Adhyaya 77

Verse 1

भीमद्रोणपराक्रमवर्णनम् ।। 1 ।। सञ्जय उवाच। आत्मदोषात्त्वया राजन्प्राप्तं व्यसनमीदृशम् । न हि दुर्योधनस्तानि पश्यते भरतर्षभ ।।

bhīmadroṇaparākramavarṇanam || 1 || sañjaya uvāca| ātmadoṣāttvayā rājanprāptaṃ vyasanamīdṛśam | na hi duryodhanastāni paśyate bharatarṣabha ||

Verse 2

यानि त्वं पश्यसे राजन्धर्मसंकरकारणात्। तव दोषात्पुरा वृत्तं द्यूतमेतद्विशांपते ।।

yāni tvaṃ paśyase rājandharmasaṃkarakāraṇāt| tava doṣātpurā vṛttaṃ dyūtametadviśāṃpate ||

Verse 3

तव दोषेण युद्दं च प्रवृत्तं सह पाण्डवैः । त्वमेवाद्य फलं भुङ्क्ष्व कृत्वा किल्बिषमात्मना ।।

tava doṣeṇa yuddaṃ ca pravṛttaṃ saha pāṇḍavaiḥ | tvamevādya phalaṃ bhuṅkṣva kṛtvā kilbiṣamātmanā ||

Verse 4

आत्मना हि कृतं कर्म आत्मनैवोपभुज्यते। इह वा प्रेत्य वा राजंस्त्वया प्राप्तं यथातथम् ।।

ātmanā hi kṛtaṃ karma ātmanaivopabhujyate| iha vā pretya vā rājaṃstvayā prāptaṃ yathātatham ||

Verse 5

तस्माद्राजन्स्थिरो भूत्वा प्राप्येदं व्यसनं महत्। शृणु युद्धं यथा वृत्तं शंसतो मे नराधिप ।।

tasmādrājansthiro bhūtvā prāpyedaṃ vyasanaṃ mahat| śṛṇu yuddhaṃ yathā vṛttaṃ śaṃsato me narādhipa ||

Verse 6

भीमसेनः सुनिशितैर्बाणैर्भित्त्वा महाचमूम् । आससाद ततो वीरः सर्वान्दुर्योधनानुजान् ।।

bhīmasenaḥ suniśitairbāṇairbhittvā mahācamūm | āsasāda tato vīraḥ sarvānduryodhanānujān ||

Verse 7

दुःशासनं दुर्विषहं दुःसहं दुर्मदं जयम्। जयत्सेनं विकर्णं च चित्रसेनं सुदर्शनम् ।।

duḥśāsanaṃ durviṣahaṃ duḥsahaṃ durmadaṃ jayam| jayatsenaṃ vikarṇaṃ ca citrasenaṃ sudarśanam ||

Verse 8

चारुचित्रं सुवर्माणं दुष्कर्णं कर्णमेव च । एतांश्चान्यांश्च सुबहून्समीपस्थान्महारथान् ।।

cārucitraṃ suvarmāṇaṃ duṣkarṇaṃ karṇameva ca | etāṃścānyāṃśca subahūnsamīpasthānmahārathān ||

Verse 9

धार्तराष्ट्रान्सुसंक्रुद्धान्दृष्ट्वा भीमो महारथः । भीष्मेण समरे गुप्तां प्रविवेश महाचमूम् ।।

dhārtarāṣṭrānsusaṃkruddhāndṛṣṭvā bhīmo mahārathaḥ | bhīṣmeṇa samare guptāṃ praviveśa mahācamūm ||

Verse 10

अथालोक्य प्रविष्टं तमूचुस्ते सर्व एव तु । जीवग्राहं निगृह्णीमो वयमेनं नराधिपाः ।।

athālokya praviṣṭaṃ tamūcuste sarva eva tu | jīvagrāhaṃ nigṛhṇīmo vayamenaṃ narādhipāḥ ||

Verse 11

स तैः परिवृतः पार्थो भ्रातृभिः कृतनिश्चयैः । प्रजासंहरणे सूर्यः क्रूरैरिव महाग्रहैः ।।

sa taiḥ parivṛtaḥ pārtho bhrātṛbhiḥ kṛtaniścayaiḥ | prajāsaṃharaṇe sūryaḥ krūrairiva mahāgrahaiḥ ||

Verse 12

संप्राप्य मध्यं सैन्यस्य न भीः पाण्डवमाविशत्। यथा देवासुरे युद्धे महेन्द्रं प्राप्य दानवान् ।

saṃprāpya madhyaṃ sainyasya na bhīḥ pāṇḍavamāviśat| yathā devāsure yuddhe mahendraṃ prāpya dānavān |

Verse 13

ततः शतसहस्राणि रथिनां सर्वशः प्रभो । उद्यतानि शरैस्तीव्रैस्तमेकं परिवव्रिरे ।।

tataḥ śatasahasrāṇi rathināṃ sarvaśaḥ prabho | udyatāni śaraistīvraistamekaṃ parivavrire ||

Verse 14

स तेषां प्रवरान्योधान्हस्त्यश्वरथसादिनः । जघान समरे शूरो धार्तराष्ट्रानचिन्तयन् ।।

sa teṣāṃ pravarānyodhānhastyaśvarathasādinaḥ | jaghāna samare śūro dhārtarāṣṭrānacintayan ||

Verse 15

तेषां व्यवसितं ज्ञात्वा भीमसेनो जिघृक्षताम्। समस्तानां वधे राजन्मतिं चक्रे महामनाः ।।

teṣāṃ vyavasitaṃ jñātvā bhīmaseno jighṛkṣatām| samastānāṃ vadhe rājanmatiṃ cakre mahāmanāḥ ||

Verse 16

ततो रथं समुत्सृज्य गदामादाय पाण्डवः । उवाच सारथिं भीमं स्थीयतामिति भारत ।।

tato rathaṃ samutsṛjya gadāmādāya pāṇḍavaḥ | uvāca sārathiṃ bhīmaṃ sthīyatāmiti bhārata ||

Verse 17

यावदेतान्हनिष्यामि धार्तराष्ट्रान्सहानुगान् । इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु प्रविश्य महतीं चमूम् । जघान धार्तराष्ट्राणां तद्बलौघमहार्णवम् ।।

yāvadetānhaniṣyāmi dhārtarāṣṭrānsahānugān | ityuktvā bhīmasenastu praviśya mahatīṃ camūm | jaghāna dhārtarāṣṭrāṇāṃ tadbalaughamahārṇavam ||

Verse 18

गदया भिमसेनेन ताडिता वारणोत्तमाः । भिन्नकुम्भा महाकाया भिन्नपृष्ठास्तथैवच ।।

gadayā bhimasenena tāḍitā vāraṇottamāḥ | bhinnakumbhā mahākāyā bhinnapṛṣṭhāstathaivaca ||

Verse 19

भिन्नगात्राः सहारोहैः शेरते पर्वता इव। रथाश्च भग्नास्तिलशः सयोधाः शतशो रणे ।।

bhinnagātrāḥ sahārohaiḥ śerate parvatā iva| rathāśca bhagnāstilaśaḥ sayodhāḥ śataśo raṇe ||

Verse 20

अश्वाश्च सादिनश्चैव पादातैः सह भारत । तत्राद्भुतमपश्याम भीमसेनस्य विक्रमम् ।।

aśvāśca sādinaścaiva pādātaiḥ saha bhārata | tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam ||

Verse 21

यदेकः समरे राजन्बहुभिः समयोधयत् । अन्तकाले प्रजाः सर्वा दण्डपाणिरिवान्तकः ।।

yadekaḥ samare rājanbahubhiḥ samayodhayat | antakāle prajāḥ sarvā daṇḍapāṇirivāntakaḥ ||

Verse 22

भीमसेने प्रविष्टे तु धृष्टद्युम्नोऽपि पार्षतः । द्रोणमुत्सृज्य तरसा ययौ यत्र वृकोदरः ।।

bhīmasene praviṣṭe tu dhṛṣṭadyumno'pi pārṣataḥ | droṇamutsṛjya tarasā yayau yatra vṛkodaraḥ ||

Verse 23

विदार्य महतीं सेनां तावकानां नरर्षभः । आससाद रथं शून्यं भीमसेनस्य संयुगे ।।

vidārya mahatīṃ senāṃ tāvakānāṃ nararṣabhaḥ | āsasāda rathaṃ śūnyaṃ bhīmasenasya saṃyuge ||

Verse 24

दृष्ट्वा विशोकं समरे भीमसेनस्य सारथिम् । धृष्टद्युम्नो महाराज दुर्मना गतचेतनः ।।

dṛṣṭvā viśokaṃ samare bhīmasenasya sārathim | dhṛṣṭadyumno mahārāja durmanā gatacetanaḥ ||

Verse 25

अपृच्छद्बाष्पसंरुद्धो निःश्वसन्वाचमीरयन् । मम प्राणैः प्रियतमः क्व भीम इति दुःखितः ।।

apṛcchadbāṣpasaṃruddho niḥśvasanvācamīrayan | mama prāṇaiḥ priyatamaḥ kva bhīma iti duḥkhitaḥ ||

Verse 26

विशोकस्तमुवाचेदं धृष्टद्युम्नं कृताञ्जलिः । संस्थाप्य मामिह बली पाण्डवेयः पराक्रमी ।।

viśokastamuvācedaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ kṛtāñjaliḥ | saṃsthāpya māmiha balī pāṇḍaveyaḥ parākramī ||

Verse 27

प्रविष्टो धार्तराष्ट्राणामेतद्बलमहार्णवम् । मामुक्त्वा पुरुषव्याघ्रः प्रीतियुक्तमिदं वचः ।।

praviṣṭo dhārtarāṣṭrāṇāmetadbalamahārṇavam | māmuktvā puruṣavyāghraḥ prītiyuktamidaṃ vacaḥ ||

Verse 28

प्रतिपालय मां सूत नियम्याश्वान्मुहूर्तकम्। यावदेवान्निहन्म्यद्य य इमे मद्वधोद्यताः । अभ्यधावद्गदापाणिस्तद्बलं स महाबलः ।।

pratipālaya māṃ sūta niyamyāśvānmuhūrtakam| yāvadevānnihanmyadya ya ime madvadhodyatāḥ | abhyadhāvadgadāpāṇistadbalaṃ sa mahābalaḥ ||

Verse 29

ततो दृष्ट्वा प्रधावन्तं गदाहस्तं महाबलम् । सर्वेषामेव सैन्यानां संहर्षः समजायत ।।

tato dṛṣṭvā pradhāvantaṃ gadāhastaṃ mahābalam | sarveṣāmeva sainyānāṃ saṃharṣaḥ samajāyata ||

Verse 30

तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयानके । भित्त्वा राजन्महाव्यूहं प्रविवेश सखा तव ।।

tasminsutumule yuddhe vartamāne bhayānake | bhittvā rājanmahāvyūhaṃ praviveśa sakhā tava ||

Verse 31

विशोकस्य वचः श्रुत्वा धृष्टद्युम्नोऽथ पार्षतः । प्रत्युवाच ततः सूतं रणमध्ये महाबलः ।।

viśokasya vacaḥ śrutvā dhṛṣṭadyumno'tha pārṣataḥ | pratyuvāca tataḥ sūtaṃ raṇamadhye mahābalaḥ ||

Verse 32

न हि मे जीवितेनापि विद्यतेऽद्य प्रयोजनम् । भीमसेनं रणे हित्वा स्नेहमुत्सृज्य पाण्डवैः ।।

na hi me jīvitenāpi vidyate'dya prayojanam | bhīmasenaṃ raṇe hitvā snehamutsṛjya pāṇḍavaiḥ ||

Verse 33

यदि यामि विना भीमं किं मां क्षत्रं वदिष्यति। एकायनगते भीमे मयि चावस्थिते युधि ।।

yadi yāmi vinā bhīmaṃ kiṃ māṃ kṣatraṃ vadiṣyati| ekāyanagate bhīme mayi cāvasthite yudhi ||

Verse 34

तस्य न स्वस्ति कुर्वन्ति देवाः शक्रपुरोगमाः । यः सहायान्परित्यज्य स्वस्तिमानाव्रजेद्गृहम् ।।

tasya na svasti kurvanti devāḥ śakrapurogamāḥ | yaḥ sahāyānparityajya svastimānāvrajedgṛham ||

Verse 35

रौरवे नरके मञ्जेदप्लवे दुस्तरे नृभिः । मम भीमः सखा चैव संबन्धी च महाबलः । भक्तोऽस्मान्भक्तिमांश्चाहं तमप्यरिनिषूदनम् ।।

raurave narake mañjedaplave dustare nṛbhiḥ | mama bhīmaḥ sakhā caiva saṃbandhī ca mahābalaḥ | bhakto'smānbhaktimāṃścāhaṃ tamapyariniṣūdanam ||

Verse 36

सोऽहं तत्र गमिष्यामि यत्र यातो वृकोदरः । निघ्नन्तं मां रिपून्पश्य दानवानिव वासवम् ।।

so'haṃ tatra gamiṣyāmi yatra yāto vṛkodaraḥ | nighnantaṃ māṃ ripūnpaśya dānavāniva vāsavam ||

Verse 37

एवमुक्त्वा ततो वीरो ययौ मध्येन वाहिनीम् । भीमसेनस्य मार्गेषु गदाप्रमथितैर्गजैः ।।

evamuktvā tato vīro yayau madhyena vāhinīm | bhīmasenasya mārgeṣu gadāpramathitairgajaiḥ ||

Verse 38

स ददर्श तदा भीमं दहन्तं रिपुवाहिनीम्। वातो वृक्षानिव बलात्प्रभञ्जन्तं रणे रिपून् ।।

sa dadarśa tadā bhīmaṃ dahantaṃ ripuvāhinīm| vāto vṛkṣāniva balātprabhañjantaṃ raṇe ripūn ||

Verse 39

ते वध्यमानाः समरे रथिनः सादिनस्तथा । पादाता दन्तिनश्चैव चक्रुरात्स्वरं महत् ।।

te vadhyamānāḥ samare rathinaḥ sādinastathā | pādātā dantinaścaiva cakrurātsvaraṃ mahat ||

Verse 40

हाहाकारश्च संजज्ञे तव सैन्यस्य मारिष । वध्यतो भीमसेनेन कृतिना चित्रयोधिना ।।

hāhākāraśca saṃjajñe tava sainyasya māriṣa | vadhyato bhīmasenena kṛtinā citrayodhinā ||

Verse 41

ततः कृतास्त्रास्ते सर्वे परिवार्य वृकोदरम् । अभीताः समवर्तन्त शस्त्रवृष्ट्या परंतप ।।

tataḥ kṛtāstrāste sarve parivārya vṛkodaram | abhītāḥ samavartanta śastravṛṣṭyā paraṃtapa ||

Verse 42

अभिद्रुतं शस्त्रभृतां वरिष्ठं समन्ततः पाण्डवं लोकवीरः। सैन्येन घोरेण सुसंहितेन दृष्ट्वा बली पार्षतो भीमसेनम् ।।

abhidrutaṃ śastrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ samantataḥ pāṇḍavaṃ lokavīraḥ| sainyena ghoreṇa susaṃhitena dṛṣṭvā balī pārṣato bhīmasenam ||

Verse 43

अथोपगच्छच्छरविक्षताङ्गं पदातिनं क्रोधविषं वमन्तम्। आश्वासयन्पार्षतो भीमसेनं गदाहस्तं कालमिवान्तकाले ।।

athopagacchaccharavikṣatāṅgaṃ padātinaṃ krodhaviṣaṃ vamantam| āśvāsayanpārṣato bhīmasenaṃ gadāhastaṃ kālamivāntakāle ||

Verse 44

विशल्यमेनं च चकार तूर्ण- मारोपयच्चात्मरथे महात्मा। भृशं परिष्वज्य च भीमसेन- माश्वासयामास स शत्रुमध्ये ।।

viśalyamenaṃ ca cakāra tūrṇa- māropayaccātmarathe mahātmā| bhṛśaṃ pariṣvajya ca bhīmasena- māśvāsayāmāsa sa śatrumadhye ||

Verse 45

तथा तस्मिन्वर्तमानेऽतिवेगं भ्रातॄनथोपेत्य तवापि पुत्रः । तस्मिन्विमर्दे तव संप्रवृत्ते दृष्ट्वा रणे वाक्यमिदं बभाषे ।।

tathā tasminvartamāne'tivegaṃ bhrātṝnathopetya tavāpi putraḥ | tasminvimarde tava saṃpravṛtte dṛṣṭvā raṇe vākyamidaṃ babhāṣe ||

Verse 46

अयं दुरात्मा द्रुपदस्य पुत्रः समागतो भीमसेनेन सार्धम् ।।

ayaṃ durātmā drupadasya putraḥ samāgato bhīmasenena sārdham ||

Verse 47

तं याम सर्वे महता बलेन मा वो रिपुः प्रार्थयतामनीकम्। श्रुत्वा तु वाक्यं तममृष्यमाणा ज्येष्ठज्ञया नोदिता धार्तराष्ट्राः ।।

taṃ yāma sarve mahatā balena mā vo ripuḥ prārthayatāmanīkam| śrutvā tu vākyaṃ tamamṛṣyamāṇā jyeṣṭhajñayā noditā dhārtarāṣṭrāḥ ||

Verse 48

वधाय निष्पेतुरुदायुधास्ते युगक्षये केतवो यद्वदुग्राः। प्रगृह्य चास्त्राणि धनूंषि वीरा ज्यां नेमिघोषैः प्रविकम्पयन्तः ।।

vadhāya niṣpeturudāyudhāste yugakṣaye ketavo yadvadugrāḥ| pragṛhya cāstrāṇi dhanūṃṣi vīrā jyāṃ nemighoṣaiḥ pravikampayantaḥ ||

Verse 49

शरैरवर्षन्द्रुपदस्य पुत्रं यथाम्बुदा भूधरं वारिजालैः । निहत्य तांश्चापि शरैः सुतीक्ष्णै- र्न विव्यथे समरे चित्रयोधी ।।

śarairavarṣandrupadasya putraṃ yathāmbudā bhūdharaṃ vārijālaiḥ | nihatya tāṃścāpi śaraiḥ sutīkṣṇai- rna vivyathe samare citrayodhī ||

Verse 50

न्दैत्येषु यद्वत्समरे महेन्द्रः ।।

ndaityeṣu yadvatsamare mahendraḥ ||

Verse 51

स वै ततोऽस्त्रं सुमहाप्रभावं प्रमोहनं द्रोणदत्तं महात्मा। प्रयोजयामास उदारकर्मा तस्मिन्रणे तव सैन्यस्य राजन्।।

sa vai tato'straṃ sumahāprabhāvaṃ pramohanaṃ droṇadattaṃ mahātmā| prayojayāmāsa udārakarmā tasminraṇe tava sainyasya rājan||

Verse 52

न्मोहोपेतांस्तव पुत्रान्निशम्य ।।

nmohopetāṃstava putrānniśamya ||

Verse 53

एतस्मिन्नेव काले तु भीमः प्रहरतां वरः। विश्रम्य च तदा राजन्पीत्वाऽमृतरसं जलम् ।।

etasminneva kāle tu bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ| viśramya ca tadā rājanpītvā'mṛtarasaṃ jalam ||

Verse 54

पुनः सन्नह्य संक्रुद्धो योधयामास संयुगे। धृष्टद्यम्नेन सहितः कालयामास भारत ।।

punaḥ sannahya saṃkruddho yodhayāmāsa saṃyuge| dhṛṣṭadyamnena sahitaḥ kālayāmāsa bhārata ||

Verse 55

एतस्मिन्नन्तरे राजन्द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। द्रुपदं त्रिभिरासाद्य शरैर्विव्याध दारुणैः ।।

etasminnantare rājandroṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ| drupadaṃ tribhirāsādya śarairvivyādha dāruṇaiḥ ||

Verse 56

सोऽतिविद्धस्ततो राजन्रणे द्रोणेन पार्थिवः । अपायाद्द्रुपदो राजन्पूर्ववैरमनुस्मरन् ।

so'tividdhastato rājanraṇe droṇena pārthivaḥ | apāyāddrupado rājanpūrvavairamanusmaran |

Verse 57

जित्वा तु द्रुपदं द्रोणः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् । तस्य शङ्खस्वनं श्रुत्वा वित्रेसुः सर्वसोमकाः ।।

jitvā tu drupadaṃ droṇaḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān | tasya śaṅkhasvanaṃ śrutvā vitresuḥ sarvasomakāḥ ||

Verse 58

अथ शुश्राव तेजस्वी द्रोणः शस्त्रभृतां वरः। प्रमोहनास्त्रेण रणे मोहितानात्मजांस्तव ।।

atha śuśrāva tejasvī droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ| pramohanāstreṇa raṇe mohitānātmajāṃstava ||

Verse 59

ततो द्रोणो महाराज त्वरितोऽभ्याययौ रणात्। तत्रापश्यन्महेष्वासो भारद्वाजः प्रतापवान् ।।

tato droṇo mahārāja tvarito'bhyāyayau raṇāt| tatrāpaśyanmaheṣvāso bhāradvājaḥ pratāpavān ||

Verse 60

धृष्टद्युम्नं च भीमं च विचरन्तौ महारणे । मोहाविष्टांश्च ते पुत्रानपश्यत्स महारथः ।।

dhṛṣṭadyumnaṃ ca bhīmaṃ ca vicarantau mahāraṇe | mohāviṣṭāṃśca te putrānapaśyatsa mahārathaḥ ||

Verse 61

ततः प्रज्ञांस्त्रमदाय मोहनास्त्रं व्यनाशयत् । ततः प्रत्यागतप्राणास्तव पुत्रा महारथाः ।।

tataḥ prajñāṃstramadāya mohanāstraṃ vyanāśayat | tataḥ pratyāgataprāṇāstava putrā mahārathāḥ ||

Verse 62

पुनर्युद्धाय समरे प्रत्युद्याता जिगीषवः । ततो युधिष्ठिरः प्राह समाहूय स्वसैनिकान् ।।

punaryuddhāya samare pratyudyātā jigīṣavaḥ | tato yudhiṣṭhiraḥ prāha samāhūya svasainikān ||

Verse 63

गच्छन्तु पदवीं शक्त्या भीमपार्षतयोर्युधि। सौभद्रप्रमुखा वीरा रथा द्वादश दंशिताः ।।

gacchantu padavīṃ śaktyā bhīmapārṣatayoryudhi| saubhadrapramukhā vīrā rathā dvādaśa daṃśitāḥ ||

Verse 64

प्रवृत्तिमधिगच्छन्तु न हि शुद्ध्यति मे मनः । प्रवृत्तिर्भिमसेनस्य पार्षतस्य च संयुगे ।।

pravṛttimadhigacchantu na hi śuddhyati me manaḥ | pravṛttirbhimasenasya pārṣatasya ca saṃyuge ||

Verse 65

विज्ञेया समरे शीघ्रं प्रविशध्वं रथार्णवम् । गच्छन्तु परया शक्त्या भवन्त इति मे मतिः ।।

vijñeyā samare śīghraṃ praviśadhvaṃ rathārṇavam | gacchantu parayā śaktyā bhavanta iti me matiḥ ||

Verse 66

त एवं समनुज्ञाताः शूरा विक्रान्तयोधिनः । बाढमित्येवमुक्त्वा तु सर्वे पुरुषमानिनः । मध्यंदिनगते सूर्ये प्रययुः सर्व एव हि ।।

ta evaṃ samanujñātāḥ śūrā vikrāntayodhinaḥ | bāḍhamityevamuktvā tu sarve puruṣamāninaḥ | madhyaṃdinagate sūrye prayayuḥ sarva eva hi ||

Verse 67

केकया द्रौपदेयाश्च धृष्टकेतुश्च वीर्यवान् । अभिमन्युं पुरस्कृत्य महत्या सेनया वृताः ।।

kekayā draupadeyāśca dhṛṣṭaketuśca vīryavān | abhimanyuṃ puraskṛtya mahatyā senayā vṛtāḥ ||

Verse 68

ते कृत्वा समरे व्यूहं सूचीमुखमरिन्दमम् । बिभिदुर्धार्तराष्ट्राणां तद्रथानीकमाहवे ।।

te kṛtvā samare vyūhaṃ sūcīmukhamarindamam | bibhidurdhārtarāṣṭrāṇāṃ tadrathānīkamāhave ||

Verse 69

तान्प्रयातान्महेष्वासानभिमन्युपुरोगमान्। भीमसेनभयाविष्टा धृष्टद्युम्नविमोहिता ।।

tānprayātānmaheṣvāsānabhimanyupurogamān| bhīmasenabhayāviṣṭā dhṛṣṭadyumnavimohitā ||

Verse 70

न संवारयितुं शक्ता तव सेना जनाधिप । मदमूर्च्छन्वितात्मा वै प्रमदेवाध्वनि स्थिता ।।

na saṃvārayituṃ śaktā tava senā janādhipa | madamūrcchanvitātmā vai pramadevādhvani sthitā ||

Verse 71

तेऽभिजाता महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः । परीप्सन्तोऽभ्यधावन्त धृष्टद्युम्रवृकोदरौ ।।

te'bhijātā maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ | parīpsanto'bhyadhāvanta dhṛṣṭadyumravṛkodarau ||

Verse 72

तौ च दृष्ट्वा महेष्वासावभिमन्युपुरोगमान् । बभूवतुर्मुदायुक्तौ निघ्नन्तौ तव वाहिनीम् ।।

tau ca dṛṣṭvā maheṣvāsāvabhimanyupurogamān | babhūvaturmudāyuktau nighnantau tava vāhinīm ||

Verse 73

द्रोणमिष्वस्त्रकुशलं सर्वविद्यासु पारगम्। दृष्ट्वा तु सहसायान्तं पाञ्चाल्यो गुरुमात्मनः । नाशंसत वधं वीरः पुत्राणां तव पार्षतः ।।

droṇamiṣvastrakuśalaṃ sarvavidyāsu pāragam| dṛṣṭvā tu sahasāyāntaṃ pāñcālyo gurumātmanaḥ | nāśaṃsata vadhaṃ vīraḥ putrāṇāṃ tava pārṣataḥ ||

Verse 74

ततो रथं समारोप्य कैकेयस्य वृकोदरम् । अभ्यधावत्सुसंक्रुद्धो द्रोणमिष्वस्त्रपारगम् ।।

tato rathaṃ samāropya kaikeyasya vṛkodaram | abhyadhāvatsusaṃkruddho droṇamiṣvastrapāragam ||

Verse 75

तस्याभिपततस्तूर्णं भारद्वाजः प्रतापवान्। क्रुद्धश्चिच्छेद बाणेन धनुः शत्रुनिबर्हणः ।।

tasyābhipatatastūrṇaṃ bhāradvājaḥ pratāpavān| kruddhaściccheda bāṇena dhanuḥ śatrunibarhaṇaḥ ||

Verse 76

अन्यांश्च शतशो बाणान्प्रेषयामास पार्षते । दुर्योधनहितार्थाय भर्तृपिण्डमनुस्मरन् ।।

anyāṃśca śataśo bāṇānpreṣayāmāsa pārṣate | duryodhanahitārthāya bhartṛpiṇḍamanusmaran ||

Verse 77

अथान्यद्धनुरादाय पार्षतः परवीरहा । द्रोणं विव्याध विंशत्या रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः ।।

athānyaddhanurādāya pārṣataḥ paravīrahā | droṇaṃ vivyādha viṃśatyā rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||

Verse 78

तस्य द्रोणः पुनश्चापं चिच्छेदामित्रकर्शनःक । हयांश्च चतुरस्तूर्णं चतुर्भिः सायकोत्तमैः ।।

tasya droṇaḥ punaścāpaṃ cicchedāmitrakarśanaḥka | hayāṃśca caturastūrṇaṃ caturbhiḥ sāyakottamaiḥ ||

Verse 79

वैवस्वतक्षयं घोरं प्रेषयामास भारत । सारथिं चास्य भल्लेन प्रेषयामास भारत ।

vaivasvatakṣayaṃ ghoraṃ preṣayāmāsa bhārata | sārathiṃ cāsya bhallena preṣayāmāsa bhārata |

Verse 80

हताश्वात्स रथात्तूर्णमवप्लुत्य महारथः । आरुरोह महाबाहुरभिमन्योर्महारथम् ।।

hatāśvātsa rathāttūrṇamavaplutya mahārathaḥ | āruroha mahābāhurabhimanyormahāratham ||

Verse 81

ततः सरथनागाश्वा समकम्पत वाहिनी । पश्यतो भीमसेनस्य पार्षतस्य च पश्यतः ।।

tataḥ sarathanāgāśvā samakampata vāhinī | paśyato bhīmasenasya pārṣatasya ca paśyataḥ ||

Verse 82

तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा द्रोणेनामिततेजसा । नाशक्रुवन्वारयितुं समस्तास्ते महारथाः ।।

tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā droṇenāmitatejasā | nāśakruvanvārayituṃ samastāste mahārathāḥ ||

Verse 83

वध्यमानं तु तत्सैन्यं द्रोणेन निशितैः शरैः । व्यभ्रमत्तत्रतत्रैव क्षोभ्यमाण इवार्णवः ।।

vadhyamānaṃ tu tatsainyaṃ droṇena niśitaiḥ śaraiḥ | vyabhramattatratatraiva kṣobhyamāṇa ivārṇavaḥ ||

Verse 84

तथा दृष्ट्वा च तत्सैन्यं जहृषे तावकं बलम् । दृष्ट्वाचार्यं सुसंक्रुद्धं तपन्तं रिपुवाहिनीम् । तुष्टुवुः सर्वतो योधाः साधुसाध्विति भारत ।।

tathā dṛṣṭvā ca tatsainyaṃ jahṛṣe tāvakaṃ balam | dṛṣṭvācāryaṃ susaṃkruddhaṃ tapantaṃ ripuvāhinīm | tuṣṭuvuḥ sarvato yodhāḥ sādhusādhviti bhārata ||