Adhyaya 15

Verse 1

दुर्योधनेन दुःशासनंप्रति भीष्मरक्षणाज्ञापनम् ।। 1 ।। सञ्जय उवाच। त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि। न तु दुर्योधने दोषमिममासङ्क्तुमर्हसि ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि पञ्चदशोऽध्यायः ।।

duryodhanena duḥśāsanaṃprati bhīṣmarakṣaṇājñāpanam || 1 || sañjaya uvāca| tvadyukto'yamanupraśno mahārāja yathārhasi| na tu duryodhane doṣamimamāsaṅktumarhasi || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhagavadgītāparvaṇi pañcadaśo'dhyāyaḥ ||

Verse 2

य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः। एनसा तेन नान्यं स उपाशङ्कितुमर्हति।। आसङ्क्तं आसञ्जयितुम् ।।

ya ātmano duścaritādaśubhaṃ prāpnuyānnaraḥ| enasā tena nānyaṃ sa upāśaṅkitumarhati|| āsaṅktaṃ āsañjayitum ||

Verse 3

महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत्। स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन् ।।

mahārāja manuṣyeṣu nindyaṃ yaḥ sarvamācaret| sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran ||

Verse 4

निकारो निकृतिप्रज्ञैः पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया । अनुभूतः सहामात्यैः क्षान्तश्च सुचिरं वने ।।

nikāro nikṛtiprajñaiḥ pāṇḍavaistvatpratīkṣayā | anubhūtaḥ sahāmātyaiḥ kṣāntaśca suciraṃ vane ||

Verse 5

हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम्। प्रत्यक्षं यन्मया दृष्टं दृष्टं योगबलेन च ।।

hayānāṃ ca gajānāṃ ca rājñāṃ cāmitatejasām| pratyakṣaṃ yanmayā dṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ yogabalena ca ||

Verse 6

शृणु तत्पृथिवीपाल मा च शोके मनः कृथाः । दिष्टमेतत्पुरा नूनमिदमेव नराधिप ।।

śṛṇu tatpṛthivīpāla mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ | diṣṭametatpurā nūnamidameva narādhipa ||

Verse 7

नमस्कृत्वा प्रवक्ष्यामि पाराशर्याय धीमते। यस्य प्रसादाद्दिव्यं तत्प्राप्तं ज्ञानमनुत्तमम् ।।

namaskṛtvā pravakṣyāmi pārāśaryāya dhīmate| yasya prasādāddivyaṃ tatprāptaṃ jñānamanuttamam ||

Verse 8

दृष्टिश्चातीन्द्रिया राजन्दूराच्छ्रवणमेव च । परचित्तस्य विज्ञानमतीतानागतस्य च ।।

dṛṣṭiścātīndriyā rājandūrācchravaṇameva ca | paracittasya vijñānamatītānāgatasya ca ||

Verse 9

व्युत्थितोत्पत्तिविज्ञानमाकाशे च गतिः शुभा । अस्त्रैरसङ्गो युद्धेषु वरदानान्महात्मनः ।। एनसा पापेन ।।

vyutthitotpattivijñānamākāśe ca gatiḥ śubhā | astrairasaṅgo yuddheṣu varadānānmahātmanaḥ || enasā pāpena ||

Verse 10

श्रृणु मे विस्तरेणेदं विचित्रं परमाद्भुतम् । भरतानामभूद्युद्धं यथा तद्रोमहर्षणम् ।।

śrṛṇu me vistareṇedaṃ vicitraṃ paramādbhutam | bharatānāmabhūdyuddhaṃ yathā tadromaharṣaṇam ||

Verse 11

तेष्वनीकेषु यत्तेषु व्यूढेषु च विधानतः । दुर्योधनो महाराज दुःशासनमथाब्रवीत् ।। व्युत्थितस्य उच्छास्त्रवर्तिन उत्पत्तिः कारणं तस्य विज्ञानम् ।।

teṣvanīkeṣu yatteṣu vyūḍheṣu ca vidhānataḥ | duryodhano mahārāja duḥśāsanamathābravīt || vyutthitasya ucchāstravartina utpattiḥ kāraṇaṃ tasya vijñānam ||

Verse 12

दुःशासन रथास्तूर्णं युज्यन्तां भीष्मरक्षिणः। अनीकानि च सर्वाणि शीघ्रं त्वमनुचोदय ।।

duḥśāsana rathāstūrṇaṃ yujyantāṃ bhīṣmarakṣiṇaḥ| anīkāni ca sarvāṇi śīghraṃ tvamanucodaya ||

Verse 13

अयं स मामभिप्राप्तो वर्षपूगाभिचिन्तितः । पाण्डवानां ससैन्यानां कुरूणां च समागमः ।।

ayaṃ sa māmabhiprāpto varṣapūgābhicintitaḥ | pāṇḍavānāṃ sasainyānāṃ kurūṇāṃ ca samāgamaḥ ||

Verse 14

नातः कार्यतमं मन्ये रणे भीष्मस्य रक्षणात्। हन्युद्गुप्तो ह्यसौ पार्थान्सोमकांश्च ससृञ्जयान् ।।

nātaḥ kāryatamaṃ manye raṇe bhīṣmasya rakṣaṇāt| hanyudgupto hyasau pārthānsomakāṃśca sasṛñjayān ||

Verse 15

अब्रवीच्च विशुद्धात्मा नाहं हन्यां शिखण्डिनाम् । श्रूयते स्त्री ह्यसौ पूर्वं तस्मादूर्त्यो रणे मम ।।

abravīcca viśuddhātmā nāhaṃ hanyāṃ śikhaṇḍinām | śrūyate strī hyasau pūrvaṃ tasmādūrtyo raṇe mama ||

Verse 16

तस्माद्भीष्मो रक्षितव्यो विशेषेणेति मे मतिः। शिखण्डिनो वधे यत्ताः सर्वे तिष्ठन्तु मामकाः ।।

tasmādbhīṣmo rakṣitavyo viśeṣeṇeti me matiḥ| śikhaṇḍino vadhe yattāḥ sarve tiṣṭhantu māmakāḥ ||

Verse 17

तथा प्राच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्योत्तरापथाः । सर्वथाऽस्त्रेषु कुशलास्ते रक्षन्तु पितामहम् ।।

tathā prācyāḥ pratīcyāśca dākṣiṇātyottarāpathāḥ | sarvathā'streṣu kuśalāste rakṣantu pitāmaham ||

Verse 18

अरक्ष्यमाणं हि वृको हन्यात्सिंहं महाबलम् । मा सिंहं जम्बुकेनेव घातयामः शिखण्डिना ।।

arakṣyamāṇaṃ hi vṛko hanyātsiṃhaṃ mahābalam | mā siṃhaṃ jambukeneva ghātayāmaḥ śikhaṇḍinā ||

Verse 19

वामं चक्रं युधामन्युरुत्तमौजाश्च दक्षिणम्। गोप्तारौ फाल्गुनं प्राप्तौ फाल्गुनोपि शिखण्डिनः ।

vāmaṃ cakraṃ yudhāmanyuruttamaujāśca dakṣiṇam| goptārau phālgunaṃ prāptau phālgunopi śikhaṇḍinaḥ |

Verse 20

संरक्ष्यमाणः पार्थेन भीष्मेण च विवर्जितः । यथा न हन्याद्गाङ्गेयं दुःशासन तथा कुरु ।।

saṃrakṣyamāṇaḥ pārthena bhīṣmeṇa ca vivarjitaḥ | yathā na hanyādgāṅgeyaṃ duḥśāsana tathā kuru ||