Adhyaya 59

Verse 1

स्वप्रतिज्ञां विहाय गृहीतचक्रेम कृष्णेन पादचारेम भीष्मं हन्तुमभियानम् ।। 1 ।। अर्जुनेन कृष्णस्य प्रतिनिवर्तनम् ।। 2 ।। धृतराष्ट्र उवाच। प्रतिज्ञाते ततस्तस्मिन्युद्धे भीष्मेण दारुणे। क्रोधितो मम पुत्रेण दुःखितेन विशेषतः ।।

svapratijñāṃ vihāya gṛhītacakrema kṛṣṇena pādacārema bhīṣmaṃ hantumabhiyānam || 1 || arjunena kṛṣṇasya pratinivartanam || 2 || dhṛtarāṣṭra uvāca| pratijñāte tatastasminyuddhe bhīṣmeṇa dāruṇe| krodhito mama putreṇa duḥkhitena viśeṣataḥ ||

Verse 2

भीष्मः किमकरोत्तत्र पाण्डवेयेषु भारत। पितामहे वा पञ्चालास्तन्ममाचक्ष्व सञ्जय ।।

bhīṣmaḥ kimakarottatra pāṇḍaveyeṣu bhārata| pitāmahe vā pañcālāstanmamācakṣva sañjaya ||

Verse 3

स़ञ्जय उवाच। गतपूर्वाह्णभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत। पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे ।।

sa़ñjaya uvāca| gatapūrvāhṇabhūyiṣṭhe tasminnahani bhārata| paścimāṃ diśamāsthāya sthite cāpi divākare ||

Verse 4

जयं प्राप्तेषु हृष्टेषु पाण्डवेषु महात्ससु। सर्वधर्मविशेषज्ञः पिता देवव्रतस्तव ।।

jayaṃ prāpteṣu hṛṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātsasu| sarvadharmaviśeṣajñaḥ pitā devavratastava ||

Verse 5

अभ्ययाञ्जवनैरश्वैः पाण्डवानामनीकिनीम् । महत्या सेनया गुप्तस्तव पुत्रैश्च सर्वशः ।।

abhyayāñjavanairaśvaiḥ pāṇḍavānāmanīkinīm | mahatyā senayā guptastava putraiśca sarvaśaḥ ||

Verse 6

प्रावर्तत ततो युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । अस्माकं पाण्डवैः सार्धमनायात्तव भारत ।।

prāvartata tato yuddhaṃ tumulaṃ romaharṣaṇam | asmākaṃ pāṇḍavaiḥ sārdhamanāyāttava bhārata ||

Verse 7

घनुषां कूजतां तत्र तलानां चाभिहन्यताम्। महान्समभवच्छब्दो गिरीणामिव दीर्यताम् ।।

ghanuṣāṃ kūjatāṃ tatra talānāṃ cābhihanyatām| mahānsamabhavacchabdo girīṇāmiva dīryatām ||

Verse 8

तिष्ठ स्थितोऽस्मि विद्ध्यैनं निवर्तस्व स्थिरो भव। स्थिरोऽस्मि प्रहरस्वेति शब्दोऽश्रूयत सर्वशः ।।

tiṣṭha sthito'smi viddhyainaṃ nivartasva sthiro bhava| sthiro'smi praharasveti śabdo'śrūyata sarvaśaḥ ||

Verse 9

काञ्चनेषु तनुत्रेषु किरीटेषु ध्वजेषु च। शिलानामिव शैलेषु पतितानामभूद्ध्वनिः ।।

kāñcaneṣu tanutreṣu kirīṭeṣu dhvajeṣu ca| śilānāmiva śaileṣu patitānāmabhūddhvaniḥ ||

Verse 10

पतितान्युत्तमाङ्गानि बाहवश्च विभूषिताः । व्यचेष्टन्त महीं प्राप्य शतशोऽथ सहस्रशः ।।

patitānyuttamāṅgāni bāhavaśca vibhūṣitāḥ | vyaceṣṭanta mahīṃ prāpya śataśo'tha sahasraśaḥ ||

Verse 11

हृतोत्तमाह्गाः केचित्तु तथैवोद्यतकार्मुकाः। प्रगृहीतायुधाश्चापि तस्थुः पुरुषसत्तमाःक ।।

hṛtottamāhgāḥ kecittu tathaivodyatakārmukāḥ| pragṛhītāyudhāścāpi tasthuḥ puruṣasattamāḥka ||

Verse 12

प्रावर्तत महावेगा नदी रुधिरवाहिनी । मातङ्गाङ्गशिला रौद्रा मांसशोणितकर्दमा ।।

prāvartata mahāvegā nadī rudhiravāhinī | mātaṅgāṅgaśilā raudrā māṃsaśoṇitakardamā ||

Verse 13

वरश्वनरनागानां शरीरप्रभवा तदा। परलोकार्णवमुखी गृध्रगोमायुमोदिनी ।।

varaśvanaranāgānāṃ śarīraprabhavā tadā| paralokārṇavamukhī gṛdhragomāyumodinī ||

Verse 14

न दृष्टं न श्रुतं वापि युद्धमेतादृशं नृप। यथा तव सुतानां च पाण्डवानां च भारत ।।

na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ vāpi yuddhametādṛśaṃ nṛpa| yathā tava sutānāṃ ca pāṇḍavānāṃ ca bhārata ||

Verse 15

नासीद्रथपथस्तत्र यौधैर्युधि निपातितैः । गजैश्च पतितैर्नीलैर्गिरिश्रृङ्गैनिरवावृतः ।।

nāsīdrathapathastatra yaudhairyudhi nipātitaiḥ | gajaiśca patitairnīlairgiriśrṛṅgainiravāvṛtaḥ ||

Verse 16

विकीर्णैः कवचैश्चित्रैः शिरस्त्रणैश्च मारिष । शुशुभे तद्राणस्थानं शरदीव नभस्तलम् ।।

vikīrṇaiḥ kavacaiścitraiḥ śirastraṇaiśca māriṣa | śuśubhe tadrāṇasthānaṃ śaradīva nabhastalam ||

Verse 17

विनिर्भिन्नाः शरैः केचिदन्त्रापीडप्रकर्षिणः । अभीताः समरे शत्रूनभ्यधावन्त दर्पिताः ।।

vinirbhinnāḥ śaraiḥ kecidantrāpīḍaprakarṣiṇaḥ | abhītāḥ samare śatrūnabhyadhāvanta darpitāḥ ||

Verse 18

तात भ्रातः सखे बन्धो वयस्य मम मातुल । मा मां परित्यजेत्यन्ये चुक्रुशुः पतिता रणे ।।

tāta bhrātaḥ sakhe bandho vayasya mama mātula | mā māṃ parityajetyanye cukruśuḥ patitā raṇe ||

Verse 19

अथाभ्येहि त्वमागच्छ किं भीतोसि क्व यास्यसि। स्थितोऽहं समरे मा भैरिति चान्ये विचुक्रुशुः ।।

athābhyehi tvamāgaccha kiṃ bhītosi kva yāsyasi| sthito'haṃ samare mā bhairiti cānye vicukruśuḥ ||

Verse 20

तत्र भीष्मः शान्तनवो नित्यं मण्डलकार्मुकः । मुमीच बाणान्दीप्ताग्रानहीनाशीविषानिव ।।

tatra bhīṣmaḥ śāntanavo nityaṃ maṇḍalakārmukaḥ | mumīca bāṇāndīptāgrānahīnāśīviṣāniva ||

Verse 21

शरैरेकायनीकुर्वन्दिशः सर्वा यतव्रतः । जघान पाण्डवरथानादिश्य भारतर्षभ ।।

śarairekāyanīkurvandiśaḥ sarvā yatavrataḥ | jaghāna pāṇḍavarathānādiśya bhāratarṣabha ||

Verse 22

स नृत्यन्वै रथोपस्थे दर्शयन्पाणिलाघवम् । अलातचक्रवद्राजंस्तत्र तत्र स्म दृश्यते ।।

sa nṛtyanvai rathopasthe darśayanpāṇilāghavam | alātacakravadrājaṃstatra tatra sma dṛśyate ||

Verse 23

तमेकं समरे शूरं पाण्डवाः सृञ्जयैः सह। अनेकशतसाहस्रं समपश्यन्त लाघवात् ।।

tamekaṃ samare śūraṃ pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha| anekaśatasāhasraṃ samapaśyanta lāghavāt ||

Verse 24

मायाकृतात्मानमिव भीष्मं तत्र स्म मेनिरे । पूर्वस्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्रतीच्यां ददृशुर्जनाः ।।

māyākṛtātmānamiva bhīṣmaṃ tatra sma menire | pūrvasyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā pratīcyāṃ dadṛśurjanāḥ ||

Verse 25

उदीच्यां चैवमालोक्य दक्षिणस्यां पुनः प्रभो। एवं स समरे शूरो गाङ्गेयः प्रत्यदृश्यत ।।

udīcyāṃ caivamālokya dakṣiṇasyāṃ punaḥ prabho| evaṃ sa samare śūro gāṅgeyaḥ pratyadṛśyata ||

Verse 26

न चैवं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति वीक्षितुम् । विशिखानेव पश्यन्ति भीष्मचापच्युतान्बहून् ।।

na caivaṃ pāṇḍaveyānāṃ kaścicchaknoti vīkṣitum | viśikhāneva paśyanti bhīṣmacāpacyutānbahūn ||

Verse 27

कुर्वाणं समरे कर्म सूदयानं च वाहिनीम् । व्याक्रोशन्त रणे तत्र नरा बहुविधा बहु ।।

kurvāṇaṃ samare karma sūdayānaṃ ca vāhinīm | vyākrośanta raṇe tatra narā bahuvidhā bahu ||

Verse 28

अमानुषेण रूपेण चरन्तं पितरं तव। शलभा इव राजानः पतन्ति विधिचोदिताः ।।

amānuṣeṇa rūpeṇa carantaṃ pitaraṃ tava| śalabhā iva rājānaḥ patanti vidhicoditāḥ ||

Verse 29

भीष्माग्निमभिसंक्रुद्धं विनाशाय सहस्रशः । न हि मोघः शरः कश्चिदासीद्भीष्मस्य संयुगे ।।

bhīṣmāgnimabhisaṃkruddhaṃ vināśāya sahasraśaḥ | na hi moghaḥ śaraḥ kaścidāsīdbhīṣmasya saṃyuge ||

Verse 30

नरनागाश्वकायेषु बहुत्वाल्लघुयोधिनः । भिनत्त्येकेन बाणेन सुमुखेन पतत्रिणा ।।

naranāgāśvakāyeṣu bahutvāllaghuyodhinaḥ | bhinattyekena bāṇena sumukhena patatriṇā ||

Verse 31

गजं कंकटसन्नद्धं वज्रेणेव शिलोच्चयम् । द्वौ त्रीनपि गजारोहान्पिण्डितान्वर्मितानपि ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि तृतीयदिवसयुद्धे एकोनषष्टितमोऽध्यायः ।।

gajaṃ kaṃkaṭasannaddhaṃ vajreṇeva śiloccayam | dvau trīnapi gajārohānpiṇḍitānvarmitānapi || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhīṣmavadhaparvaṇi tṛtīyadivasayuddhe ekonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 32

नाराचेन सुमुक्तेन निजघान पिता तव। यो यो भीष्मं नरव्याघ्रमभ्येति युधि कश्चन ।।

nārācena sumuktena nijaghāna pitā tava| yo yo bhīṣmaṃ naravyāghramabhyeti yudhi kaścana ||

Verse 33

मुहूर्तदृष्टः स मया पतितो भुवि दृश्यते। एवं सा धर्मराजस्य वध्यमाना महाचमूः ।।

muhūrtadṛṣṭaḥ sa mayā patito bhuvi dṛśyate| evaṃ sā dharmarājasya vadhyamānā mahācamūḥ ||

Verse 34

भीष्मेणातुलवीर्येण व्यशीर्यत संहस्रधा। प्राकम्पत महासेना शरवर्षेण तापिता ।।

bhīṣmeṇātulavīryeṇa vyaśīryata saṃhasradhā| prākampata mahāsenā śaravarṣeṇa tāpitā ||

Verse 35

पश्यतो वासुदेवस्य पार्थस्याथ शिखण्डिनः। यतमानाऽपि ते वीरा द्रवमाणान्महारथान् ।।

paśyato vāsudevasya pārthasyātha śikhaṇḍinaḥ| yatamānā'pi te vīrā dravamāṇānmahārathān ||

Verse 36

नाशक्नुवन्वारयितुं भीष्मबाणप्रपीडितान्। महेन्द्रसमवीर्येण वध्यमाना महाचमूः ।।

nāśaknuvanvārayituṃ bhīṣmabāṇaprapīḍitān| mahendrasamavīryeṇa vadhyamānā mahācamūḥ ||

Verse 37

अभज्यत महाराज न च द्वौ सह धावतः। आविद्धरनागाश्वं पतितध्वजकूबरम् ।।

abhajyata mahārāja na ca dvau saha dhāvataḥ| āviddharanāgāśvaṃ patitadhvajakūbaram ||

Verse 38

अनीकं पाण्डुपुत्राणां हाहाभूतमचेतनम्। जघानात्र पिता पुत्रं पुत्रश्च पितरं तथा ।।

anīkaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ hāhābhūtamacetanam| jaghānātra pitā putraṃ putraśca pitaraṃ tathā ||

Verse 39

प्रियं सखायं चाक्रन्दे सखा दैवबलात्कृतः । विमुच्य कवचान्यन्ये पाण्डुपुत्रस्य सैनिकाः ।। पिण्डितान् एकस्थान्। वर्मितान् कवचिनः ।।

priyaṃ sakhāyaṃ cākrande sakhā daivabalātkṛtaḥ | vimucya kavacānyanye pāṇḍuputrasya sainikāḥ || piṇḍitān ekasthān| varmitān kavacinaḥ ||

Verse 40

विनुक्तकेशा धावन्तः प्रत्यदृश्यन्त भारत। तद्गोकुलमिवोद्धान्तमुद्धान्तरथयूथपम् ।।

vinuktakeśā dhāvantaḥ pratyadṛśyanta bhārata| tadgokulamivoddhāntamuddhāntarathayūthapam ||

Verse 41

ददृशे पाण्डुपुत्रस्य सैन्यमार्तस्वरं तदा। प्रभज्यमानं सैन्यं तु दृष्ट्वा यादवनन्दनः ।।

dadṛśe pāṇḍuputrasya sainyamārtasvaraṃ tadā| prabhajyamānaṃ sainyaṃ tu dṛṣṭvā yādavanandanaḥ ||

Verse 42

उवाच पार्थं बीभत्सुं निगृह्य रथमुत्तमम्। असं स कालः संप्राप्तः पार्थ पस्तेऽभिकाङ्क्षितः ।।

uvāca pārthaṃ bībhatsuṃ nigṛhya rathamuttamam| asaṃ sa kālaḥ saṃprāptaḥ pārtha paste'bhikāṅkṣitaḥ ||

Verse 43

प्रहरस्व नरव्याघ्र न चेन्मोहाद्विमुह्यसे। यत्त्वया कथितं वीर पुरा राज्ञां समागमे ।

praharasva naravyāghra na cenmohādvimuhyase| yattvayā kathitaṃ vīra purā rājñāṃ samāgame |

Verse 44

भीष्मद्रोणमुखान्सर्वान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान्। सानुबन्धान्हनिष्यामि ये मां योत्स्यन्ति संयुगे ।।

bhīṣmadroṇamukhānsarvāndhārtarāṣṭrasya sainikān| sānubandhānhaniṣyāmi ye māṃ yotsyanti saṃyuge ||

Verse 45

इति तत्कुरु कौन्तेय सत्यं वाक्यमरिन्दम । बीभत्सो पश्य सैन्यं स्वं भज्यमानं ततस्ततः ।।

iti tatkuru kaunteya satyaṃ vākyamarindama | bībhatso paśya sainyaṃ svaṃ bhajyamānaṃ tatastataḥ ||

Verse 46

द्रवतश्च महीपालान्पश्य यौधिष्ठिरे बले। दृष्ट्वा हि भीष्मं समरे व्यात्ताननमिवान्तकम् ।।

dravataśca mahīpālānpaśya yaudhiṣṭhire bale| dṛṣṭvā hi bhīṣmaṃ samare vyāttānanamivāntakam ||

Verse 47

भयार्ताः प्रपलायन्ते सिंहात्क्षुद्रमृगा इव। एवमुक्तः प्रत्युवाच वासुदेवं धनंजयः ।।

bhayārtāḥ prapalāyante siṃhātkṣudramṛgā iva| evamuktaḥ pratyuvāca vāsudevaṃ dhanaṃjayaḥ ||

Verse 48

नोदयाश्वान्यतो भीष्मो विगाहे तद्वलार्णवम् । पातयिष्यामि दुर्धर्षं वृद्धं कुरुपितामहम् ।।

nodayāśvānyato bhīṣmo vigāhe tadvalārṇavam | pātayiṣyāmi durdharṣaṃ vṛddhaṃ kurupitāmaham ||

Verse 49

सञ्जय उवाच। ततोऽश्वान्रजतप्रकख्यान्नोदयामास माधवः। यतो भीष्मरथो राजन्दुष्प्रेक्ष्यो रश्मिमानिव ।।

sañjaya uvāca| tato'śvānrajataprakakhyānnodayāmāsa mādhavaḥ| yato bhīṣmaratho rājanduṣprekṣyo raśmimāniva ||

Verse 50

ततस्तत्पुनरावृत्तं युधिष्ठिरबलं महत्। दृष्ट्वा पार्थं महाबाहुं भीष्मायोद्यतमाहवे।।

tatastatpunarāvṛttaṃ yudhiṣṭhirabalaṃ mahat| dṛṣṭvā pārthaṃ mahābāhuṃ bhīṣmāyodyatamāhave||

Verse 51

ततो भीष्मःक कुरुश्रेष्ठ सिंहवद्विनदन्मुहुः । धनञ्जयरथं शीघ्रं शरवर्षैरवाकिरत् ।।

tato bhīṣmaḥka kuruśreṣṭha siṃhavadvinadanmuhuḥ | dhanañjayarathaṃ śīghraṃ śaravarṣairavākirat ||

Verse 52

क्षणेन स रथस्तस्य सहयः कसहसारथिः । शरवर्षेण महता संछन्नो न प्रकाशते ।।

kṣaṇena sa rathastasya sahayaḥ kasahasārathiḥ | śaravarṣeṇa mahatā saṃchanno na prakāśate ||

Verse 53

वासुदेवस्त्वसंभ्रान्तो धैर्यमास्थाय सत्त्ववान् । चोदयामास तानश्वान्विभिन्नान्भीष्मसायकैः ।।

vāsudevastvasaṃbhrānto dhairyamāsthāya sattvavān | codayāmāsa tānaśvānvibhinnānbhīṣmasāyakaiḥ ||

Verse 54

ततः पार्थो धनुर्गृह्य दिव्यं जलदनिःस्वनम् । पातयामास भीष्मस्य धनुश्छित्वा त्रिभिः शरैः ।।

tataḥ pārtho dhanurgṛhya divyaṃ jaladaniḥsvanam | pātayāmāsa bhīṣmasya dhanuśchitvā tribhiḥ śaraiḥ ||

Verse 55

स च्छिन्नधन्वा कौरव्यः पुनरन्यन्महद्धनुः । निमिषान्तरमात्रेण सज्यं चक्रे पिता तव ।।

sa cchinnadhanvā kauravyaḥ punaranyanmahaddhanuḥ | nimiṣāntaramātreṇa sajyaṃ cakre pitā tava ||

Verse 56

विचकर्ष ततो दोर्भ्यां धनुर्जलदनिःस्वनम् । अथास्य तदपि क्रुद्धश्चिच्छेद धनुरर्जुनः ।।

vicakarṣa tato dorbhyāṃ dhanurjaladaniḥsvanam | athāsya tadapi kruddhaściccheda dhanurarjunaḥ ||

Verse 57

तस्य तत्पूजयामास लाघवं शन्तनोः सुतः। साधु पार्थ महाबाहो साधु भो पाण्डुनन्दन ।।

tasya tatpūjayāmāsa lāghavaṃ śantanoḥ sutaḥ| sādhu pārtha mahābāho sādhu bho pāṇḍunandana ||

Verse 58

त्वय्येवैतद्युक्तरूपं महत्कर्म धनंजय । प्रीतोऽस्मि सुभृशं पुत्र कुरु युद्धं मया सह ।।

tvayyevaitadyuktarūpaṃ mahatkarma dhanaṃjaya | prīto'smi subhṛśaṃ putra kuru yuddhaṃ mayā saha ||

Verse 59

इति पार्थं प्रशस्याथ प्रगृह्यान्यन्महद्धनुः । मुमोच समरे वीरः शरान्पार्थरथं प्रति।।

iti pārthaṃ praśasyātha pragṛhyānyanmahaddhanuḥ | mumoca samare vīraḥ śarānpārtharathaṃ prati||

Verse 60

अदर्शयद्वासुदेवो हययाने परं बलम् । मोघान्कुर्वञ्शरांस्तस्य मण्डलान्व्यचरल्लुघु ।।

adarśayadvāsudevo hayayāne paraṃ balam | moghānkurvañśarāṃstasya maṇḍalānvyacarallughu ||

Verse 61

तथा भीष्मस्तु सुदृढं वासुदेवधनंजयौ। विव्याध निशितैर्बाणैः सर्वगात्रेषु भारत ।।

tathā bhīṣmastu sudṛḍhaṃ vāsudevadhanaṃjayau| vivyādha niśitairbāṇaiḥ sarvagātreṣu bhārata ||

Verse 62

शुशुभाते नरव्याघ्रौ तौ भीष्मशरविक्षतौ । गोवृषाविव संरब्धौ विषाणोल्लेखनाङ्क्तितौ ।।

śuśubhāte naravyāghrau tau bhīṣmaśaravikṣatau | govṛṣāviva saṃrabdhau viṣāṇollekhanāṅktitau ||

Verse 63

पुनश्चापि सुसंरब्धः शरैः शतसहस्रशः । कृष्णयोर्युधि संरब्धो भीष्माः प्राच्छादयद्दिशः । पार्थोऽपि समरे क्रुद्धो भीष्मस्यावारयद्दिशः ।।

punaścāpi susaṃrabdhaḥ śaraiḥ śatasahasraśaḥ | kṛṣṇayoryudhi saṃrabdho bhīṣmāḥ prācchādayaddiśaḥ | pārtho'pi samare kruddho bhīṣmasyāvārayaddiśaḥ ||

Verse 64

वार्ष्णेयं च शरैस्तीक्ष्णैः कम्पयामास रोषितः । मुहुरभ्यर्दयन्भीष्मः प्रहस्य स्वनवत्तदा ।।

vārṣṇeyaṃ ca śaraistīkṣṇaiḥ kampayāmāsa roṣitaḥ | muhurabhyardayanbhīṣmaḥ prahasya svanavattadā ||

Verse 65

ततस्तु कृष्णः समरे दृष्ट्वा भीष्मपराक्रमम्। संप्रेक्ष्य च महाबाहुः पार्थस्य मृदुयुद्धताम् ।।

tatastu kṛṣṇaḥ samare dṛṣṭvā bhīṣmaparākramam| saṃprekṣya ca mahābāhuḥ pārthasya mṛduyuddhatām ||

Verse 66

भीष्मं च शरवर्षाणि सृजन्तमनिशं युधि । प्रतपन्तमिवादित्यं मध्यमासाद्य सेनयोः ।।

bhīṣmaṃ ca śaravarṣāṇi sṛjantamaniśaṃ yudhi | pratapantamivādityaṃ madhyamāsādya senayoḥ ||

Verse 67

वारन्वरान्विनिघ्नन्तं पाण्डुपुत्रस्य सैनिकान्। युगान्तमिव कुर्वाणं भीष्मं यौधिष्ठिरे बले ।।

vāranvarānvinighnantaṃ pāṇḍuputrasya sainikān| yugāntamiva kurvāṇaṃ bhīṣmaṃ yaudhiṣṭhire bale ||

Verse 68

अमृष्यमाणो भगवान्केशवः परवीरहा। अचिन्तयदमेयात्मा नास्ति यौधिष्ठिरं बलम् ।।

amṛṣyamāṇo bhagavānkeśavaḥ paravīrahā| acintayadameyātmā nāsti yaudhiṣṭhiraṃ balam ||

Verse 69

एकाह्ना हि रणे भीष्मो नाशयेद्देवदानवान्। किं नु पाण्डुसुतान्युद्धे सबलान्सपदानुगान् ।।

ekāhnā hi raṇe bhīṣmo nāśayeddevadānavān| kiṃ nu pāṇḍusutānyuddhe sabalānsapadānugān ||

Verse 70

द्रवते च महासैन्यं पाण्डवस्य महात्मनः । एते च कौरवास्तूर्णं प्रभग्नान्वीक्ष्य सोमकान् ।।

dravate ca mahāsainyaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ | ete ca kauravāstūrṇaṃ prabhagnānvīkṣya somakān ||

Verse 71

प्राद्रवन्ति रणे दृष्ट्वा हर्षयन्तः पितामहम् । सोहं भीष्मं निहन्म्यद्य पाण्डवार्थाय दंशितः ।।

prādravanti raṇe dṛṣṭvā harṣayantaḥ pitāmaham | sohaṃ bhīṣmaṃ nihanmyadya pāṇḍavārthāya daṃśitaḥ ||

Verse 72

भारमेतं विनेष्यामि पाण्डवानां महात्मनाम् । अर्जुनो हि शरैस्तीक्ष्णैर्वध्यमानोऽपि संयुगे ।।

bhārametaṃ vineṣyāmi pāṇḍavānāṃ mahātmanām | arjuno hi śaraistīkṣṇairvadhyamāno'pi saṃyuge ||

Verse 73

कर्तव्यं नाभिजानाति रणे भीष्मस्य गौरवात्। तथा चिन्तयतस्तस्य भूय एव पितामहः । प्रेषयामास संक्रुद्धः शरान्पार्थरथं प्रति ।।

kartavyaṃ nābhijānāti raṇe bhīṣmasya gauravāt| tathā cintayatastasya bhūya eva pitāmahaḥ | preṣayāmāsa saṃkruddhaḥ śarānpārtharathaṃ prati ||

Verse 74

तेषां बहुत्वासु भृसं शराणां दिशश्च सर्वाः पिहिता बभूवुः । न चान्तरिक्षं न दिशो न भूमि- र्न भास्करोऽदृश्यत रश्मिमालीक ।।

teṣāṃ bahutvāsu bhṛsaṃ śarāṇāṃ diśaśca sarvāḥ pihitā babhūvuḥ | na cāntarikṣaṃ na diśo na bhūmi- rna bhāskaro'dṛśyata raśmimālīka ||

Verse 75

ववुश्च वातास्तुमुलाः सधूमा दिशश्च सर्वाः क्षुभिता बभूवुः। द्रोणो विकर्णोऽथ जयद्रथश्च भूरिश्रवाः कृतवर्मा कृपश्च ।।

vavuśca vātāstumulāḥ sadhūmā diśaśca sarvāḥ kṣubhitā babhūvuḥ| droṇo vikarṇo'tha jayadrathaśca bhūriśravāḥ kṛtavarmā kṛpaśca ||

Verse 76

श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा विन्दानुविन्दौ च सुदक्षिणश्च। प्राच्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे वसातयः क्षुद्रकमालवाश्च।।

śrutāyurambaṣṭhapatiśca rājā vindānuvindau ca sudakṣiṇaśca| prācyāśca sauvīragaṇāśca sarve vasātayaḥ kṣudrakamālavāśca||

Verse 77

किरीटिनं त्वरमाणाभिस्रु- र्निदेशगाः शान्तनवस्य राज्ञः। तं वाजिपादातरथौघजालै- रनेकसाहस्रशतैर्ददर्श ।।

kirīṭinaṃ tvaramāṇābhisru- rnideśagāḥ śāntanavasya rājñaḥ| taṃ vājipādātarathaughajālai- ranekasāhasraśatairdadarśa ||

Verse 78

किरीटिनं संपरिवार्यमाणं शिनेर्नप्ता वारणयूथपैश्च। ततस्तु दृष्ट्वार्जुनवासुदेवौ पदातिनागाश्वरथैः समन्तात् ।।

kirīṭinaṃ saṃparivāryamāṇaṃ śinernaptā vāraṇayūthapaiśca| tatastu dṛṣṭvārjunavāsudevau padātināgāśvarathaiḥ samantāt ||

Verse 79

अभिद्रुतौ शस्त्रभृतां वरिष्ठौ शिनिप्रवीरोऽभिससार तूर्णम्। स तान्यनीकानि महाधनुष्मान् शिनिप्रवीरः सहसाऽभिपत्य ।।

abhidrutau śastrabhṛtāṃ variṣṭhau śinipravīro'bhisasāra tūrṇam| sa tānyanīkāni mahādhanuṣmān śinipravīraḥ sahasā'bhipatya ||

Verse 80

चकार साहाय्यमथार्जुनस्य विष्णुर्यथा वृत्रनिषूदनस्य। विशीर्णनागाश्वरथध्वजौघं भीष्मेण वित्रासितसर्वयोधम् ।।

cakāra sāhāyyamathārjunasya viṣṇuryathā vṛtraniṣūdanasya| viśīrṇanāgāśvarathadhvajaughaṃ bhīṣmeṇa vitrāsitasarvayodham ||

Verse 81

युधिष्ठिरानीकमभिद्रवन्तं प्रोवाच संदृश्य शिनिप्रवीरः । क्व क्षत्रिया यास्यथ नैष धर्मः सतां पुरस्तात्कथितः पुराणैः ।।

yudhiṣṭhirānīkamabhidravantaṃ provāca saṃdṛśya śinipravīraḥ | kva kṣatriyā yāsyatha naiṣa dharmaḥ satāṃ purastātkathitaḥ purāṇaiḥ ||

Verse 82

मा स्वां प्रतिज्ञां त्यजत प्रवीराः स्वं वीरधर्मं परिपालयध्वम्। तान्वासवानन्तरजो निशाम्य नरेन्द्रमुख्यान्द्रवतः समन्तात् ।।

mā svāṃ pratijñāṃ tyajata pravīrāḥ svaṃ vīradharmaṃ paripālayadhvam| tānvāsavānantarajo niśāmya narendramukhyāndravataḥ samantāt ||

Verse 83

पार्थस्य दृष्टवा मृदुयुद्धातां च भीष्मं च सङ्ख्ये समुदीर्यमाणम्। अमृष्यमाणः स ततो महात्मा यशस्विनं सर्वदशार्हभर्ता ।। आक्रन्दे युद्धे ।।

pārthasya dṛṣṭavā mṛduyuddhātāṃ ca bhīṣmaṃ ca saṅkhye samudīryamāṇam| amṛṣyamāṇaḥ sa tato mahātmā yaśasvinaṃ sarvadaśārhabhartā || ākrande yuddhe ||

Verse 84

उवाच शैनेयमभिप्रशंसन् दृष्ट्वा कुरूनापततः समग्रान्। ये यान्ति ते यान्तु शिनिप्रवीर येऽपि स्थिताः सात्वत तेऽपि यान्तु ।।

uvāca śaineyamabhipraśaṃsan dṛṣṭvā kurūnāpatataḥ samagrān| ye yānti te yāntu śinipravīra ye'pi sthitāḥ sātvata te'pi yāntu ||

Verse 85

भीष्मं रथात्पश्य निपात्यमानं द्रोणं च सङ्ख्ये सगणं मयाऽद्य। न सारथेः सात्वत कौरवाणां क्रुद्धस्य मुच्येत रणेऽद्य कश्चित् ।।

bhīṣmaṃ rathātpaśya nipātyamānaṃ droṇaṃ ca saṅkhye sagaṇaṃ mayā'dya| na sāratheḥ sātvata kauravāṇāṃ kruddhasya mucyeta raṇe'dya kaścit ||

Verse 86

तस्मादहं गृह्य रथाङ्गमुग्रं प्राणं हरिष्यामि महाव्रतस्य। निहत्य भीष्मं सगणं तथाजौ द्रोणं च शैनेय रथप्रवीरौ ।।

tasmādahaṃ gṛhya rathāṅgamugraṃ prāṇaṃ hariṣyāmi mahāvratasya| nihatya bhīṣmaṃ sagaṇaṃ tathājau droṇaṃ ca śaineya rathapravīrau ||

Verse 87

संपादयिष्याम्यहमद्य हृष्टः ।। समुदीर्यमाणं वर्धमानप्रयत्नम् ।।

saṃpādayiṣyāmyahamadya hṛṣṭaḥ || samudīryamāṇaṃ vardhamānaprayatnam ||

Verse 88

इतीदमुक्त्वा स महानुभावः सस्मार चक्रं निशितं पुराणम्। सुदर्शनं चिन्तितमात्रमेव तस्याग्रहस्तं स्वयमारुरोह ।।

itīdamuktvā sa mahānubhāvaḥ sasmāra cakraṃ niśitaṃ purāṇam| sudarśanaṃ cintitamātrameva tasyāgrahastaṃ svayamāruroha ||

Verse 89

तच्चक्रपद्मं प्रगृहीतमाजौ रराज नारायणबाहुनालम्। यथादिपद्मं तरुणार्कवर्णं रराज नारायणनाभिजातमक् ।।

taccakrapadmaṃ pragṛhītamājau rarāja nārāyaṇabāhunālam| yathādipadmaṃ taruṇārkavarṇaṃ rarāja nārāyaṇanābhijātamak ||

Verse 90

तत्कृष्णकोपोदयसूर्यबुद्धं क्षुरान्ततीक्ष्णाग्रसुजातपत्रम्। तेस्यैव देहोरुसरःप्ररूढं रराज नारायणबाहुनालम् ।।

tatkṛṣṇakopodayasūryabuddhaṃ kṣurāntatīkṣṇāgrasujātapatram| tesyaiva dehorusaraḥprarūḍhaṃ rarāja nārāyaṇabāhunālam ||

Verse 91

वेगेन कृष्मः प्रससार भीष्मम् ।।

vegena kṛṣmaḥ prasasāra bhīṣmam ||

Verse 92

घनो यथा खे तडितावनद्धः ।।

ghano yathā khe taḍitāvanaddhaḥ ||

Verse 93

तमात्तचक्रं प्रणदन्तमुच्चैः क्रुद्धं महेन्द्रावरजं समीक्ष्य । सर्वाणि भूतानि भृशं विनेदुः क्षयं कुरूणामिव चिन्तयित्वा ।।

tamāttacakraṃ praṇadantamuccaiḥ kruddhaṃ mahendrāvarajaṃ samīkṣya | sarvāṇi bhūtāni bhṛśaṃ vineduḥ kṣayaṃ kurūṇāmiva cintayitvā ||

Verse 94

स वासुदेवः प्रगृहीतचक्रः संवर्तयिष्यन्निव सर्वलोकम्। अभ्युत्पतँल्लोकगुरुर्बभासे भूतानि धक्ष्यन्निव धूमकेतुः ।।

sa vāsudevaḥ pragṛhītacakraḥ saṃvartayiṣyanniva sarvalokam| abhyutpata~llokagururbabhāse bhūtāni dhakṣyanniva dhūmaketuḥ ||

Verse 95

गोविन्दमाजावविमूढचेताः ।।

govindamājāvavimūḍhacetāḥ ||

Verse 96

एह्येहि देवेश जगन्निवास नमोस्तु ते माधव चक्रपाणे। प्रसह्य मां पातय लोकनाथ रथोत्तमात्सर्वशरण्य सङ्ख्ये ।।

ehyehi deveśa jagannivāsa namostu te mādhava cakrapāṇe| prasahya māṃ pātaya lokanātha rathottamātsarvaśaraṇya saṅkhye ||

Verse 97

त्वया हतस्यापि ममाऽद्य कृष्ण श्रेयः परिस्मिन्निह चैव लोके। संभावितोऽस्म्यन्धकवृष्णिनाथ लोकैस्त्रिभिर्वीर तवाभियानात् ।।

tvayā hatasyāpi mamā'dya kṛṣṇa śreyaḥ parisminniha caiva loke| saṃbhāvito'smyandhakavṛṣṇinātha lokaistribhirvīra tavābhiyānāt ||

Verse 98

रथादवप्लुत्य ततस्त्वरावान् पार्थोऽप्यनुद्रुत्य यदुप्रवीरम्। जग्राह पीनोत्तमलम्बबाहुं बाह्वोर्हरिं व्यायतपीनबाहुः ।।

rathādavaplutya tatastvarāvān pārtho'pyanudrutya yadupravīram| jagrāha pīnottamalambabāhuṃ bāhvorhariṃ vyāyatapīnabāhuḥ ||

Verse 99

निगृह्यमणाश्च तदाऽऽदिदेवो भृश सरोषः किल नाम योगी । आदाय वेगेन जगाम विष्णु- र्जिष्णुं महावात इवैकवृक्षम् ।।

nigṛhyamaṇāśca tadā''didevo bhṛśa saroṣaḥ kila nāma yogī | ādāya vegena jagāma viṣṇu- rjiṣṇuṃ mahāvāta ivaikavṛkṣam ||

Verse 100

पार्थस्तु विष्टभ्य बलेन पादौ भीष्मान्तिकं तूर्णमभिद्रवन्तम्। बलान्निजग्राह हरिं किरीटी पदेऽथ राजन्दशमे कथंचित् ।।

pārthastu viṣṭabhya balena pādau bhīṣmāntikaṃ tūrṇamabhidravantam| balānnijagrāha hariṃ kirīṭī pade'tha rājandaśame kathaṃcit ||

Verse 101

अवस्थितं च प्रणिपत्य कृष्णं प्रीतोऽर्जुनः काञ्चनचित्रमाली। उवाच कोपे प्रतिसंहरेति गतिर्भवान्केशव पाण्डवानाम् ।।

avasthitaṃ ca praṇipatya kṛṣṇaṃ prīto'rjunaḥ kāñcanacitramālī| uvāca kope pratisaṃhareti gatirbhavānkeśava pāṇḍavānām ||

Verse 102

न हास्यते कर्म यथाप्रतिज्ञं पुत्रैः शपे केशव सोदरैश्च । अन्तं करिष्यामि यथा कुरूणां त्वयाऽहमिन्द्रानुजसंप्रयुक्तः ।।

na hāsyate karma yathāpratijñaṃ putraiḥ śape keśava sodaraiśca | antaṃ kariṣyāmi yathā kurūṇāṃ tvayā'hamindrānujasaṃprayuktaḥ ||

Verse 103

ततः प्रतिज्ञां समयं च तस्य जनार्दनः प्रीतमना निशम्य। स्थितः प्रिये कौरवसत्तमस्य रथं सचक्रः पुनरारुरोह ।।

tataḥ pratijñāṃ samayaṃ ca tasya janārdanaḥ prītamanā niśamya| sthitaḥ priye kauravasattamasya rathaṃ sacakraḥ punarāruroha ||

Verse 104

ततः प्रतिज्ञां समवाप्य भीष्मः कृताञ्चलिः स्तुत्यमथाकरोद्वै । त्रैविक्रमे यस्य वपुर्बभासे तथैव दृष्ट्वा तु समुञ्ज्वलन्तम् ।।

tataḥ pratijñāṃ samavāpya bhīṣmaḥ kṛtāñcaliḥ stutyamathākarodvai | traivikrame yasya vapurbabhāse tathaiva dṛṣṭvā tu samuñjvalantam ||

Verse 105

प्रगृह्य शङ्खं द्विषताकं निहन्ता स तानभूषून्पुनराददानः । भीष्मं शरैः संपरिवार्य सङ्ख्ये चिच्छेद भूरिश्रवसश्च चापम् ।।

pragṛhya śaṅkhaṃ dviṣatākaṃ nihantā sa tānabhūṣūnpunarādadānaḥ | bhīṣmaṃ śaraiḥ saṃparivārya saṅkhye ciccheda bhūriśravasaśca cāpam ||

Verse 106

शल्यं च विद्ध्वा नवभिः पृषत्कै- र्दुर्योधं वक्षसि निर्बिभेद। विनादयामास ततो दिशश्च स पाञ्चजन्यस्य रवेण शौरिः ।।

śalyaṃ ca viddhvā navabhiḥ pṛṣatkai- rduryodhaṃ vakṣasi nirbibheda| vinādayāmāsa tato diśaśca sa pāñcajanyasya raveṇa śauriḥ ||

Verse 107

व्याविद्धनिष्काङ्गदकुण्डलं तं रजोविकीर्णाञ्चितपद्मनेत्रम् । विशुद्धदंष्ट्रं प्रगृहीतशङ्खं विचुक्रुशुः प्रेक्ष्य कुरुप्रवीराः ।।

vyāviddhaniṣkāṅgadakuṇḍalaṃ taṃ rajovikīrṇāñcitapadmanetram | viśuddhadaṃṣṭraṃ pragṛhītaśaṅkhaṃ vicukruśuḥ prekṣya kurupravīrāḥ ||

Verse 108

मृदङ्गभेरीपणवप्रणादा नेमिस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च। ससिंहनादाश्च बभूवुरुग्राः सर्वेष्वनीकेषु ततः कुरूणाम् ।।

mṛdaṅgabherīpaṇavapraṇādā nemisvanā dundubhiniḥsvanāśca| sasiṃhanādāśca babhūvurugrāḥ sarveṣvanīkeṣu tataḥ kurūṇām ||

Verse 109

गाण्डीवघोषः स्तनयित्नुकल्पो जगाम पार्थस्य नभो दिशश्च। जग्मुश्च बाणा विमलाः प्रसन्नाः सर्वा दिशः पाण्डवचापमुक्ताः ।।

gāṇḍīvaghoṣaḥ stanayitnukalpo jagāma pārthasya nabho diśaśca| jagmuśca bāṇā vimalāḥ prasannāḥ sarvā diśaḥ pāṇḍavacāpamuktāḥ ||

Verse 110

तं कौरवाणामधिपो जवेन भीष्मेण भूरिश्रवसा च सार्धम्। अभ्युद्ययावुद्यतबाणपाणिः कक्षं दिधक्षन्निव धूमकेतुः ।।

taṃ kauravāṇāmadhipo javena bhīṣmeṇa bhūriśravasā ca sārdham| abhyudyayāvudyatabāṇapāṇiḥ kakṣaṃ didhakṣanniva dhūmaketuḥ ||

Verse 111

अथार्जुनाय प्रजिघाय भल्लान् भूरिश्रवाः सप्त सुवर्णपुङ्खान्। दुर्योदनस्तोमरमुग्रवेगं शल्यो गदां शान्तनवश्च शक्तिम् ।। अश्विनोरश्विपुत्रयोर्नकुलसहदेवयोः ।।

athārjunāya prajighāya bhallān bhūriśravāḥ sapta suvarṇapuṅkhān| duryodanastomaramugravegaṃ śalyo gadāṃ śāntanavaśca śaktim || aśvinoraśviputrayornakulasahadevayoḥ ||

Verse 112

स सप्तभिः सप्त शरप्रवेकान् संवार्य भीरिश्रवसा विसृष्टान् । शितेन दुर्योधनबाहुमुक्तं क्षुरेण तत्तोमरमुन्ममाथ ।। प्रजिघाय प्रेषयामास ।।

sa saptabhiḥ sapta śarapravekān saṃvārya bhīriśravasā visṛṣṭān | śitena duryodhanabāhumuktaṃ kṣureṇa tattomaramunmamātha || prajighāya preṣayāmāsa ||

Verse 113

ततः शुभामापततीं स शक्तिं विद्युत्प्रभां शान्तनवेन मुक्ताम्। गदां च मद्राधिपबाहुमुक्तां द्वाभ्यां शराभ्यां निचर्त वीरः ।।

tataḥ śubhāmāpatatīṃ sa śaktiṃ vidyutprabhāṃ śāntanavena muktām| gadāṃ ca madrādhipabāhumuktāṃ dvābhyāṃ śarābhyāṃ nicarta vīraḥ ||

Verse 114

ततो भुजाभ्यां बलवद्विकृष्य चित्रं धनुर्गाण्डिवमप्रमेयम् । माहेन्द्रमस्रं विधिवत्सुघोरं प्रादुश्चकाराद्भुतमन्तरिक्षे ।।

tato bhujābhyāṃ balavadvikṛṣya citraṃ dhanurgāṇḍivamaprameyam | māhendramasraṃ vidhivatsughoraṃ prāduścakārādbhutamantarikṣe ||

Verse 115

तेनोत्तमास्त्रेण ततो महात्मा सर्वाण्यनीकानि महाधनुष्मान्। शरौघजालैर्विमलाग्निवर्णै- र्निवारयामास किरीटमाली ।।

tenottamāstreṇa tato mahātmā sarvāṇyanīkāni mahādhanuṣmān| śaraughajālairvimalāgnivarṇai- rnivārayāmāsa kirīṭamālī ||

Verse 116

शिलीमुखाः पार्थधनुःप्रमुक्ता रथान्ध्वजाग्राणि धनूंषि बाहून् । निकृत्य देहान्विविशुः परेषां नरेन्द्रनागेन्द्रतुरङ्गमाणाम् ।

śilīmukhāḥ pārthadhanuḥpramuktā rathāndhvajāgrāṇi dhanūṃṣi bāhūn | nikṛtya dehānviviśuḥ pareṣāṃ narendranāgendraturaṅgamāṇām |

Verse 117

ततो दिशः सोऽनुदिशश्च पार्थः शरैः सुधारैः समरे वितत्य । गाण्डीवशब्देन मनांसि तेषां किरीटमाली व्यथयांचकार ।।

tato diśaḥ so'nudiśaśca pārthaḥ śaraiḥ sudhāraiḥ samare vitatya | gāṇḍīvaśabdena manāṃsi teṣāṃ kirīṭamālī vyathayāṃcakāra ||

Verse 118

तस्मिंस्तथा घोरतमे प्रवृत्ते शङ्खस्वना दुन्दुभिनिःस्वनाश्च। अन्तर्हिता गाण्डिवनिःस्वनेन बभूवुरुग्राश्वरथप्रणादाः ।।

tasmiṃstathā ghoratame pravṛtte śaṅkhasvanā dundubhiniḥsvanāśca| antarhitā gāṇḍivaniḥsvanena babhūvurugrāśvarathapraṇādāḥ ||

Verse 119

गाण्डीवशब्दं तमथो विदित्वा विराटराजप्रमुखाः प्रवीराः। पाञ्चालराजो द्रुपदश्च वीर- स्तं देशमाजग्मुरदीनसत्त्वाः ।।

gāṇḍīvaśabdaṃ tamatho viditvā virāṭarājapramukhāḥ pravīrāḥ| pāñcālarājo drupadaśca vīra- staṃ deśamājagmuradīnasattvāḥ ||

Verse 120

सर्वाणि सैन्यानि तु तावकानि यतोयतो गाण्डिवजः प्रणादः । ततस्ततः सन्नतिमेव जग्मु- र्न तं प्रतीपोऽभिससार कश्चित् ।।

sarvāṇi sainyāni tu tāvakāni yatoyato gāṇḍivajaḥ praṇādaḥ | tatastataḥ sannatimeva jagmu- rna taṃ pratīpo'bhisasāra kaścit ||

Verse 121

तस्मिन्सुघोरे कनृप संप्रहारे हताः प्रवीराः सरथाश्वसूताः। गजाश्च नाराचनिपाततप्ता महापताकाः शुभरुक्मकक्ष्याः ।।

tasminsughore kanṛpa saṃprahāre hatāḥ pravīrāḥ sarathāśvasūtāḥ| gajāśca nārācanipātataptā mahāpatākāḥ śubharukmakakṣyāḥ ||

Verse 122

परीतसत्वाः सहसा निपेतुः किरीटिना भिन्नतनुत्रकायाः । दृढं हताः पात्रिभिरुग्रवेगैः पार्थेन भल्लैर्विमलैः शिताग्नैः ।।

parītasatvāḥ sahasā nipetuḥ kirīṭinā bhinnatanutrakāyāḥ | dṛḍhaṃ hatāḥ pātribhirugravegaiḥ pārthena bhallairvimalaiḥ śitāgnaiḥ ||

Verse 123

निकृत्तयन्त्रा निहतेन्द्रकीला ध्वजा महान्तो ध्वजिनिमुखेषु। पदातिसङ्घाश्च रथाश्च सङ्ख्ये हयाश्च नागाश्च धनञ्जयेन ।।

nikṛttayantrā nihatendrakīlā dhvajā mahānto dhvajinimukheṣu| padātisaṅghāśca rathāśca saṅkhye hayāśca nāgāśca dhanañjayena ||

Verse 124

बाणाहतास्तूर्णमपेतसत्वा विष्टभ्य गात्राणि निपेतुरुर्व्याम् । ऐन्द्रेण तेनास्त्रवरेण राजन् महाहवे भिन्नतनुत्रदेहाः ।।

bāṇāhatāstūrṇamapetasatvā viṣṭabhya gātrāṇi nipetururvyām | aindreṇa tenāstravareṇa rājan mahāhave bhinnatanutradehāḥ ||

Verse 125

ततः शरौघैर्निशितैः किरीटिना नृदेहशस्त्रक्षतलोहितोदा। नदी सुघोरा नरमेदफेना प्रवर्तिता तत्र रणाजिरे वै ।।

tataḥ śaraughairniśitaiḥ kirīṭinā nṛdehaśastrakṣatalohitodā| nadī sughorā naramedaphenā pravartitā tatra raṇājire vai ||

Verse 126

वेगेन साऽतीव पृथुप्रवाहा परेतनागाश्वशरीररोधाः। नरेन्द्रमञ्जोच्छ्रितमांसपङ्काः प्रभूतरक्षोगणभूतसेविता ।।

vegena sā'tīva pṛthupravāhā paretanāgāśvaśarīrarodhāḥ| narendramañjocchritamāṃsapaṅkāḥ prabhūtarakṣogaṇabhūtasevitā ||

Verse 127

शिरःकपालाकुलकेशशाद्वला शरीरसङ्घातसहस्रवाहिनी । विशीर्णनानाकवचोर्मिसंकुला नराश्वनागास्थिनिकृत्तशर्करा ।।

śiraḥkapālākulakeśaśādvalā śarīrasaṅghātasahasravāhinī | viśīrṇanānākavacormisaṃkulā narāśvanāgāsthinikṛttaśarkarā ||

Verse 128

श्वकङ्कशालावृकगृध्रकाकैः क्रव्यादसङ्घैश्च तरक्षुभिश्च। उपेतकूलां ददृशुर्मनुष्याः क्रूरां महावैतरणीप्रकाशाम् ।।

śvakaṅkaśālāvṛkagṛdhrakākaiḥ kravyādasaṅghaiśca tarakṣubhiśca| upetakūlāṃ dadṛśurmanuṣyāḥ krūrāṃ mahāvaitaraṇīprakāśām ||

Verse 129

प्रवर्तितामर्जुनबाणसङ्घै- र्मेदोवसासृकप्रवहां सुभीमाम्। हतप्रवीरां च तथैव दृष्ट्वा सेनां कुरूणामथ फल्गुनेन ।।

pravartitāmarjunabāṇasaṅghai- rmedovasāsṛkapravahāṃ subhīmām| hatapravīrāṃ ca tathaiva dṛṣṭvā senāṃ kurūṇāmatha phalgunena ||

Verse 130

ते चेदिपाञ्चालकरूषमत्स्याः पार्थाश्च सर्वे सहिताः प्रणेदुः । जयप्रगल्भाःक पुरुषप्रवीराः संत्रासयन्तः कुरुवीरयोधान् ।।

te cedipāñcālakarūṣamatsyāḥ pārthāśca sarve sahitāḥ praṇeduḥ | jayapragalbhāḥka puruṣapravīrāḥ saṃtrāsayantaḥ kuruvīrayodhān ||

Verse 131

हतप्रवीराणि बलानि दृष्ट्वा किरीटिना शत्रुभयावहेन । वित्रास्य सेनां ध्वजिनीपतीनां सिंहो मृगाणामिव यूथसङ्घान् ।।

hatapravīrāṇi balāni dṛṣṭvā kirīṭinā śatrubhayāvahena | vitrāsya senāṃ dhvajinīpatīnāṃ siṃho mṛgāṇāmiva yūthasaṅghān ||

Verse 132

विनेदतुस्तावतिहर्षयुक्तौ गाण्डीवधन्वा च जनार्दनश्च। ततो रविं संवृतरश्मिजालं दृष्ट्वा भृशं शस्त्रपरिक्षताङ्गाः ।।

vinedatustāvatiharṣayuktau gāṇḍīvadhanvā ca janārdanaśca| tato raviṃ saṃvṛtaraśmijālaṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śastraparikṣatāṅgāḥ ||

Verse 133

तदैन्द्रमस्त्रं विततं च घोर- मसह्यमुद्वीक्ष्य युगान्तकल्पम् । अथापयानं कुरवः सभीष्माः सद्रोणदुर्योधनबाह्लिकाश्च।।

tadaindramastraṃ vitataṃ ca ghora- masahyamudvīkṣya yugāntakalpam | athāpayānaṃ kuravaḥ sabhīṣmāḥ sadroṇaduryodhanabāhlikāśca||

Verse 134

चक्रुर्निशां सन्धिगतां समीक्ष्य विभावसोर्लोहितरागयुक्ताम्। अवापय कीर्ति च यशश्च लोके विजित्य शत्रूंश्च धनंजयोऽपि ।।

cakrurniśāṃ sandhigatāṃ samīkṣya vibhāvasorlohitarāgayuktām| avāpaya kīrti ca yaśaśca loke vijitya śatrūṃśca dhanaṃjayo'pi ||

Verse 135

ययौ नरेन्द्रैः सहसोदरैश्च समाप्तकर्मा शिबिरं निशायाम्। ततः प्रजज्ञे तुमुलः कुरूणां निशामुखे घोरतमः प्रणादः ।।

yayau narendraiḥ sahasodaraiśca samāptakarmā śibiraṃ niśāyām| tataḥ prajajñe tumulaḥ kurūṇāṃ niśāmukhe ghoratamaḥ praṇādaḥ ||

Verse 136

रणे रथानामयुतं निहत्य हता गजाः सप्तशतार्जुनेन । प्राज्याश्च सौवीरगणाश्च सर्वे निपातिताः क्षुद्रकमालवाश्च ।।

raṇe rathānāmayutaṃ nihatya hatā gajāḥ saptaśatārjunena | prājyāśca sauvīragaṇāśca sarve nipātitāḥ kṣudrakamālavāśca ||

Verse 137

महत्कृतं कर्म धनञ्जयेन कर्तुं यथा नार्हति कश्चिदन्यः। श्रुतायुरम्बष्ठपतिश्च राजा तथैव दुर्मर्षणचित्रसेनौ ।।

mahatkṛtaṃ karma dhanañjayena kartuṃ yathā nārhati kaścidanyaḥ| śrutāyurambaṣṭhapatiśca rājā tathaiva durmarṣaṇacitrasenau ||

Verse 138

द्रोणः कृपः सैन्धवबाह्लिकौ च भूरिश्रवाः शल्यशलौ च राजन्। अन्ये च योधाः शतशः समेताः क्रुद्धेन पार्थेन रणस्य मध्ये।।

droṇaḥ kṛpaḥ saindhavabāhlikau ca bhūriśravāḥ śalyaśalau ca rājan| anye ca yodhāḥ śataśaḥ sametāḥ kruddhena pārthena raṇasya madhye||

Verse 139

स्वबाहुवीर्येण जिताः सभीष्माः किरीटिना लोकमहारथेन। इति ब्रुवन्तः शिबिराणि जग्मुः सर्वे गणा भारत ये त्वदीयाः ।।

svabāhuvīryeṇa jitāḥ sabhīṣmāḥ kirīṭinā lokamahārathena| iti bruvantaḥ śibirāṇi jagmuḥ sarve gaṇā bhārata ye tvadīyāḥ ||

Verse 140

उल्कासहस्रैश्च सुसंप्रदीप्तै- र्विभ्राजमानैश्च तथा प्रदीप्रैः। किरीटिवित्रासितसर्वयोधा चक्रे निवेशं ध्वजिनी कुरूणाम् ।।

ulkāsahasraiśca susaṃpradīptai- rvibhrājamānaiśca tathā pradīpraiḥ| kirīṭivitrāsitasarvayodhā cakre niveśaṃ dhvajinī kurūṇām ||