Adhyaya 95

Verse 1

श्रीकृष्णेन धृतराष्ट्रंप्रति सन्ध्यर्थं स्वस्यागमनकथनम् ।। 1 ।। सन्धिविग्रहपक्षयोः गुणदोषपर्वनपूर्वकं पाण्डवविज्ञापननिवेदनम् ।। 2 ।। तथा हितमुपदिश्य अन्ते यथारुचि करणाभिधानम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु। वाक्यमभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः ।।

śrīkṛṣṇena dhṛtarāṣṭraṃprati sandhyarthaṃ svasyāgamanakathanam || 1 || sandhivigrahapakṣayoḥ guṇadoṣaparvanapūrvakaṃ pāṇḍavavijñāpananivedanam || 2 || tathā hitamupadiśya ante yathāruci karaṇābhidhānam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| teṣvāsīneṣu sarveṣu tūṣṇīṃbhūteṣu rājasu| vākyamabhyādade kṛṣṇaḥ sudaṃṣṭro dundubhisvanaḥ ||

Verse 2

जीमूत इव धर्मान्ते सर्वां संश्रावयन्सभाम् । धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः ।।

jīmūta iva dharmānte sarvāṃ saṃśrāvayansabhām | dhṛtarāṣṭramabhiprekṣya samabhāṣata mādhavaḥ ||

Verse 3

श्रीभगवानुवाच। कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्यादिति भारत । अप्रणशेन वीराणामेतद्याचितुमागतः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि पञ्चनवतितमोऽध्यायः ।।

śrībhagavānuvāca| kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca śamaḥ syāditi bhārata | apraṇaśena vīrāṇāmetadyācitumāgataḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi pañcanavatitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 4

राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव नैःश्रेयसं वचः । विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यमरिन्दम।।

rājannānyatpravaktavyaṃ tava naiḥśreyasaṃ vacaḥ | viditaṃ hyeva te sarvaṃ veditavyamarindama||

Verse 5

इदं ह्यद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव । श्रुतवृत्तोपसंपन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः ।।

idaṃ hyadya kulaṃ śreṣṭhaṃ sarvarājasu pārthiva | śrutavṛttopasaṃpannaṃ sarvaiḥ samuditaṃ guṇaiḥ ||

Verse 6

कृपानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं च भारत । तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते ।। आगतः अहमिति शेषः ।।

kṛpānukampā kāruṇyamānṛśaṃsyaṃ ca bhārata | tathārjavaṃ kṣamā satyaṃ kuruṣvetadviśiṣyate || āgataḥ ahamiti śeṣaḥ ||

Verse 7

तस्मिन्नेवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति। त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तमसांप्रतम् ।।

tasminnevaṃvidhe rājankule mahati tiṣṭhati| tvannimittaṃ viśeṣeṇa neha yuktamasāṃpratam ||

Verse 8

त्वं हि धारयिता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम। मिथ्याप्रचरतां तात बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च ।। कृपा परस्य सुखार्थे यत्नः। अनुकम्पा परदुःखदर्शने त्रासः। कारुण्यं परदुःखप्रहाणार्थो यत्नः। आनृशंस्यं परदुःखाप्रदानम् ।।

tvaṃ hi dhārayitā śreṣṭhaḥ kurūṇāṃ kurusattama| mithyāpracaratāṃ tāta bāhyeṣvābhyantareṣu ca || kṛpā parasya sukhārthe yatnaḥ| anukampā paraduḥkhadarśane trāsaḥ| kāruṇyaṃ paraduḥkhaprahāṇārtho yatnaḥ| ānṛśaṃsyaṃ paraduḥkhāpradānam ||

Verse 9

ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः। धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत् ।।

te putrāstava kauravya duryodhanapurogamāḥ| dharmārthau pṛṣṭhataḥ kṛtvā pracaranti nṛśaṃsavat ||

Verse 10

अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः। स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ पुरुषर्षभ ।।

aśiṣṭā gatamaryādā lobhena hṛtacetasaḥ| sveṣu bandhuṣu mukhyeṣu tadvettha puruṣarṣabha ||

Verse 11

सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता । उपेक्ष्यमाणा कौरव्य पृथिवीं घातयिष्यति ।। बाह्येषु द्यूतादिषु । आभ्यन्तरेषु जतुगृहादिषु ।।

seyamāpanmahāghorā kuruṣveva samutthitā | upekṣyamāṇā kauravya pṛthivīṃ ghātayiṣyati || bāhyeṣu dyūtādiṣu | ābhyantareṣu jatugṛhādiṣu ||

Verse 12

शक्या चेयं शमयितुं त्वं चेदिच्छसि भारत । न दुष्करो ह्यत्र शमो मतो मे भरतर्षभ ।।

śakyā ceyaṃ śamayituṃ tvaṃ cedicchasi bhārata | na duṣkaro hyatra śamo mato me bharatarṣabha ||

Verse 13

त्वय्यधीनः शमो राजन्मयि चैव विशांपते । पुत्रान्स्थापय कौरव्य स्थापयिष्याम्यहं परान् ।।

tvayyadhīnaḥ śamo rājanmayi caiva viśāṃpate | putrānsthāpaya kauravya sthāpayiṣyāmyahaṃ parān ||

Verse 14

आज्ञा तव हि राजेन्द्र कार्या पुत्रैः सहान्वयैः । हितं बलवदप्येषां तिष्ठतां तव शासने ।। कुरुष्वेव भवत्स्वेव नतु पाण्डवेषु ।।

ājñā tava hi rājendra kāryā putraiḥ sahānvayaiḥ | hitaṃ balavadapyeṣāṃ tiṣṭhatāṃ tava śāsane || kuruṣveva bhavatsveva natu pāṇḍaveṣu ||

Verse 15

तव चैव हितं राजन्पाण्डवानामथो हितम् । शमे प्रयतमानस्य तव शासनकाङ्क्षिणः ।। एषामपि एषामेव ।।

tava caiva hitaṃ rājanpāṇḍavānāmatho hitam | śame prayatamānasya tava śāsanakāṅkṣiṇaḥ || eṣāmapi eṣāmeva ||

Verse 16

स्वयं निष्फलमालक्ष्य संविधत्स्व विशांपते । सहायभूता भरतास्तवैव स्युर्जनेश्वर ।। शासनकाङ्क्षिणः पुत्रान् शासितुमिच्छतस्तव ।।

svayaṃ niṣphalamālakṣya saṃvidhatsva viśāṃpate | sahāyabhūtā bharatāstavaiva syurjaneśvara || śāsanakāṅkṣiṇaḥ putrān śāsitumicchatastava ||

Verse 17

धर्मार्थयोस्तिष्ठ राजन्पाण्डवैरभिरक्षितः । न हि शक्यास्तथाभूता यत्नादपि नराधिप ।।

dharmārthayostiṣṭha rājanpāṇḍavairabhirakṣitaḥ | na hi śakyāstathābhūtā yatnādapi narādhipa ||

Verse 18

न हि त्वां पाण्डवैर्जेतुं रक्ष्यमाणं महात्मभिः । इन्द्रोपि देवैः सहितः प्रसहेत कुतो नृपाः ।।

na hi tvāṃ pāṇḍavairjetuṃ rakṣyamāṇaṃ mahātmabhiḥ | indropi devaiḥ sahitaḥ prasaheta kuto nṛpāḥ ||

Verse 19

यत्र भीष्मश्च द्रोणश्च कृपः कर्णो विविंशतिः । अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः ।।

yatra bhīṣmaśca droṇaśca kṛpaḥ karṇo viviṃśatiḥ | aśvatthāmā vikarṇaśca somadatto'tha bāhlikaḥ ||

Verse 20

सैन्धवश्च कलिङ्गश्च काम्भोजश्च सुदक्षिणः । युधिष्ठिरो भीमसेनः सव्यसाची यमौ तथा ।।

saindhavaśca kaliṅgaśca kāmbhojaśca sudakṣiṇaḥ | yudhiṣṭhiro bhīmasenaḥ savyasācī yamau tathā ||

Verse 21

सात्यकिश्च महातेजा युयुत्सुश्च महारथः । को नु तान्विपरीतात्मा युद्ध्येत भरतर्षभ ।।

sātyakiśca mahātejā yuyutsuśca mahārathaḥ | ko nu tānviparītātmā yuddhyeta bharatarṣabha ||

Verse 22

लोकस्येश्वरतां भूयः शत्रुभिश्चाप्यधृष्यताम्। प्राप्स्यसि त्वममित्रघ्न सहितः कुरुपाण्डवैः ।।

lokasyeśvaratāṃ bhūyaḥ śatrubhiścāpyadhṛṣyatām| prāpsyasi tvamamitraghna sahitaḥ kurupāṇḍavaiḥ ||

Verse 23

तस्य ते पृथिवीपालास्त्वत्समाः पृथिवीपते । श्रेयांसश्चैव राजानः सन्धास्यन्ते परन्तप ।। निष्फलं वैरम्। संविधत्स्व शमं कुरु ।।

tasya te pṛthivīpālāstvatsamāḥ pṛthivīpate | śreyāṃsaścaiva rājānaḥ sandhāsyante parantapa || niṣphalaṃ vairam| saṃvidhatsva śamaṃ kuru ||

Verse 24

स त्वं पुत्रैश्च पौत्रैश्च पितृभिर्भ्रातृभिस्तथा । सुहृद्भिः सर्वतो गुप्तः सुखं शक्ष्यसि जीवितुं ।।

sa tvaṃ putraiśca pautraiśca pitṛbhirbhrātṛbhistathā | suhṛdbhiḥ sarvato guptaḥ sukhaṃ śakṣyasi jīvituṃ ||

Verse 25

एतानेव पुरोधाय यत्कृत्य च यथा पुरा। अखिलां भोक्ष्यसे सर्वां पृथिवीं पृथिवीपते ।। पाण्डवैः सह संधास्यन्ते सन्धि करिष्यन्ति ।।

etāneva purodhāya yatkṛtya ca yathā purā| akhilāṃ bhokṣyase sarvāṃ pṛthivīṃ pṛthivīpate || pāṇḍavaiḥ saha saṃdhāsyante sandhi kariṣyanti ||

Verse 26

एतैर्हि सहितः सर्वैः पाण्डवैः स्वैश्च भारत । अन्यान्विजेष्यसे शत्रूनेष स्वार्थस्तवाखिलः ।।

etairhi sahitaḥ sarvaiḥ pāṇḍavaiḥ svaiśca bhārata | anyānvijeṣyase śatrūneṣa svārthastavākhilaḥ ||

Verse 27

तैरेवोपार्जितां भूमिं भोक्ष्यसे च परन्तप । यदि संपत्स्यसे पुत्रैः सहामात्यैर्नराधिप ।।

tairevopārjitāṃ bhūmiṃ bhokṣyase ca parantapa | yadi saṃpatsyase putraiḥ sahāmātyairnarādhipa ||

Verse 28

संयुगे वै महाराज दृश्यते सुमहान्क्षयः। क्षये चोभयतो राजन्कं धर्ममनुपश्यसि ।।

saṃyuge vai mahārāja dṛśyate sumahānkṣayaḥ| kṣaye cobhayato rājankaṃ dharmamanupaśyasi ||

Verse 29

पाण्डवैर्निहतैः सङ्ख्ये पुत्रैर्वापि महाबलैः । यद्विन्देथाः सुखं राजंस्तद्ब्रूहि भरतर्षभ ।।

pāṇḍavairnihataiḥ saṅkhye putrairvāpi mahābalaiḥ | yadvindethāḥ sukhaṃ rājaṃstadbrūhi bharatarṣabha ||

Verse 30

शूराश्च हि कृतास्त्राश्च सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः। पाण्डवास्तावकाश्चैव तान्रक्ष महतो भयात् ।।

śūrāśca hi kṛtāstrāśca sarve yuddhābhikāṅkṣiṇaḥ| pāṇḍavāstāvakāścaiva tānrakṣa mahato bhayāt ||

Verse 31

न पश्येम कुरून्सर्वान्पाण्डवांश्चैव संयुगे। क्षीणानुभयतः शूरान्राथिनो रथिभिर्हतान् ।।

na paśyema kurūnsarvānpāṇḍavāṃścaiva saṃyuge| kṣīṇānubhayataḥ śūrānrāthino rathibhirhatān ||

Verse 32

समवेताः पृथिव्यां हि राजानो राजसत्तम । अमर्षवशमापन्ना नाशयेयुरिमाः प्रजाः ।।

samavetāḥ pṛthivyāṃ hi rājāno rājasattama | amarṣavaśamāpannā nāśayeyurimāḥ prajāḥ ||

Verse 33

त्राहि राजन्निमं लोकं न नश्येयुरिमाः प्रजाः। त्वयि प्रकृतिमापन्ने शेषः स्यात्कुरुनन्दन ।। अखिलां निष्कण्टकाम् ।।

trāhi rājannimaṃ lokaṃ na naśyeyurimāḥ prajāḥ| tvayi prakṛtimāpanne śeṣaḥ syātkurunandana || akhilāṃ niṣkaṇṭakām ||

Verse 34

शुक्ला वादन्या ह्रीमन्त आर्याः पुण्याभिजातयः ।। अन्योन्यसचिवा राजंस्तान्पाहि महतो भयात् ।।

śuklā vādanyā hrīmanta āryāḥ puṇyābhijātayaḥ || anyonyasacivā rājaṃstānpāhi mahato bhayāt ||

Verse 35

शिवेनेमे भूमिपालाः समागम्य परस्परम्। सह भुक्त्वा च पीत्वा च प्रतियान्तु यथागृहम् ।।

śiveneme bhūmipālāḥ samāgamya parasparam| saha bhuktvā ca pītvā ca pratiyāntu yathāgṛham ||

Verse 36

सुवाससः स्रग्विणश्च सत्कृता भरतर्षभ । अमर्षं च निराकृत्य वैराणि च परन्तप ।।

suvāsasaḥ sragviṇaśca satkṛtā bharatarṣabha | amarṣaṃ ca nirākṛtya vairāṇi ca parantapa ||

Verse 37

हार्दं यत्पाण्डवेष्वासीत्प्राप्तोऽस्मिन्नायुषः क्षये । तदेव ते भवत्वद्य सन्धत्स्व भरतर्षभ ।।

hārdaṃ yatpāṇḍaveṣvāsītprāpto'sminnāyuṣaḥ kṣaye | tadeva te bhavatvadya sandhatsva bharatarṣabha ||

Verse 38

बाला विहीनाः पित्रा ते त्वयैव परिवर्धिताः । तान्पालय यथान्यायं पुत्रांश्च भरतर्षभ ।।

bālā vihīnāḥ pitrā te tvayaiva parivardhitāḥ | tānpālaya yathānyāyaṃ putrāṃśca bharatarṣabha ||

Verse 39

भवतैव हि रक्ष्यास्ते व्यसनेषु विशेषतः। मा ते धर्मस्तथैवार्थो नश्येत भरतर्षभ ।।

bhavataiva hi rakṣyāste vyasaneṣu viśeṣataḥ| mā te dharmastathaivārtho naśyeta bharatarṣabha ||

Verse 40

आहुस्त्वां पाण्डवा राजन्नभिवाद्य प्रसाद्य च। भवतः शासनाद्दुःखसमुभूतं सहानुगैः ।।

āhustvāṃ pāṇḍavā rājannabhivādya prasādya ca| bhavataḥ śāsanādduḥkhasamubhūtaṃ sahānugaiḥ ||

Verse 41

द्वादशेमानि वर्षाणि वने निर्व्युषितानि नः। त्रयोदशं तथाऽज्ञातैः सजने परिवत्सरम् ।।

dvādaśemāni varṣāṇi vane nirvyuṣitāni naḥ| trayodaśaṃ tathā'jñātaiḥ sajane parivatsaram ||

Verse 42

स्थाता नः समये तस्मिन्पितेति कृतनिश्चयाः । नाहास्म समयं तात तच्च नो ब्राह्मणा विदुः ।। प्रकृतिं सत्त्वगुणम् ।।

sthātā naḥ samaye tasminpiteti kṛtaniścayāḥ | nāhāsma samayaṃ tāta tacca no brāhmaṇā viduḥ || prakṛtiṃ sattvaguṇam ||

Verse 43

तस्मिन्नः समये तिष्ठ स्थितानां भरतर्षभ । नित्यं संक्लेशिता राजन्स्वराज्यांशं लभेमहि ।

tasminnaḥ samaye tiṣṭha sthitānāṃ bharatarṣabha | nityaṃ saṃkleśitā rājansvarājyāṃśaṃ labhemahi |

Verse 44

त्वं धर्ममर्थं संजानन्सम्यङ्वस्त्रातुमर्हसि ।। गुरुत्वं भवति प्रेक्ष्य बहून्क्लेशांस्तितिक्ष्महे ।

tvaṃ dharmamarthaṃ saṃjānansamyaṅvastrātumarhasi || gurutvaṃ bhavati prekṣya bahūnkleśāṃstitikṣmahe |

Verse 45

स भवान्मातृपितृव्रदस्मासु प्रतिपद्यताम् ।। गुरोर्गरीयसी वृत्तिर्या च शिष्यस्य भारत ।

sa bhavānmātṛpitṛvradasmāsu pratipadyatām || gurorgarīyasī vṛttiryā ca śiṣyasya bhārata |

Verse 46

वर्तामहे त्वयि च तां त्वं च वर्तस्व नस्तथा ।। पित्रा स्थापयितव्या हि वयमुत्पथमास्थिताः ।

vartāmahe tvayi ca tāṃ tvaṃ ca vartasva nastathā || pitrā sthāpayitavyā hi vayamutpathamāsthitāḥ |

Verse 47

संस्थापय पथिप्वस्मांस्तिष्ठ धर्मे सुवर्त्मनि ।। आहुश्चेमां परिषदं पुत्रास्ते भरतर्षभ ।

saṃsthāpaya pathipvasmāṃstiṣṭha dharme suvartmani || āhuścemāṃ pariṣadaṃ putrāste bharatarṣabha |

Verse 48

धर्मज्ञेषु सभासत्सु नेह युक्तमसांप्रतम् ।। यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च।

dharmajñeṣu sabhāsatsu neha yuktamasāṃpratam || yatra dharmo hyadharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca|

Verse 49

हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ।। विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्र प्रपद्यते।

hanyate prekṣamāṇānāṃ hatāstatra sabhāsadaḥ || viddho dharmo hyadharmeṇa sabhāṃ yatra prapadyate|

Verse 50

नचास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः ।। धर्म एतानारुजति यथा नद्यनुकूलजान् ।। स्थाता स्थास्यति ।।

nacāsya śalyaṃ kṛntanti viddhāstatra sabhāsadaḥ || dharma etānārujati yathā nadyanukūlajān || sthātā sthāsyati ||

Verse 51

ये धर्ममनुपश्यन्तस्तूष्णीं ध्यायन्त आसते । ते सत्यमाहुर्धर्म्यं च न्याय्यं च भरतर्षभ ।।

ye dharmamanupaśyantastūṣṇīṃ dhyāyanta āsate | te satyamāhurdharmyaṃ ca nyāyyaṃ ca bharatarṣabha ||

Verse 52

शक्यं किमन्यद्वक्तुं ते दानादन्यञ्जनेश्वर । ब्रुवन्तु ते महीपालाः सभायां ये समासते ।।

śakyaṃ kimanyadvaktuṃ te dānādanyañjaneśvara | bruvantu te mahīpālāḥ sabhāyāṃ ye samāsate ||

Verse 53

धर्मार्थौ संप्रधार्यैव यदि सत्यं ब्रवीम्यहम् । प्रमुञ्चोमान्मृत्युपाशात्क्षत्रियान्पुरुषर्षभ ।।

dharmārthau saṃpradhāryaiva yadi satyaṃ bravīmyaham | pramuñcomānmṛtyupāśātkṣatriyānpuruṣarṣabha ||

Verse 54

प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ मा मन्युवशमन्वगाः । पित्र्यं तेभ्यः प्रदायांशं पाण्डवेभ्यो यथोचितम् । ततः सपुत्रः सिद्धार्थो भुङ्क्ष भोगान्परन्तप ।।

praśāmya bharataśreṣṭha mā manyuvaśamanvagāḥ | pitryaṃ tebhyaḥ pradāyāṃśaṃ pāṇḍavebhyo yathocitam | tataḥ saputraḥ siddhārtho bhuṅkṣa bhogānparantapa ||

Verse 55

अजातशत्रुं जानीषे स्थितं धर्मे सतां सदा। सपुत्रे त्वयि वृत्तिं च वर्तते यां नराधिप ।।

ajātaśatruṃ jānīṣe sthitaṃ dharme satāṃ sadā| saputre tvayi vṛttiṃ ca vartate yāṃ narādhipa ||

Verse 56

दाहितश्च निरस्तश्च त्वामेवोपाश्रितः पुनः । इन्द्रप्रस्थं त्वयैवासौ सपुत्रेण विवासितः ।।

dāhitaśca nirastaśca tvāmevopāśritaḥ punaḥ | indraprasthaṃ tvayaivāsau saputreṇa vivāsitaḥ ||

Verse 57

स तत्र विवसन्सर्वान्वशमानीय पार्थिवान्। त्वन्मुखानकरोद्राजन्न च त्वामत्यवर्तत ।।

sa tatra vivasansarvānvaśamānīya pārthivān| tvanmukhānakarodrājanna ca tvāmatyavartata ||

Verse 58

तस्यैवं वर्तमानस्य सौबलेन जिहीर्षता। राष्ट्राणि धनधान्यं च प्रयुक्तः परमोपधिः ।। आरुजति हिनस्ति। अनुकूलजान् कूलं कूलमनुमृत्य जातान् वृक्षादीन् ।।

tasyaivaṃ vartamānasya saubalena jihīrṣatā| rāṣṭrāṇi dhanadhānyaṃ ca prayuktaḥ paramopadhiḥ || ārujati hinasti| anukūlajān kūlaṃ kūlamanumṛtya jātān vṛkṣādīn ||

Verse 59

स तामवस्थां संप्राप्य कृष्णां प्रेक्ष्य सभां गताम्। क्षत्रधर्मादमेयात्मा नाकम्पत युधिष्ठिरः।।

sa tāmavasthāṃ saṃprāpya kṛṣṇāṃ prekṣya sabhāṃ gatām| kṣatradharmādameyātmā nākampata yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 60

अहं तु तव तेषां च श्रेय इच्छामि भारत । धर्मादर्थात्सुखाच्चैव मा राजन्नीनशः प्रजाः ।।

ahaṃ tu tava teṣāṃ ca śreya icchāmi bhārata | dharmādarthātsukhāccaiva mā rājannīnaśaḥ prajāḥ ||

Verse 61

अनर्थमर्थं मन्वानोऽप्यर्थं चानर्थमात्मनः । लोभेऽतिप्रसृतान्पुत्रान्निगृह्णीष्व विशांपते ।।

anarthamarthaṃ manvāno'pyarthaṃ cānarthamātmanaḥ | lobhe'tiprasṛtānputrānnigṛhṇīṣva viśāṃpate ||

Verse 62

स्थिताः शुश्रूषितुं पार्थाः स्थिता योद्धुमरिन्दमाः । यत्ते पथ्यतमं राजंस्तस्मिंतिष्ठ परन्तप ।।

sthitāḥ śuśrūṣituṃ pārthāḥ sthitā yoddhumarindamāḥ | yatte pathyatamaṃ rājaṃstasmiṃtiṣṭha parantapa ||

Verse 63

वैशंपायन उवाच। तद्वाक्यं पार्थिवाः सर्वे हृदयैः समपूजयन्। न तत्र कश्चिद्वक्तुं हि वाचं प्राक्रामदग्रतः ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tadvākyaṃ pārthivāḥ sarve hṛdayaiḥ samapūjayan| na tatra kaścidvaktuṃ hi vācaṃ prākrāmadagrataḥ ||