ jagattraye||

Verse 25

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो देवदत्तस्य चोभयोः। पृथिवीमन्तरिक्षं च दिशश्च समपूरयत्।।

pāñcajanyasya nirghoṣo devadattasya cobhayoḥ| pṛthivīmantarikṣaṃ ca diśaśca samapūrayat||

Verse 26

वित्रस्ताश्चाभवन्सर्वे कुरवो राजसत्तम। शूरयोः शङ्खशब्देन माधवस्यार्जुनस्य च।।

vitrastāścābhavansarve kuravo rājasattama| śūrayoḥ śaṅkhaśabdena mādhavasyārjunasya ca||

Verse 27

तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौ वनानि शैलान्सरितो गुहाश्च। वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां युधिष्ठिरं नन्दयितुं प्रयातौ।।

tau śaṅkhaśabdena ninādayantau vanāni śailānsarito guhāśca| vitrāsayantau tava putrasenāṃ yudhiṣṭhiraṃ nandayituṃ prayātau||

Verse 28

ततः प्रजग्मुः कुरवो जवेन श्रुत्वैव शङ्खस्वनमीर्यमाणम्। विहाय मद्राधिपतिं पतिं च दुर्योधनं भारत भारतानाम्।।

tataḥ prajagmuḥ kuravo javena śrutvaiva śaṅkhasvanamīryamāṇam| vihāya madrādhipatiṃ patiṃ ca duryodhanaṃ bhārata bhāratānām||

Verse 29

ततो रथेनाम्बुदबृन्दनादिना शरद्वहर्मध्यदिवाकरत्विषा। धनञ्जयस्याधिरथेश्च विस्मिताः प्रशंसमानाः प्रययुस्तदाऽर्जुनम्।।

tato rathenāmbudabṛndanādinā śaradvaharmadhyadivākaratviṣā| dhanañjayasyādhiratheśca vismitāḥ praśaṃsamānāḥ prayayustadā'rjunam||

Verse 30

महाहवे तं बहुशोभमानं धनञ्जयं योधगणैः समेताः। तावन्वमोदंश्च जनाः प्रकामं प्रभाकरावभ्युदितौ यथैव।।

mahāhave taṃ bahuśobhamānaṃ dhanañjayaṃ yodhagaṇaiḥ sametāḥ| tāvanvamodaṃśca janāḥ prakāmaṃ prabhākarāvabhyuditau yathaiva||

Verse 100

सदा स्त्रीणां प्रिय इति झ.पाठः।।

sadā strīṇāṃ priya iti jha.pāṭhaḥ||