Adhyaya 21

Verse 1

परसेनादर्शनचकितं युधिष्ठिरं प्रत्यर्जुनेन सयुक्तिनिरूपणं समाश्वासनम् ।। 1 ।। सञ्जय उवाच। बृहतीं धार्तराष्ट्रस्य सेनां दृष्ट्वा समुद्यताम्। विषादमगमद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

parasenādarśanacakitaṃ yudhiṣṭhiraṃ pratyarjunena sayuktinirūpaṇaṃ samāśvāsanam || 1 || sañjaya uvāca| bṛhatīṃ dhārtarāṣṭrasya senāṃ dṛṣṭvā samudyatām| viṣādamagamadrājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 2

व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डवः। अभेद्यमिव संप्रेक्ष्य विवर्णोऽर्जुनमब्रवीत् ।।

vyūhaṃ bhīṣmeṇa cābhedyaṃ kalpitaṃ prekṣya pāṇḍavaḥ| abhedyamiva saṃprekṣya vivarṇo'rjunamabravīt ||

Verse 3

धनञ्जय कथं शक्यमस्माभिर्योद्धुमाहवे । धार्तराष्ट्रैर्महाबाहो येषां योद्धा पितामहः ।।

dhanañjaya kathaṃ śakyamasmābhiryoddhumāhave | dhārtarāṣṭrairmahābāho yeṣāṃ yoddhā pitāmahaḥ ||

Verse 4

अक्षोभ्योऽयमभेद्यश्च भीष्मेणामित्रकर्षिणा । कल्पितः शास्त्रदृष्टेन विधिना भूरिवर्चसा ।।

akṣobhyo'yamabhedyaśca bhīṣmeṇāmitrakarṣiṇā | kalpitaḥ śāstradṛṣṭena vidhinā bhūrivarcasā ||

Verse 5

ते वयं संशय्नं प्राप्ताः ससैन्याः शत्रुकर्षण । कथमस्मान्महाव्यूहादुत्थानं नो भविष्यति ।।

te vayaṃ saṃśaynaṃ prāptāḥ sasainyāḥ śatrukarṣaṇa | kathamasmānmahāvyūhādutthānaṃ no bhaviṣyati ||

Verse 6

अथार्जुनोऽब्रवीत्पार्थं युधिष्ठिरममित्रहा । विषण्णमिव संप्रेक्ष्य तव राजन्ननीकिनीम् ।।

athārjuno'bravītpārthaṃ yudhiṣṭhiramamitrahā | viṣaṇṇamiva saṃprekṣya tava rājannanīkinīm ||

Verse 7

प्रज्ञयाभ्यधिकाञ्शूरान्गुणयुक्तान्बहूनपि । जयन्त्यल्पतरा येन तन्निबोध विशांपते ।।

prajñayābhyadhikāñśūrānguṇayuktānbahūnapi | jayantyalpatarā yena tannibodha viśāṃpate ||

Verse 8

तत्र ते कारणं राजन्प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । नारदस्तमृषिर्वेद भीष्मद्रोणौ च पाण्डव ।।

tatra te kāraṇaṃ rājanpravakṣyāmyanasūyave | nāradastamṛṣirveda bhīṣmadroṇau ca pāṇḍava ||

Verse 9

एनमेवार्थमाश्रित्य युद्धे देवासुरेऽब्रवीत्। पितामहः किल पुरा महेन्द्रादीन्दिवौकसः ।।

enamevārthamāśritya yuddhe devāsure'bravīt| pitāmahaḥ kila purā mahendrādīndivaukasaḥ ||

Verse 10

न तथा बलवीर्याभ्यां जयन्ति विजिगीषवः । यथा सत्यानृशंस्याभ्यां धर्मेणैवोद्यमेन च ।।

na tathā balavīryābhyāṃ jayanti vijigīṣavaḥ | yathā satyānṛśaṃsyābhyāṃ dharmeṇaivodyamena ca ||

Verse 11

त्वक्त्वाऽधर्मं तथा सर्वे धर्मं चोत्तममास्थिताः । युध्यध्वमतहंकारा यतो धर्मस्ततो जयः ।।

tvaktvā'dharmaṃ tathā sarve dharmaṃ cottamamāsthitāḥ | yudhyadhvamatahaṃkārā yato dharmastato jayaḥ ||

Verse 12

एवं राजन्विजानीहि ध्रुवोऽस्माकं रणे जयः। यथा तु नारदः प्राह यतः कृष्णस्ततो जयः ।।

evaṃ rājanvijānīhi dhruvo'smākaṃ raṇe jayaḥ| yathā tu nāradaḥ prāha yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ ||

Verse 13

गुणभूतो जयः कृष्णे पृष्ठतोऽभ्येति माधवम् । तद्यथा विजयश्चास्य सन्नतिश्चापरो गुणः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि एकविंशोऽध्यायः ।।

guṇabhūto jayaḥ kṛṣṇe pṛṣṭhato'bhyeti mādhavam | tadyathā vijayaścāsya sannatiścāparo guṇaḥ || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhagavadgītāparvaṇi ekaviṃśo'dhyāyaḥ ||

Verse 14

अनन्ततेजा गोविन्दः शत्रुपूगेषु निर्व्यथः। पुरुषः सनातनमयो यतः कृष्णस्ततो जयः ।।

anantatejā govindaḥ śatrupūgeṣu nirvyathaḥ| puruṣaḥ sanātanamayo yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ ||

Verse 15

पुरा ह्येष हरिर्भूत्वा विकुण्ठोऽकुण्ठसायकः। सुरासुरानवस्फूर्जन्नब्रवीत्के जयन्त्विति ।। गुणभूतो दासभूतः ।।

purā hyeṣa harirbhūtvā vikuṇṭho'kuṇṭhasāyakaḥ| surāsurānavasphūrjannabravītke jayantviti || guṇabhūto dāsabhūtaḥ ||

Verse 16

अनु कृष्णं जयेमेति यैरुक्तं तत्र तैर्जितम् । तत्प्रसादाद्धि त्रैलोक्यं प्राप्तं शक्रादिभिः सुरैः ।।

anu kṛṣṇaṃ jayemeti yairuktaṃ tatra tairjitam | tatprasādāddhi trailokyaṃ prāptaṃ śakrādibhiḥ suraiḥ ||

Verse 17

तस्य ते न व्यथां कांचिदिह पश्यामि भारत । यस्य ते यजमाशास्ते विश्वभुक् त्रिदिवेश्वरः ।।

tasya te na vyathāṃ kāṃcidiha paśyāmi bhārata | yasya te yajamāśāste viśvabhuk tridiveśvaraḥ ||