Adhyaya 120

Verse 1

कुरुपाण्डवैरन्यै राजभिश्च भीष्माभिवादनम् ।। 1 ।। अर्जुनेन भीष्माय बाणमयोपधानसमर्पणम् ।। 2 ।। धृतराष्ट्र उवाच। कथमासंस्तदा योधा हीना भीष्मेण सञ्जय । बलिना देवकल्पेन कौमारब्रह्मचारिणा ।।

kurupāṇḍavairanyai rājabhiśca bhīṣmābhivādanam || 1 || arjunena bhīṣmāya bāṇamayopadhānasamarpaṇam || 2 || dhṛtarāṣṭra uvāca| kathamāsaṃstadā yodhā hīnā bhīṣmeṇa sañjaya | balinā devakalpena kaumārabrahmacāriṇā ||

Verse 2

तदैव निहतान्मन्ये कुरूनन्यांश्च पाण्डवैः । न प्राहरद्यदा भीष्मो घृणित्वाद्द्रुपदात्मजम् ।।

tadaiva nihatānmanye kurūnanyāṃśca pāṇḍavaiḥ | na prāharadyadā bhīṣmo ghṛṇitvāddrupadātmajam ||

Verse 3

ततो दुःखतरं मन्ये किमन्यत्प्रभविष्यति । अद्यैव निहतं श्रुत्वा पितरं मम दुर्मतेः ।।

tato duḥkhataraṃ manye kimanyatprabhaviṣyati | adyaiva nihataṃ śrutvā pitaraṃ mama durmateḥ ||

Verse 4

अश्मसारमयं नूनं हृदयं मम सञ्जय । श्रुत्वा विनिहतं भीष्मं शतधा यन्न दीर्यते ।।

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ mama sañjaya | śrutvā vinihataṃ bhīṣmaṃ śatadhā yanna dīryate ||

Verse 5

यदन्यन्निहतेनाजौ भीष्मेण जयमिच्छता । चेष्टितं कुरुसिंहेन तन्मे कथय सुव्रत ।।

yadanyannihatenājau bhīṣmeṇa jayamicchatā | ceṣṭitaṃ kurusiṃhena tanme kathaya suvrata ||

Verse 6

पुनःपुनर्न मृष्यामि हतं देवव्रतं रणे। न हतो जामदग्न्येन दिव्यैरस्त्रैश्च यः पुरा ।।

punaḥpunarna mṛṣyāmi hataṃ devavrataṃ raṇe| na hato jāmadagnyena divyairastraiśca yaḥ purā ||

Verse 7

स हतो द्रौपदेयेन पाञ्चाल्येन शिखण्डिना । सञ्जय उवाच। सायाह्ने न्यपतद्भूमौ धार्तराष्ट्रान्विषादयन् ।।

sa hato draupadeyena pāñcālyena śikhaṇḍinā | sañjaya uvāca| sāyāhne nyapatadbhūmau dhārtarāṣṭrānviṣādayan ||

Verse 8

पाञ्चालान्हर्षयंश्चैव भीष्मः कुरुपितामहः । स शेते शरतल्पस्थो मेदिनीमस्पृशंस्तदा ।।

pāñcālānharṣayaṃścaiva bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥ | sa śete śaratalpastho medinīmaspṛśaṃstadā ||

Verse 9

भीष्मो रथात्प्रपतितः संछिन्नो बहुभिः शरैः । हाहेति तुमुलः शब्दो भूतानां समपद्यत ।।

bhīṣmo rathātprapatitaḥ saṃchinno bahubhiḥ śaraiḥ | hāheti tumulaḥ śabdo bhūtānāṃ samapadyata ||

Verse 10

सीमावृक्षे निपतिते कुरूणां समितिंजये । सेनयोरुभयो राजन्क्षत्रियान्भयमाविशत् ।।

sīmāvṛkṣe nipatite kurūṇāṃ samitiṃjaye | senayorubhayo rājankṣatriyānbhayamāviśat ||

Verse 11

भीष्मं शान्तनवं दृष्ट्वा विशीर्णकवचध्वजम् । कुरवः पर्यवर्तन्त पाण्डवाश्च विशांपते ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि दशमदिवसे विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ।।

bhīṣmaṃ śāntanavaṃ dṛṣṭvā viśīrṇakavacadhvajam | kuravaḥ paryavartanta pāṇḍavāśca viśāṃpate || || iti śrīmanmahābhārate bhīṣmaparvaṇi bhīṣmavadhaparvaṇi daśamadivase viṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ ||

Verse 12

खं तमःसंवृतमभूदासीद्भानुर्गतप्रभः । ररास पृथिवी चैव भीष्मे शान्तनवे हते ।।

khaṃ tamaḥsaṃvṛtamabhūdāsīdbhānurgataprabhaḥ | rarāsa pṛthivī caiva bhīṣme śāntanave hate ||

Verse 13

अयं ब्रह्मविदां श्रेष्ठो गतिर्ब्रह्मविदां सदा। इत्यभाषन्त भूतानि शयानं पुरुषर्षभम् ।।

ayaṃ brahmavidāṃ śreṣṭho gatirbrahmavidāṃ sadā| ityabhāṣanta bhūtāni śayānaṃ puruṣarṣabham ||

Verse 14

अयं पितरमाज्ञाय कामार्तं शन्तनुं पुरा । ऊर्ध्वरेतसमात्मानं चकार पुरुषर्षभः ।।

ayaṃ pitaramājñāya kāmārtaṃ śantanuṃ purā | ūrdhvaretasamātmānaṃ cakāra puruṣarṣabhaḥ ||

Verse 15

इति स्म शरतल्पस्थं भरतानां पितामहम् । ऋषयस्त्वभ्यभाषन्त सहिताः सिद्धचारणैः ।।

iti sma śaratalpasthaṃ bharatānāṃ pitāmaham | ṛṣayastvabhyabhāṣanta sahitāḥ siddhacāraṇaiḥ ||

Verse 16

हते शान्तनवे भीष्मे भरतानां पितामहे । न किंचित्प्रत्यपद्यन्त पुत्रास्तव हि मारिष ।।

hate śāntanave bhīṣme bharatānāṃ pitāmahe | na kiṃcitpratyapadyanta putrāstava hi māriṣa ||

Verse 17

विषण्णवदनाश्चासन्हतश्रीकाश्च भारत । अतिष्ठन्व्रीडिताश्चैव ह्रिया युक्ता ह्यधोमुखाः ।। पर्यवर्तन्त परिवृतवन्तः ।।

viṣaṇṇavadanāścāsanhataśrīkāśca bhārata | atiṣṭhanvrīḍitāścaiva hriyā yuktā hyadhomukhāḥ || paryavartanta parivṛtavantaḥ ||

Verse 18

पाण्डवाश्च जयं लब्ध्वा संग्रामशिरसि स्थिताः । सर्वे दध्युर्महाशङ्खान्हेमजालपरिष्कृतान् ।।

pāṇḍavāśca jayaṃ labdhvā saṃgrāmaśirasi sthitāḥ | sarve dadhyurmahāśaṅkhānhemajālapariṣkṛtān ||

Verse 19

हर्षात्तूर्यसहस्रेषु वाद्यमानेषु चानघ । अपश्याम महाराज भीमसेनं महाबलम् ।।

harṣāttūryasahasreṣu vādyamāneṣu cānagha | apaśyāma mahārāja bhīmasenaṃ mahābalam ||

Verse 20

विक्रीडमानं कौन्तेयं हर्षेण महता युतम्। निहत्य तरसा शत्रुं महाबलसमन्वितम् ।।

vikrīḍamānaṃ kaunteyaṃ harṣeṇa mahatā yutam| nihatya tarasā śatruṃ mahābalasamanvitam ||

Verse 21

संमोहश्चापि तुमुलः कुरूणामभवत्ततः । कर्णदुर्योधनौ चापि निःश्वसेतां मुहुर्मुहुः ।।

saṃmohaścāpi tumulaḥ kurūṇāmabhavattataḥ | karṇaduryodhanau cāpi niḥśvasetāṃ muhurmuhuḥ ||

Verse 22

तथा निपातिते भीष्मे कौरवाणां पितामहे । हाहाभूतमभूत्सर्वं निर्मर्यादमवर्तत ।।

tathā nipātite bhīṣme kauravāṇāṃ pitāmahe | hāhābhūtamabhūtsarvaṃ nirmaryādamavartata ||

Verse 23

दृष्ट्वा च पतितं भीष्मं पुत्रो दुःशासनस्तव। उत्तमं जवमास्थाय द्रोणानीकभुपाद्रवत् ।।

dṛṣṭvā ca patitaṃ bhīṣmaṃ putro duḥśāsanastava| uttamaṃ javamāsthāya droṇānīkabhupādravat ||

Verse 24

भ्रात्रा प्रस्थापितो वीरः स्वेनानीकेन दंशितः। प्रययौ पुरुषव्याघ्रः स्वसैन्यमभिहर्षयन् ।।

bhrātrā prasthāpito vīraḥ svenānīkena daṃśitaḥ| prayayau puruṣavyāghraḥ svasainyamabhiharṣayan ||

Verse 25

तमायान्तमभिप्रेक्ष्य कुरवः पर्यवारयन्। दुःशासनं महाराज किमयं वक्ष्यतीति च ।।

tamāyāntamabhiprekṣya kuravaḥ paryavārayan| duḥśāsanaṃ mahārāja kimayaṃ vakṣyatīti ca ||

Verse 26

ततो द्रोणाय निहतं भीष्ममाचष्ट कौरवः । द्रोणस्तदाऽप्रियं श्रुत्वा मुमोह भरतर्षभ ।।

tato droṇāya nihataṃ bhīṣmamācaṣṭa kauravaḥ | droṇastadā'priyaṃ śrutvā mumoha bharatarṣabha ||

Verse 27

स संज्ञामुपलभ्याशु भारद्वाजः प्रतापवान् । निवारयामास तदा स्वान्यनीकानि मारिष ।।

sa saṃjñāmupalabhyāśu bhāradvājaḥ pratāpavān | nivārayāmāsa tadā svānyanīkāni māriṣa ||

Verse 28

विनिवृत्तान्कुरून्दृष्ट्वा पाण्डवापि स्वसैनिकान्। रथैः शीघ्राश्वसंयुक्तैः समन्तात्पर्यवारयन् ।।

vinivṛttānkurūndṛṣṭvā pāṇḍavāpi svasainikān| rathaiḥ śīghrāśvasaṃyuktaiḥ samantātparyavārayan ||

Verse 29

निवृत्तेषु च सैन्येषु पारम्पर्येण सर्वशः । निर्मुक्तकवचाः सर्वे भीष्ममीयुर्नराधिपाः ।। व्रीडिताः व्रीडावन्तः । व्रीडा चान्यतः। ह्रीश्चाकार्यकरणात् ।।

nivṛtteṣu ca sainyeṣu pāramparyeṇa sarvaśaḥ | nirmuktakavacāḥ sarve bhīṣmamīyurnarādhipāḥ || vrīḍitāḥ vrīḍāvantaḥ | vrīḍā cānyataḥ| hrīścākāryakaraṇāt ||

Verse 30

व्युपरम्य ततो युद्धाद्योधाः शतसहस्रशः । उपतस्थुर्महात्मानं प्रजापतिमिवामराः ।।

vyuparamya tato yuddhādyodhāḥ śatasahasraśaḥ | upatasthurmahātmānaṃ prajāpatimivāmarāḥ ||

Verse 31

ते तु भीष्मं समासाद्य शयानं भरतर्षभम् । अभिवाद्यावतिष्ठन्त पाण्डवाः कुरुभिः सह ।।

te tu bhīṣmaṃ samāsādya śayānaṃ bharatarṣabham | abhivādyāvatiṣṭhanta pāṇḍavāḥ kurubhiḥ saha ||

Verse 32

अथ पाण्डून्कुरूंश्चैव प्रणिपत्याग्रतः स्थितान् । अभ्यभाषत धर्मात्मा भीष्मः शान्तनवस्तदा ।।

atha pāṇḍūnkurūṃścaiva praṇipatyāgrataḥ sthitān | abhyabhāṣata dharmātmā bhīṣmaḥ śāntanavastadā ||

Verse 33

स्वागतं वो महाभागाः स्वागतं वो महारथाः । तुष्यामि दर्शनाच्चाहं युष्माकममरोपमाः ।।

svāgataṃ vo mahābhāgāḥ svāgataṃ vo mahārathāḥ | tuṣyāmi darśanāccāhaṃ yuṣmākamamaropamāḥ ||

Verse 34

अभिनन्द्य स तानेवं शिरसा लम्बताऽब्रवीत् । परपार्श्वे तव सुतान्स्थितानुद्वीक्ष्य भारत। शिरो मे लम्बतेऽत्यर्थमुपधानं प्रदीयताम् ।। पारम्पर्येण क्रमेण।।

abhinandya sa tānevaṃ śirasā lambatā'bravīt | parapārśve tava sutānsthitānudvīkṣya bhārata| śiro me lambate'tyarthamupadhānaṃ pradīyatām || pāramparyeṇa krameṇa||

Verse 35

ततो नृपाः समाजह्रुस्तनूनि च मृदूनि च । उपधानानि मुख्यानि नैच्छत्तानि पितामहः ।।

tato nṛpāḥ samājahrustanūni ca mṛdūni ca | upadhānāni mukhyāni naicchattāni pitāmahaḥ ||

Verse 36

अथाब्रवीन्नरव्याघ्रः प्रसहन्निव तान्नृपान् । नैतानि वीरशय्यासु युक्तरूपाणि पार्थिवाः ।।

athābravīnnaravyāghraḥ prasahanniva tānnṛpān | naitāni vīraśayyāsu yuktarūpāṇi pārthivāḥ ||

Verse 37

ततो वीक्ष्य नरश्रेष्ठमभ्यभाषत पाण्डवम् । धनञ्जयं दीर्घबाहुं सर्वलोकमहारथम् ।।

tato vīkṣya naraśreṣṭhamabhyabhāṣata pāṇḍavam | dhanañjayaṃ dīrghabāhuṃ sarvalokamahāratham ||

Verse 38

धनञ्जय महाबाहो शिरो मे तात लम्बते। दीयतामुपधानं वै यद्युक्तमिह मन्यसे ।। उपधानं उपबर्हम् ।।

dhanañjaya mahābāho śiro me tāta lambate| dīyatāmupadhānaṃ vai yadyuktamiha manyase || upadhānaṃ upabarham ||

Verse 39

सञ्जय उवाच। समारोप्य महच्चापमभिवाद्य पितामहम्। नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यामिदं वचनमब्रवीत् ।।

sañjaya uvāca| samāropya mahaccāpamabhivādya pitāmaham| netrābhyāmaśrupūrṇābhyāmidaṃ vacanamabravīt ||

Verse 40

आज्ञापय कुरुश्रेष्ठ सर्वशस्त्रभृतां वर। प्रेष्योऽहं तव दुर्धर्ष क्रियतां किं पितामह ।।

ājñāpaya kuruśreṣṭha sarvaśastrabhṛtāṃ vara| preṣyo'haṃ tava durdharṣa kriyatāṃ kiṃ pitāmaha ||

Verse 41

तमब्रवीच्छान्तनवः शिरो मे तात लम्बते । दीयतामुपधानं मे यद्युक्तमिह मन्यसे उपधानं कुरुश्रेष्ठ उपधेहि ममार्जुन ।।

tamabravīcchāntanavaḥ śiro me tāta lambate | dīyatāmupadhānaṃ me yadyuktamiha manyase upadhānaṃ kuruśreṣṭha upadhehi mamārjuna ||

Verse 42

वीरशय्यानुरूपं वै शीघ्रं वीर प्रयच्छ मे । त्वं हि पार्थ समर्थो वै श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम् ।।

vīraśayyānurūpaṃ vai śīghraṃ vīra prayaccha me | tvaṃ hi pārtha samartho vai śreṣṭhaḥ sarvadhanuṣmatām ||

Verse 43

क्षत्रधर्मस्य वेत्ता च बुद्धिसत्वगुणान्वितः । फल्गुनोऽपि तथेत्युक्त्वा व्यवसायं परंजयः ।। इह वीरशय्यायाम् ।।

kṣatradharmasya vettā ca buddhisatvaguṇānvitaḥ | phalguno'pi tathetyuktvā vyavasāyaṃ paraṃjayaḥ || iha vīraśayyāyām ||

Verse 44

गृह्यानुमन्त्र्य गाण्डीवं शरान्सन्नतपर्वणः । अनुमान्य महात्मानं भरतानां महारथम् ।।

gṛhyānumantrya gāṇḍīvaṃ śarānsannataparvaṇaḥ | anumānya mahātmānaṃ bharatānāṃ mahāratham ||

Verse 45

त्रिभिस्तीक्ष्णैर्महावेगैरुदगृह्णाच्छिरः शरैः । अभिप्राये तु विदिते धर्मात्मा स्वयसाचिना ।। व्यवसायमुचितोद्योगम् ।।

tribhistīkṣṇairmahāvegairudagṛhṇācchiraḥ śaraiḥ | abhiprāye tu vidite dharmātmā svayasācinā || vyavasāyamucitodyogam ||

Verse 46

अतुष्यद्भरतश्रेष्ठो भीष्मो धर्मार्थतत्त्ववित् । उपधानेन दत्तेन प्रत्यनन्दद्धनञ्जयम् ।।

atuṣyadbharataśreṣṭho bhīṣmo dharmārthatattvavit | upadhānena dattena pratyanandaddhanañjayam ||

Verse 47

प्राह सर्वान्समुद्वीक्ष्य भरतान्भारतं प्रति। कुन्तीपुत्रं युधां श्रेष्ठं सुहृदां प्रीतिवर्धनम् ।।

prāha sarvānsamudvīkṣya bharatānbhārataṃ prati| kuntīputraṃ yudhāṃ śreṣṭhaṃ suhṛdāṃ prītivardhanam ||

Verse 48

शयनस्यानुरूपं मे पाण्डवोपहितं त्वया। यद्यन्यथा प्रपद्येथाः शपेयं त्वामहं पुरा ।। अन्वगृह्णात् अवतष्टम्भे ।।

śayanasyānurūpaṃ me pāṇḍavopahitaṃ tvayā| yadyanyathā prapadyethāḥ śapeyaṃ tvāmahaṃ purā || anvagṛhṇāt avataṣṭambhe ||

Verse 49

एवमेव महाबाहो धर्मेषु परितिष्ठता। स्वप्तव्यं क्षत्रियेणाजौ शरतल्पगतेन वै ।।

evameva mahābāho dharmeṣu paritiṣṭhatā| svaptavyaṃ kṣatriyeṇājau śaratalpagatena vai ||

Verse 50

एवमुक्त्वा तु बीभत्सुं सर्वांस्तानब्रवीद्वचः । राज्ञश्च राजपुत्रांश्च पाण्डवैरभिसंवृतान् ।।

evamuktvā tu bībhatsuṃ sarvāṃstānabravīdvacaḥ | rājñaśca rājaputrāṃśca pāṇḍavairabhisaṃvṛtān ||

Verse 51

पश्यध्वमुपधानं मे पाणडवेनाभिसन्धितम् । शयेयमस्यां शय्यायां यावदावर्तनं रवेः ।।

paśyadhvamupadhānaṃ me pāṇaḍavenābhisandhitam | śayeyamasyāṃ śayyāyāṃ yāvadāvartanaṃ raveḥ ||

Verse 52

ये तदा धारयिष्यन्ति ते च प्रेक्ष्यन्ति मां नृपाः। दिशं वैश्रवणाक्रान्तां यदा गन्ता दिवाकरः ।।

ye tadā dhārayiṣyanti te ca prekṣyanti māṃ nṛpāḥ| diśaṃ vaiśravaṇākrāntāṃ yadā gantā divākaraḥ ||

Verse 53

नूनं सप्ताश्वयुक्तेन रथेनोत्तमतेजसा । रक्ष्येऽहं वै मम प्राणान्सुहृदः सुप्रियानिव ।। उपहितं उपधानीयं दत्तम्।।

nūnaṃ saptāśvayuktena rathenottamatejasā | rakṣye'haṃ vai mama prāṇānsuhṛdaḥ supriyāniva || upahitaṃ upadhānīyaṃ dattam||

Verse 54

परिखाः खन्यतामत्र ममावसदने नृपाः । उपासिष्ये विवस्वन्तमेवं शरशताचितः । उपारमध्वं संग्रामाद्वैरमुत्सृज्य पार्थिवाः ।। विमोक्ष्येऽहं तदा प्राणान् इति झo पाठः ।।

parikhāḥ khanyatāmatra mamāvasadane nṛpāḥ | upāsiṣye vivasvantamevaṃ śaraśatācitaḥ | upāramadhvaṃ saṃgrāmādvairamutsṛjya pārthivāḥ || vimokṣye'haṃ tadā prāṇān iti jhao pāṭhaḥ ||

Verse 55

स?ञ्जय उवाच। उपातिष्ठन्नथो वैद्याः शल्योद्धरणकोविदाः। सर्वोपकरणैर्युक्ताः कुशलैः साधुशिक्षिताः ।।

sa?ñjaya uvāca| upātiṣṭhannatho vaidyāḥ śalyoddharaṇakovidāḥ| sarvopakaraṇairyuktāḥ kuśalaiḥ sādhuśikṣitāḥ ||

Verse 56

तान्दृष्ट्वा जाह्नवीपुत्रः प्रोवाच तनयं तव । दत्तदेया विसृज्यन्तां पूजयित्वा चिकित्सकाः ।।

tāndṛṣṭvā jāhnavīputraḥ provāca tanayaṃ tava | dattadeyā visṛjyantāṃ pūjayitvā cikitsakāḥ ||

Verse 57

एवंगते मयेदानीं वैद्यैः कार्यमिहास्ति किम्। क्षत्रधर्मे प्रशस्तां हि प्राप्तोऽस्मि परमां गतिम् ।।

evaṃgate mayedānīṃ vaidyaiḥ kāryamihāsti kim| kṣatradharme praśastāṃ hi prāpto'smi paramāṃ gatim ||

Verse 58

नैष धर्मो महीपालाः शरतल्पगतस्य मे । एभिरेव शरैश्चाहं दग्धव्योऽग्नौ नराधिपाः ।।

naiṣa dharmo mahīpālāḥ śaratalpagatasya me | ebhireva śaraiścāhaṃ dagdhavyo'gnau narādhipāḥ ||

Verse 59

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रो दुर्योधनस्तव। वैद्यान्विसर्जयामास पूजयित्वा यथार्हतः ।।

tacchrutvā vacanaṃ tasya putro duryodhanastava| vaidyānvisarjayāmāsa pūjayitvā yathārhataḥ ||

Verse 60

ततस्ते विस्मयं जग्मुर्नानाजनपदेश्वराः । स्थितिं धर्मे परां दृष्ट्वा भीष्मस्यामिततेजसः ।।

tataste vismayaṃ jagmurnānājanapadeśvarāḥ | sthitiṃ dharme parāṃ dṛṣṭvā bhīṣmasyāmitatejasaḥ ||

Verse 61

उपधानं ततो दत्त्वा पितुस्ते मनुजेश्वराः । सहिताः पाण्डवाः सर्वे कुरवश्च महारथाः ।।

upadhānaṃ tato dattvā pituste manujeśvarāḥ | sahitāḥ pāṇḍavāḥ sarve kuravaśca mahārathāḥ ||

Verse 62

उपगम्य महात्मानं शयानं शयने शुभे ।।

upagamya mahātmānaṃ śayānaṃ śayane śubhe ||

Verse 63

तेऽभिवाद्य ततो भीष्मं कृत्वा च त्रिःप्रदक्षिणम्। विधाय रक्षां भीष्मस्य सर्व एव समन्ततः ।।

te'bhivādya tato bhīṣmaṃ kṛtvā ca triḥpradakṣiṇam| vidhāya rakṣāṃ bhīṣmasya sarva eva samantataḥ ||

Verse 64

वीराः स्वशिबिराण्येव ध्यायन्तः परमातुराः । निवेशायाभ्युपागच्छन्सायाह्ने रुधिरोक्षिताः ।।

vīrāḥ svaśibirāṇyeva dhyāyantaḥ paramāturāḥ | niveśāyābhyupāgacchansāyāhne rudhirokṣitāḥ ||

Verse 65

निविष्टान्पाण्डवांश्चैव प्रीयमाणान्महारथान् । भीष्मस्य पतनं दृष्ट्वा उपगम्य महाबलः ।।

niviṣṭānpāṇḍavāṃścaiva prīyamāṇānmahārathān | bhīṣmasya patanaṃ dṛṣṭvā upagamya mahābalaḥ ||

Verse 66

उवाच माधवः काले धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । दिष्ट्या जयसि कौरव्य दिष्ट्या भीष्मो निपातितः ।।

uvāca mādhavaḥ kāle dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram | diṣṭyā jayasi kauravya diṣṭyā bhīṣmo nipātitaḥ ||

Verse 67

अवध्यो मानुषैरेव सत्यसन्धो महारथः । अथवा दैवतैः सार्धं सर्वशास्त्रस्य पारगः ।।

avadhyo mānuṣaireva satyasandho mahārathaḥ | athavā daivataiḥ sārdhaṃ sarvaśāstrasya pāragaḥ ||

Verse 68

त्वां तु चक्षुर्हणं प्राप्य दग्धो घोरेण चक्षुष । सञ्जय उवाच। एवमुक्तो धर्मराजः प्रत्युवाच जनार्दनम् ।। ममावसदने मन्निवासस्थाने ।।

tvāṃ tu cakṣurhaṇaṃ prāpya dagdho ghoreṇa cakṣuṣa | sañjaya uvāca| evamukto dharmarājaḥ pratyuvāca janārdanam || mamāvasadane mannivāsasthāne ||

Verse 69

तव प्रसादाद्विजयः क्रोधात्तव पराजयः । त्वं हि नः शरणं कृष्ण भक्तानामभयंकरः ।।

tava prasādādvijayaḥ krodhāttava parājayaḥ | tvaṃ hi naḥ śaraṇaṃ kṛṣṇa bhaktānāmabhayaṃkaraḥ ||

Verse 70

अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां त्वमसि केशव । रक्षिता समरे नित्यं नित्यं चापि हिते रतः ।।

anāścaryo jayasteṣāṃ yeṣāṃ tvamasi keśava | rakṣitā samare nityaṃ nityaṃ cāpi hite rataḥ ||

Verse 71

सर्वथा त्वां समासाद्य नाश्चर्यमिति मे मतिः। सञ्जय उवाच। एवमुक्तः प्रत्युवाच स्मयमानो जनार्दनः। तवैवैतद्युक्तरूपं वचनं पार्थिवोत्तम ।।

sarvathā tvāṃ samāsādya nāścaryamiti me matiḥ| sañjaya uvāca| evamuktaḥ pratyuvāca smayamāno janārdanaḥ| tavaivaitadyuktarūpaṃ vacanaṃ pārthivottama ||