Adhyaya 68

Verse 1

भीष्मेण दुर्योधनंप्रति ब्रह्मर्षिकृतकृष्णस्तवकथनम् ।। 1 ।। तथा कृष्णस्य पाण्डवेषु प्रीतिकथनपूर्वकं तैः सह शमविधानम् ।। 2 ।। भीष्म उवाच। स्तवं वै ब्रह्मसंयुक्तं शृणु कृष्णस्य भारत। ब्रह्मर्षिभिश्च देवैश्च यः पुरा कथितो भुवि ।।

bhīṣmeṇa duryodhanaṃprati brahmarṣikṛtakṛṣṇastavakathanam || 1 || tathā kṛṣṇasya pāṇḍaveṣu prītikathanapūrvakaṃ taiḥ saha śamavidhānam || 2 || bhīṣma uvāca| stavaṃ vai brahmasaṃyuktaṃ śṛṇu kṛṣṇasya bhārata| brahmarṣibhiśca devaiśca yaḥ purā kathito bhuvi ||

Verse 2

साध्यानामपि देवानां देवदेवेश्वरः प्रभुः । लोकभावनभावज्ञ इति त्वां नारदोऽब्रवीत् ।।

sādhyānāmapi devānāṃ devadeveśvaraḥ prabhuḥ | lokabhāvanabhāvajña iti tvāṃ nārado'bravīt ||

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च मार्कण्डेयोऽभ्युवाच ह। यज्ञं त्वां चैव यज्ञानां तपश्च तपसामपि ।।

bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca mārkaṇḍeyo'bhyuvāca ha| yajñaṃ tvāṃ caiva yajñānāṃ tapaśca tapasāmapi ||

Verse 4

देवानामपि देवं च त्वामाह भगवान्भृगुः । पुराणां चैव परमं विष्णो रूपं तवेति च ।।

devānāmapi devaṃ ca tvāmāha bhagavānbhṛguḥ | purāṇāṃ caiva paramaṃ viṣṇo rūpaṃ taveti ca ||

Verse 5

वासुदेवो वसूनां त्वं शक्रं स्थापयिता तथा। देवदेवोऽसि देवानामिति द्वैपायनोऽब्रवीत् ।।

vāsudevo vasūnāṃ tvaṃ śakraṃ sthāpayitā tathā| devadevo'si devānāmiti dvaipāyano'bravīt ||

Verse 6

पूर्वे प्रजानिसर्गे च दक्षमाहुः प्रजापतिम्। स्रष्टारं सर्वभूतानामङ्गिरास्त्वां तथाऽब्रवीत् ।।

pūrve prajānisarge ca dakṣamāhuḥ prajāpatim| sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāmaṅgirāstvāṃ tathā'bravīt ||

Verse 7

अव्यक्तं ते शरीरोत्थं व्यक्तं ते मनसि स्थितम् । देवास्त्वत्संभवाश्चैव देवलस्त्वसितोऽब्रवीत् ।।

avyaktaṃ te śarīrotthaṃ vyaktaṃ te manasi sthitam | devāstvatsaṃbhavāścaiva devalastvasito'bravīt ||

Verse 8

शिरसा ते दिव्यं व्याप्तं बाहुभ्यां पृथिवी तथा । जठरं ते त्रयो लोकाः पुरुषोऽसि सनातनः ।।

śirasā te divyaṃ vyāptaṃ bāhubhyāṃ pṛthivī tathā | jaṭharaṃ te trayo lokāḥ puruṣo'si sanātanaḥ ||

Verse 9

एवं त्वामभिजानन्ति तपसा भाविता नराः। आत्मदर्शनतृप्तानामृषीणां चासि सत्तमः ।।

evaṃ tvāmabhijānanti tapasā bhāvitā narāḥ| ātmadarśanatṛptānāmṛṣīṇāṃ cāsi sattamaḥ ||

Verse 10

राजर्षीणामुदाराणामाहवेष्वनिवर्तिनाम् । सर्वधर्मप्रधानानां त्वं गतिर्मधुसूदन ।।

rājarṣīṇāmudārāṇāmāhaveṣvanivartinām | sarvadharmapradhānānāṃ tvaṃ gatirmadhusūdana ||

Verse 11

इति नित्यं योगविर्द्भिर्भगवान्पुरुषोत्तमः। सनत्कुमारप्रमुखैः स्तूयतेऽभ्यर्च्यते हरिः ।।

iti nityaṃ yogavirdbhirbhagavānpuruṣottamaḥ| sanatkumārapramukhaiḥ stūyate'bhyarcyate hariḥ ||

Verse 12

एष ते विस्तरस्तात संक्षेपश्च प्रकीर्तितः । केशवस्य यथा तत्त्वं सुप्रीतो भज केशवम् ।।

eṣa te vistarastāta saṃkṣepaśca prakīrtitaḥ | keśavasya yathā tattvaṃ suprīto bhaja keśavam ||

Verse 13

सञ्जय उवाच। पुण्यं श्रुत्वैतदाख्यानं महाराज सुतस्तव। केशवं बहुमेने स पाण्डवांश्च महारथान् ।।

sañjaya uvāca| puṇyaṃ śrutvaitadākhyānaṃ mahārāja sutastava| keśavaṃ bahumene sa pāṇḍavāṃśca mahārathān ||

Verse 14

तमब्रवीन्महाराज भीष्मः शान्तनवः पुनः । माहात्म्यं ते श्रुतं राजन्केशवस्य महात्कमनः ।।

tamabravīnmahārāja bhīṣmaḥ śāntanavaḥ punaḥ | māhātmyaṃ te śrutaṃ rājankeśavasya mahātkamanaḥ ||

Verse 15

नरस्य च यथातत्त्वं यन्मां त्वं पृच्छसे नृप। यदर्थं नृषु संभूतौ नरानारायणावृषी ।।

narasya ca yathātattvaṃ yanmāṃ tvaṃ pṛcchase nṛpa| yadarthaṃ nṛṣu saṃbhūtau narānārāyaṇāvṛṣī ||

Verse 16

अवध्यौ च यथा वीरौ संयुगेष्वपराजितौ । यथा च पाण्डवा राजन्नवध्या युधि कस्यचित् ।।

avadhyau ca yathā vīrau saṃyugeṣvaparājitau | yathā ca pāṇḍavā rājannavadhyā yudhi kasyacit ||

Verse 17

प्रीतिमान्हि दृढं कृष्णः पाण्डवेषु यशस्विषु । तस्माद्ब्रवीमि राजेन्द्र शमो भवतु पाण्डवैः ।।

prītimānhi dṛḍhaṃ kṛṣṇaḥ pāṇḍaveṣu yaśasviṣu | tasmādbravīmi rājendra śamo bhavatu pāṇḍavaiḥ ||

Verse 18

पृथिवीं भुङ्क्ष्व सहितो भ्रातृभिर्बलिभिर्वशी । नरानारायणौ देवाववज्ञाय नशिष्यसि ।।

pṛthivīṃ bhuṅkṣva sahito bhrātṛbhirbalibhirvaśī | narānārāyaṇau devāvavajñāya naśiṣyasi ||

Verse 19

एवमुक्त्वा तव पिता तूष्णीमासीद्विशांपते । व्यसर्जयच्च राजानं शयनं च विवेश ह ।।

evamuktvā tava pitā tūṣṇīmāsīdviśāṃpate | vyasarjayacca rājānaṃ śayanaṃ ca viveśa ha ||

Verse 20

राजा च शिबिरं प्रायात्प्रणिपत्य महात्मने । शिश्ये च शयने शुभ्रे रात्रिं तां भरतर्षभ ।।

rājā ca śibiraṃ prāyātpraṇipatya mahātmane | śiśye ca śayane śubhre rātriṃ tāṃ bharatarṣabha ||