Adhyaya 8

Verse 1

मेरोरुत्तरभागस्थखण्डत्रयवर्णनम् ।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। वर्षाणां चैव नामानि पर्वतानां च संजय। आचक्ष्व मे यथातत्त्वं ये च पर्वतवासिनः ।।

meroruttarabhāgasthakhaṇḍatrayavarṇanam || 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| varṣāṇāṃ caiva nāmāni parvatānāṃ ca saṃjaya| ācakṣva me yathātattvaṃ ye ca parvatavāsinaḥ ||

Verse 2

संजय उवाच। दक्षिणेन तु श्वेतस्य नीलस्यैवोत्तरेण तु। वर्षं रमणकं नाम जायन्ते तत्र मानवाः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि जम्बूखण्‍डविनिर्माणपर्वणि अष्टमोऽध्यायः ।।

saṃjaya uvāca| dakṣiṇena tu śvetasya nīlasyaivottareṇa tu| varṣaṃ ramaṇakaṃ nāma jāyante tatra mānavāḥ || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi jambūkhaṇ‍ḍavinirmāṇaparvaṇi aṣṭamo'dhyāyaḥ ||

Verse 3

शुक्लाभिजनसंपन्नाः सर्वे सुप्रियदर्शनाः। निःसपत्नाश्च ते सर्वे जायन्ते तत्र मानवाः ।।

śuklābhijanasaṃpannāḥ sarve supriyadarśanāḥ| niḥsapatnāśca te sarve jāyante tatra mānavāḥ ||

Verse 4

दशवर्षसहस्राणि शतानि दश पञ्च च। जीवन्ति ते महाराज नित्यं मुदितमानसाः ।।

daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśa pañca ca| jīvanti te mahārāja nityaṃ muditamānasāḥ ||

Verse 5

दक्षिणे शृङ्गिणश्चैव श्वेतस्याथोत्तरेण तु। वर्षं हिरण्मयं नाम यत्र हैरण्वती नदी ।।

dakṣiṇe śṛṅgiṇaścaiva śvetasyāthottareṇa tu| varṣaṃ hiraṇmayaṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī ||

Verse 6

यत्र चायं महाराज पक्षिराट् पतगोत्तमः। यक्षानुगा महाराज धनिनः प्रियदर्शनाः ।।

yatra cāyaṃ mahārāja pakṣirāṭ patagottamaḥ| yakṣānugā mahārāja dhaninaḥ priyadarśanāḥ ||

Verse 7

महाबलास्तत्र जना राजन्मुदितमानसाः। एकादशसहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप ।।

mahābalāstatra janā rājanmuditamānasāḥ| ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipa ||

Verse 8

आयुःप्रमाणं जीवन्ति शतानि दश पञ्च च। श्रृङ्गाणि वै श्रृङ्गवतस्त्रीण्येव मनुजाधिप ।। यत्पूर्वं श्वेतवर्षमित्युक्तं तस्यैव रमणकमिति संज्ञान्तरम् ।।

āyuḥpramāṇaṃ jīvanti śatāni daśa pañca ca| śrṛṅgāṇi vai śrṛṅgavatastrīṇyeva manujādhipa || yatpūrvaṃ śvetavarṣamityuktaṃ tasyaiva ramaṇakamiti saṃjñāntaram ||

Verse 9

एकं मणिमयं तत्र तथैकं रौक्ममद्भुतम् । सर्वरत्नमयं चैकं भवनैरुपशोभितम् । तत्र स्वयंप्रभा देवी नित्यं वसति शाण्डिली ।।

ekaṃ maṇimayaṃ tatra tathaikaṃ raukmamadbhutam | sarvaratnamayaṃ caikaṃ bhavanairupaśobhitam | tatra svayaṃprabhā devī nityaṃ vasati śāṇḍilī ||

Verse 10

उत्तरेण तु श्रृङ्गस्य समुद्रान्ते जनाधिप । वर्षमैरावतं नाम तस्माच्छृङ्गवतः परम् ।। शृङ्गवतः षष्ठस्य वर्षपर्वतस्य ।।

uttareṇa tu śrṛṅgasya samudrānte janādhipa | varṣamairāvataṃ nāma tasmācchṛṅgavataḥ param || śṛṅgavataḥ ṣaṣṭhasya varṣaparvatasya ||

Verse 11

न तत्र सूर्यस्तपति न जीर्यन्ते च मानवाः । चन्द्रमाश्च सनक्षत्रो ज्योतिर्भूत इवावृतः ।।

na tatra sūryastapati na jīryante ca mānavāḥ | candramāśca sanakṣatro jyotirbhūta ivāvṛtaḥ ||

Verse 12

पद्मप्रभाः पद्मवर्णाः पद्मपत्रनिभेक्षणाः । पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः ।।

padmaprabhāḥ padmavarṇāḥ padmapatranibhekṣaṇāḥ | padmapatrasugandhāśca jāyante tatra mānavāḥ ||

Verse 13

अनिष्पन्दा इष्टगन्धा निराहारा जितेन्द्रियाः । देवलोकच्युताः सर्वे तथा विरजसो नृप ।। शृङ्गस्य शृङ्गवतः ।।

aniṣpandā iṣṭagandhā nirāhārā jitendriyāḥ | devalokacyutāḥ sarve tathā virajaso nṛpa || śṛṅgasya śṛṅgavataḥ ||

Verse 14

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते जनाधिप । आयुःप्रमाणं जीवन्ति नरा भरतसत्तम ।।

trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te janādhipa | āyuḥpramāṇaṃ jīvanti narā bharatasattama ||

Verse 15

क्षीरोदस्य समुद्रस्य तथैवोत्तरतः प्रभुः । हरिर्वसति वैकुण्ठः शकटे कनकोञ्ज्वले ।।

kṣīrodasya samudrasya tathaivottarataḥ prabhuḥ | harirvasati vaikuṇṭhaḥ śakaṭe kanakoñjvale ||

Verse 16

अष्टचक्रं हि तद्यानं भूतयुक्तं मनोजवम् । अग्निवर्णं महातेजो जाम्बूनदविभूषितम् ।।

aṣṭacakraṃ hi tadyānaṃ bhūtayuktaṃ manojavam | agnivarṇaṃ mahātejo jāmbūnadavibhūṣitam ||

Verse 17

स प्रभुः सर्वभूतानां विभुश्च भरतर्षभ । संक्षेपो विस्तरश्चैव कर्ता कारयिता तथा ।।

sa prabhuḥ sarvabhūtānāṃ vibhuśca bharatarṣabha | saṃkṣepo vistaraścaiva kartā kārayitā tathā ||

Verse 18

पृथिव्यापस्तथाऽऽकाशं वायुस्तेजश्च पार्थिव । स यज्ञः सर्वभूतनामास्यं तस्य हुताशनः ।।

pṛthivyāpastathā''kāśaṃ vāyustejaśca pārthiva | sa yajñaḥ sarvabhūtanāmāsyaṃ tasya hutāśanaḥ ||

Verse 19

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तः संजयेन धृतराष्ट्रो महामनाः। ध्यानमन्वगमद्राजा पुत्रान्प्रति जनाधिप ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktaḥ saṃjayena dhṛtarāṣṭro mahāmanāḥ| dhyānamanvagamadrājā putrānprati janādhipa ||

Verse 20

स विचिन्त्य महातेजाः पुनरेवाब्रवीद्वचः। असंशयं सूतपुत्र कालः संक्षिपते जगत् ।।

sa vicintya mahātejāḥ punarevābravīdvacaḥ| asaṃśayaṃ sūtaputra kālaḥ saṃkṣipate jagat ||

Verse 21

सृजते च पुनः सर्वं नेह विद्यति शाश्वतम् । नरो नारायणश्चैव सर्वज्ञः सर्वभूतहृत् ।।

sṛjate ca punaḥ sarvaṃ neha vidyati śāśvatam | naro nārāyaṇaścaiva sarvajñaḥ sarvabhūtahṛt ||

Verse 22

देवा वैकुण्ठ इत्याद्दुर्वेदा विष्णुरिति प्रभुम् ।।

devā vaikuṇṭha ityāddurvedā viṣṇuriti prabhum ||