Adhyaya 33

Verse 1

त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः ।। भगवद्गीताध्यायः ।। 9 ।। श्रीभगवानुवाच। इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ।।

trayastriṃśo'dhyāyaḥ || bhagavadgītādhyāyaḥ || 9 || śrībhagavānuvāca| idaṃ tu te guhyatamaṃ pravakṣyāmyanasūyave | jñānaṃ vijñānasahitaṃ yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||

Verse 2

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ।।

rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam | pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam ||

Verse 3

अश्रद्दधानां पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप । अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ।।

aśraddadhānāṃ puruṣā dharmasyāsya paraṃtapa | aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani ||

Verse 4

मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितःक ।।

mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagadavyaktamūrtinā | matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥka ||

Verse 5

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ।।

na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram | bhūtabhṛnna ca bhūtastho mamātmā bhūtabhāvanaḥ ||

Verse 6

यथाऽऽकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ।।

yathā''kāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān | tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya ||

Verse 7

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ।।

sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām | kalpakṣaye punastāni kalpādau visṛjāmyaham ||

Verse 8

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ।।

prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ | bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt ||

Verse 9

न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय । उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ।।

na ca māṃ tāni karmāṇi nibadhnanti dhanaṃjaya | udāsīnavadāsīnamasaktaṃ teṣu karmasu ||

Verse 10

मयाऽऽध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् । हेतुनाऽनेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ।।

mayā''dhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram | hetunā'nena kaunteya jagadviparivartate ||

Verse 11

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ।।

avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanumāśritam | paraṃ bhāvamajānanto mama bhūtamaheśvaram ||

Verse 12

मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ।।

moghāśā moghakarmāṇo moghajñānā vicetasaḥ | rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ ||

Verse 13

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ।।

mahātmānastu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtimāśritāḥ | bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam ||

Verse 14

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः । नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ।।

satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaśca dṛḍhavratāḥ | namasyantaśca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate ||

Verse 15

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ते यजन्तो मामुपासते। एकत्वेन पृथक्त्कवेन बहुधा विश्वतोमुम् ।।

jñānayajñena cāpyante yajanto māmupāsate| ekatvena pṛthaktkavena bahudhā viśvatomum ||

Verse 16

अहं क्रतुरहं यज्ञः स्वधाऽहमहमौषधम्। मन्त्रोऽहमहमेवाज्यमहमग्निरहं हुतम् ।।

ahaṃ kraturahaṃ yajñaḥ svadhā'hamahamauṣadham| mantro'hamahamevājyamahamagnirahaṃ hutam ||

Verse 17

पिताऽहमस्य जगतो माता धाता पितामहः । वेद्यं पवित्रमोंकार ऋक् साम यजुरेव च ।।

pitā'hamasya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ | vedyaṃ pavitramoṃkāra ṛk sāma yajureva ca ||

Verse 18

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्। प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ।।

gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt| prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam ||

Verse 19

तपाम्यहमहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ।।

tapāmyahamahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca | amṛtaṃ caiva mṛtyuśca sadasaccāhamarjuna ||

Verse 20

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञेरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते। ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोक- मश्रन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ।।

traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpā yajñeriṣṭvā svargatiṃ prārthayante| te puṇyamāsādya surendraloka- maśranti divyāndivi devabhogān ||

Verse 21

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणो पुण्ये पर्त्यलोकं विशन्ति। एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ।।

te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃ kṣīṇo puṇye partyalokaṃ viśanti| evaṃ trayīdharmamanuprapannā gatāgataṃ kāmakāmā labhante ||

Verse 22

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते। तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ।।

ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate| teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham ||

Verse 23

येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः। तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ।।

ye'pyanyadevatābhaktā yajante śraddhayānvitāḥ| te'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam ||

Verse 24

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च। न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ।।

ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca| na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te ||

Verse 25

यान्ति देवव्रता देवान्पितॄन्यान्ति पितृव्रताः। भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोपि माम्

yānti devavratā devānpitṝnyānti pitṛvratāḥ| bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājinopi mām

Verse 26

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति। तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ।।

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati| tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ ||

Verse 27

यत्करोषि यदश्रासि यज्जुहोषि ददासि यत्। यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ।।

yatkaroṣi yadaśrāsi yajjuhoṣi dadāsi yat| yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam ||

Verse 28

शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः । संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ।।

śubhāśubhaphalairevaṃ mokṣyase karmabandhanaiḥ | saṃnyāsayogayuktātmā vimukto māmupaiṣyasi ||

Verse 29

समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः । ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ।।

samo'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo'sti na priyaḥ | ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham ||

Verse 30

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक्। साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ।।

api cetsudurācāro bhajate māmananyabhāk| sādhureva sa mantavyaḥ samyagvyavasito hi saḥ ||

Verse 31

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति। कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ।

kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati| kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati |

Verse 32

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः । स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिं ।।

māṃ hi pārtha vyapāśritya ye'pi syuḥ pāpayonayaḥ | striyo vaiśyāstathā śūdrāste'pi yānti parāṃ gatiṃ ||

Verse 33

किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ।।

kiṃ punarbrāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayastathā | anityamasukhaṃ lokamimaṃ prāpya bhajasva mām ||

Verse 34

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ।।

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | māmevaiṣyasi yuktvaivamātmānaṃ matparāyaṇaḥ ||