Adhyaya 9

Verse 1

शल्येन इन्द्रस्यापि दुःखानुभवे कथिते युधिष्ठिरपृच्छया तेन विस्तरेण तत्कथनोपक्रमः ।। 1 ।। इन्द्रजिघांसया त्वष्ट्रा सृष्टस्य त्रिशिरसो विश्वरूपस्य तपोभङ्गाय इन्द्रेण अप्सरसां प्रेषणम् ।। 2 ।। अप्सरोभिस्तस्याधर्षणीयत्वे ज्ञाते इन्द्रेण वज्रपातनात्तस्य हननम् ।। 3 ।। हतेपि तस्मिन् जीवतीव दृश्यमाने भयादिन्द्रप्रार्थनया यदृच्छया आगतेन तक्ष्णा तच्छिरश्छेदनम् ।। 4 ।। विश्वरूपहननकुपितेन त्वष्ट्रा पुनरिन्द्रवधाय वृत्रस्योत्पादनम् ।। 5 ।। वृत्रेणेन्द्रे पराजिते सेन्द्राणां देवानां विष्णुं प्रति गमनम् ।। 6 ।। युधिष्ठिर उवाच। कथमिन्द्रेण राजेन्द्र सभार्येण महात्मना । दुःखं प्राप्तं परं घोरमेतदिच्छामि वेदितुम् ।।

śalyena indrasyāpi duḥkhānubhave kathite yudhiṣṭhirapṛcchayā tena vistareṇa tatkathanopakramaḥ || 1 || indrajighāṃsayā tvaṣṭrā sṛṣṭasya triśiraso viśvarūpasya tapobhaṅgāya indreṇa apsarasāṃ preṣaṇam || 2 || apsarobhistasyādharṣaṇīyatve jñāte indreṇa vajrapātanāttasya hananam || 3 || hatepi tasmin jīvatīva dṛśyamāne bhayādindraprārthanayā yadṛcchayā āgatena takṣṇā tacchiraśchedanam || 4 || viśvarūpahananakupitena tvaṣṭrā punarindravadhāya vṛtrasyotpādanam || 5 || vṛtreṇendre parājite sendrāṇāṃ devānāṃ viṣṇuṃ prati gamanam || 6 || yudhiṣṭhira uvāca| kathamindreṇa rājendra sabhāryeṇa mahātmanā | duḥkhaṃ prāptaṃ paraṃ ghorametadicchāmi veditum ||

Verse 2

शल्य उवाच। शृणु राजन्पुरावृत्तमितिहासं पुरातनम्। सभार्येण यथा प्राप्तं दुःखमिन्द्रेण भारत ।।

śalya uvāca| śṛṇu rājanpurāvṛttamitihāsaṃ purātanam| sabhāryeṇa yathā prāptaṃ duḥkhamindreṇa bhārata ||

Verse 3

त्वष्टा प्रजापतिर्ह्यासीद्देवश्रेष्ठो महातपाः । स पुत्रं वै त्रिशिरसमिन्द्रद्रोहात्किलासृजत् ।।

tvaṣṭā prajāpatirhyāsīddevaśreṣṭho mahātapāḥ | sa putraṃ vai triśirasamindradrohātkilāsṛjat ||

Verse 4

ऐन्द्रं स प्रार्थयत्स्थानं विश्वरूपो महाद्युतिः । तैस्त्रिभिर्वदनैर्घोरैः सूर्येन्दुज्वलनोपमैः ।।

aindraṃ sa prārthayatsthānaṃ viśvarūpo mahādyutiḥ | taistribhirvadanairghoraiḥ sūryendujvalanopamaiḥ ||

Verse 5

वेदानेकेन सोऽधीते सुरामेकेन चापिबत्। एकेन च दिशः सर्वाः पिबन्निव निरीक्षते ।।

vedānekena so'dhīte surāmekena cāpibat| ekena ca diśaḥ sarvāḥ pibanniva nirīkṣate ||

Verse 6

स तपस्वी मुदुर्दान्तो धर्मे तपसि चोद्यतः । तपस्तस्य महत्तीव्रं सुदुश्चरमरिन्दम ।।

sa tapasvī mudurdānto dharme tapasi codyataḥ | tapastasya mahattīvraṃ suduścaramarindama ||

Verse 7

तस्य दृष्ट्वा तपोवीर्यं सत्यं चामिततेजसः । विषादमगमच्छक्र इन्द्रोऽयं मा भवेदिति ।।

tasya dṛṣṭvā tapovīryaṃ satyaṃ cāmitatejasaḥ | viṣādamagamacchakra indro'yaṃ mā bhavediti ||

Verse 8

कथं सज्जेच्च भोगेषु न च तप्येन्महत्तपः । विवर्धमानस्त्रिशिराः सर्वं हि भुवनं ग्रसेत् ।।

kathaṃ sajjecca bhogeṣu na ca tapyenmahattapaḥ | vivardhamānastriśirāḥ sarvaṃ hi bhuvanaṃ graset ||

Verse 9

इति संचिन्त्य बहुधा बुद्धिमान्भरतर्षभ । आज्ञापयत्सोऽप्सरसस्त्वष्टृपुत्रप्रलोभने ।।

iti saṃcintya bahudhā buddhimānbharatarṣabha | ājñāpayatso'psarasastvaṣṭṛputrapralobhane ||

Verse 10

यथा स सज्जेत्रिशिराः कामभोगेषु वै भृशम् । क्षिप्रं कुरुत गच्छध्वं प्रलोभयत माचिरम् ।।

yathā sa sajjetriśirāḥ kāmabhogeṣu vai bhṛśam | kṣipraṃ kuruta gacchadhvaṃ pralobhayata māciram ||

Verse 11

शृङ्गारवेषाः सुश्रोण्यो हारैर्युक्ता मनोहरैः । हावभावसमायुक्ताः सर्वाः सौन्दर्यशोभिताः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि नवमोऽध्यायः ।।

śṛṅgāraveṣāḥ suśroṇyo hārairyuktā manoharaiḥ | hāvabhāvasamāyuktāḥ sarvāḥ saundaryaśobhitāḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi navamo'dhyāyaḥ ||

Verse 12

प्रलोभयत भद्रं वः शमयध्वं भयं मम। अस्वस्थं ह्यात्मनात्मानं लक्षयामि वराङ्गनाः ।।

pralobhayata bhadraṃ vaḥ śamayadhvaṃ bhayaṃ mama| asvasthaṃ hyātmanātmānaṃ lakṣayāmi varāṅganāḥ ||

Verse 13

भयं तन्मे महाघोरं क्षिप्रं नाशयताबलाः । अप्सरस ऊचुः। तथा यत्नं करिष्यामः शक्र तस्य प्रलोभने। यथा नावाप्स्यसि भयं तस्माद्बलनिषूदन ।।

bhayaṃ tanme mahāghoraṃ kṣipraṃ nāśayatābalāḥ | apsarasa ūcuḥ| tathā yatnaṃ kariṣyāmaḥ śakra tasya pralobhane| yathā nāvāpsyasi bhayaṃ tasmādbalaniṣūdana ||

Verse 14

निर्दहन्निव चक्षुर्भ्यां योऽसावास्ते तपोनिधिः। तं प्रलोयितुं देव गच्छामः सहिता वयम् ।।

nirdahanniva cakṣurbhyāṃ yo'sāvāste taponidhiḥ| taṃ praloyituṃ deva gacchāmaḥ sahitā vayam ||

Verse 15

यतिष्यामो वशे कर्तुं व्यपनेतुं च ते भयम् । शल्य उवाच। इन्द्रेण तास्त्वनुज्ञाता जग्मुस्त्रिशिरसोऽन्तिकम्। तत्र ता विविधैर्भावैर्लोभयन्त्यो वराङ्गनाः ।।

yatiṣyāmo vaśe kartuṃ vyapanetuṃ ca te bhayam | śalya uvāca| indreṇa tāstvanujñātā jagmustriśiraso'ntikam| tatra tā vividhairbhāvairlobhayantyo varāṅganāḥ ||

Verse 16

नृत्तं संदर्शयामासुस्तथैवाङ्गेषु सौष्ठवम्। नाभ्यगच्छत्प्रहर्षं ताः स पश्यन्सुमहातपाः ।। हावाः शृङ्गारचेष्टाः । भावाः चित्तविकारा हर्षादयस्तर्युक्ताः ।।

nṛttaṃ saṃdarśayāmāsustathaivāṅgeṣu sauṣṭhavam| nābhyagacchatpraharṣaṃ tāḥ sa paśyansumahātapāḥ || hāvāḥ śṛṅgāraceṣṭāḥ | bhāvāḥ cittavikārā harṣādayastaryuktāḥ ||

Verse 17

इन्द्रियाणि वशे कृत्वा पूर्णसागरसन्निभः। तास्तु यत्नं परं कृत्वा पुनः शक्रमुपस्थिताः ।।

indriyāṇi vaśe kṛtvā pūrṇasāgarasannibhaḥ| tāstu yatnaṃ paraṃ kṛtvā punaḥ śakramupasthitāḥ ||

Verse 18

कृताञ्जलिपुटाः सर्वा देवराजमथाब्रुवन्। न स शक्यः सुदुर्धर्षो धैर्याच्चालयितुं प्रभो ।।

kṛtāñjalipuṭāḥ sarvā devarājamathābruvan| na sa śakyaḥ sudurdharṣo dhairyāccālayituṃ prabho ||

Verse 19

यत्ते कार्यं महाभाग क्रियतां तदनन्तरम् । संपूज्याप्सरसः शक्रो विसृज्य च महामतिः ।।

yatte kāryaṃ mahābhāga kriyatāṃ tadanantaram | saṃpūjyāpsarasaḥ śakro visṛjya ca mahāmatiḥ ||

Verse 20

चिन्तयामास तस्यैव वधोपायं युधिष्ठिर। स तूष्णीं चिन्तयन्वीरो देवराजः प्रतापवान् ।।

cintayāmāsa tasyaiva vadhopāyaṃ yudhiṣṭhira| sa tūṣṇīṃ cintayanvīro devarājaḥ pratāpavān ||

Verse 21

विनिश्चितमतिर्धीमान्वधे त्रिशिरसोऽभवत्। वज्रमस्य क्षिपाम्यद्य स क्षिप्रं नभविष्यति ।।

viniścitamatirdhīmānvadhe triśiraso'bhavat| vajramasya kṣipāmyadya sa kṣipraṃ nabhaviṣyati ||

Verse 22

शत्रुः प्रवृद्धो नोपेक्ष्यो दुर्बलोऽपि बलीयसा। शास्त्रबुद्ध्या विनिश्चित्य कृत्वा बुद्धिं वधे दृढाम् ।।

śatruḥ pravṛddho nopekṣyo durbalo'pi balīyasā| śāstrabuddhyā viniścitya kṛtvā buddhiṃ vadhe dṛḍhām ||

Verse 23

अथ वैश्वानरनिभं घोररूपं भयावहम्। मुमोच वज्रं संक्रुद्धः शक्रस्त्रिशिरसं प्रति ।।

atha vaiśvānaranibhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham| mumoca vajraṃ saṃkruddhaḥ śakrastriśirasaṃ prati ||

Verse 24

स पपात हतस्तेन वज्रेण दृढमाहतः। पर्वतस्येव शिखरं प्रणुन्नं मेदिनीतले ।।

sa papāta hatastena vajreṇa dṛḍhamāhataḥ| parvatasyeva śikharaṃ praṇunnaṃ medinītale ||

Verse 25

तं तु वज्रहतं दृष्ट्वा शयानमचलोपमम्। न शर्म लेभे देवेन्द्रो दीपिततस्तस्य तेजसा ।।

taṃ tu vajrahataṃ dṛṣṭvā śayānamacalopamam| na śarma lebhe devendro dīpitatastasya tejasā ||

Verse 26

हतोऽपि दीप्ततेजाः स जीवन्निव हि दृश्यते। घातितस्य शिरांस्याजौ जीवन्तीवाद्भुतानि वै ।।

hato'pi dīptatejāḥ sa jīvanniva hi dṛśyate| ghātitasya śirāṃsyājau jīvantīvādbhutāni vai ||

Verse 27

शिरांसि तस्याजायन्त त्रीण्येव शकुनास्त्रयः। तित्तिरिः कलविङ्कश्च तथैव च कपिञ्जलः । विश्वरूपशिरांस्येव जायन्ते तानि भारत ।।

śirāṃsi tasyājāyanta trīṇyeva śakunāstrayaḥ| tittiriḥ kalaviṅkaśca tathaiva ca kapiñjalaḥ | viśvarūpaśirāṃsyeva jāyante tāni bhārata ||

Verse 28

ततोऽतिभीतगात्रस्तु शक्र आस्ते विचारयन्। अथाजगाम परशुं स्कन्धेनादाय वर्धकिः ।। सौषवं सौन्दर्यम्। प्रहर्ष लब्धभोयोऽस्मीति तोषम् ।।

tato'tibhītagātrastu śakra āste vicārayan| athājagāma paraśuṃ skandhenādāya vardhakiḥ || sauṣavaṃ saundaryam| praharṣa labdhabhoyo'smīti toṣam ||

Verse 29

तदरण्यं महाराज यत्रास्तेऽसौ निपातितः । स भीतस्तत्र तक्षाणं घटमानं शचीपतिः ।।

tadaraṇyaṃ mahārāja yatrāste'sau nipātitaḥ | sa bhītastatra takṣāṇaṃ ghaṭamānaṃ śacīpatiḥ ||

Verse 30

अपश्यदब्रवीच्चैनं सत्वरं पाकशासनः । क्षिप्रं छिन्धि शिरांस्यस्य कुरुष्व वचनं मम ।।

apaśyadabravīccainaṃ satvaraṃ pākaśāsanaḥ | kṣipraṃ chindhi śirāṃsyasya kuruṣva vacanaṃ mama ||

Verse 31

तक्षोवाच। महास्कन्धो भृशं ह्येष परशुर्नभविष्यति। कर्तुं चाहं न शक्ष्यामि कर्म राद्भिर्विगर्हितम् ।। वर्धकिः तक्षा ।।

takṣovāca| mahāskandho bhṛśaṃ hyeṣa paraśurnabhaviṣyati| kartuṃ cāhaṃ na śakṣyāmi karma rādbhirvigarhitam || vardhakiḥ takṣā ||

Verse 32

इन्द्र उवाच। मा भैस्त्वं शीघ्रमेतद्वै कुरुष्व वचनं मम। मत्प्रसादाद्धि ते शस्त्रं वज्रकल्पं भविष्यति ।।

indra uvāca| mā bhaistvaṃ śīghrametadvai kuruṣva vacanaṃ mama| matprasādāddhi te śastraṃ vajrakalpaṃ bhaviṣyati ||

Verse 33

तक्षोवाच। कं भवन्तमहं विद्यां घोरकर्माणमद्य वै। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथयस्व मे ।।

takṣovāca| kaṃ bhavantamahaṃ vidyāṃ ghorakarmāṇamadya vai| etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tattvena kathayasva me ||

Verse 34

इन्द्र उवाच। अहमिन्द्रो देवराजस्तक्षन्विदितमस्तु ते। कुरुष्वैतद्यथोक्तं मे तक्षन्माऽत्र विचारय ।।

indra uvāca| ahamindro devarājastakṣanviditamastu te| kuruṣvaitadyathoktaṃ me takṣanmā'tra vicāraya ||

Verse 35

मया हि निहतः शेते त्रिशिरास्त्वं च विद्वि वै। वैशंपायन उवाच। स प्रह्वः प्राञ्जलिर्भूत्वा इदं वचनमब्रवीत् ।।

mayā hi nihataḥ śete triśirāstvaṃ ca vidvi vai| vaiśaṃpāyana uvāca| sa prahvaḥ prāñjalirbhūtvā idaṃ vacanamabravīt ||

Verse 36

क्रूरेण नापत्रपसे कथं शक्रेह कर्मणा। ऋषिपुत्रमिमं हत्वा ब्रह्महत्याभयं न ते ।।

krūreṇa nāpatrapase kathaṃ śakreha karmaṇā| ṛṣiputramimaṃ hatvā brahmahatyābhayaṃ na te ||

Verse 37

शक्र उवाच। पश्चाद्धर्मं चरिष्यामि पावनार्थ सुदुश्चरम्। शत्रुरेष महावीर्यो वज्रेण निहतो मया ।।

śakra uvāca| paścāddharmaṃ cariṣyāmi pāvanārtha suduścaram| śatrureṣa mahāvīryo vajreṇa nihato mayā ||

Verse 38

अद्यापि चाहमुद्विग्नस्तक्षन्नस्माद्बिभेमि वै। क्षिप्रं छिन्धि शिरांसि त्वं करिष्येऽनुग्रहं तव ।।

adyāpi cāhamudvignastakṣannasmādbibhemi vai| kṣipraṃ chindhi śirāṃsi tvaṃ kariṣye'nugrahaṃ tava ||

Verse 39

शिरः पशोस्ते दास्यन्ति भागं यज्ञेषु मानवाः । एष तेऽनुग्रहस्तक्षन्क्षिप्रं कुरु मम प्रियम् ।।

śiraḥ paśoste dāsyanti bhāgaṃ yajñeṣu mānavāḥ | eṣa te'nugrahastakṣankṣipraṃ kuru mama priyam ||

Verse 40

शल्य उवाच। एतच्छ्रुत्वा तु तक्षा स महेन्द्रवचनात्तदा। शिरांस्यथ त्रिशिरसः कुठारेणाच्छिनत्तदा।।

śalya uvāca| etacchrutvā tu takṣā sa mahendravacanāttadā| śirāṃsyatha triśirasaḥ kuṭhāreṇācchinattadā||

Verse 41

निकृत्तेषु ततस्तेषु निष्क्रामन्नण्डजास्त्वथ। कपिञ्जलास्तित्तिराश्च कलविङ्काश्च सर्वशः ।।

nikṛtteṣu tatasteṣu niṣkrāmannaṇḍajāstvatha| kapiñjalāstittirāśca kalaviṅkāśca sarvaśaḥ ||

Verse 42

येन वेदानधीते स्म पिबते सोममेव च। तस्माद्वक्रार्द्विनिश्चेरुः क्षिप्रं तस्य कपिञ्जलाः ।।

yena vedānadhīte sma pibate somameva ca| tasmādvakrārdviniśceruḥ kṣipraṃ tasya kapiñjalāḥ ||

Verse 43

येन सर्वा दिशो राजन्पिबन्निव नीरीक्षते। तस्माद्वक्राद्विनिश्चेरुस्तित्तिरास्तस्य पाण्डव ।।

yena sarvā diśo rājanpibanniva nīrīkṣate| tasmādvakrādviniścerustittirāstasya pāṇḍava ||

Verse 44

यत्सुरापं तु तस्यासीद्वक्रं त्रिशिरसस्तदा। कलविङ्काः समुत्पेतुः श्येनाश्च भरतर्षभ ।।

yatsurāpaṃ tu tasyāsīdvakraṃ triśirasastadā| kalaviṅkāḥ samutpetuḥ śyenāśca bharatarṣabha ||

Verse 45

ततस्तेषु निकृत्तेषु विज्वरो मघवानथ। तक्ष्णे तथा वरं दत्त्वा प्रहृष्टस्त्रिदशेश्वरः ।।

tatasteṣu nikṛtteṣu vijvaro maghavānatha| takṣṇe tathā varaṃ dattvā prahṛṣṭastridaśeśvaraḥ ||

Verse 46

जगाम त्रिदिवं देवस्तक्षाऽपि स्वगृहान्ययौ। मेने कृतार्थमात्मानं हत्वा शत्रुं सुरारिहा ।।

jagāma tridivaṃ devastakṣā'pi svagṛhānyayau| mene kṛtārthamātmānaṃ hatvā śatruṃ surārihā ||

Verse 47

तक्षापि स्वगृहं गत्वा नैव शंसति कस्यचित्। अथैनं नाभिजानन्ति वर्षमेकं तथागतम् ।।

takṣāpi svagṛhaṃ gatvā naiva śaṃsati kasyacit| athainaṃ nābhijānanti varṣamekaṃ tathāgatam ||

Verse 48

अथ संवत्सरे पूर्णे भूताः पशुपतेः प्रभो। तमाक्रोशन्त मघवान्नः प्रभुर्ब्रह्महा इति।

atha saṃvatsare pūrṇe bhūtāḥ paśupateḥ prabho| tamākrośanta maghavānnaḥ prabhurbrahmahā iti|

Verse 49

तत इन्द्रो व्रतं घोरमाचरत्पाकशासनः। तपसा च सुसंयुक्तः सह देवैर्मरुद्गणैः ।।

tata indro vrataṃ ghoramācaratpākaśāsanaḥ| tapasā ca susaṃyuktaḥ saha devairmarudgaṇaiḥ ||

Verse 50

समुद्रेषु पृथिव्यां च वनस्पतिषु स्त्रीषु च। विभज्य ब्रह्महत्यां च तान्वरैरप्ययोजयत् ।।

samudreṣu pṛthivyāṃ ca vanaspatiṣu strīṣu ca| vibhajya brahmahatyāṃ ca tānvarairapyayojayat ||

Verse 51

वरदस्तु वरं दत्त्वा पृथिव्यै सागराय च। वनस्पतिभ्यः स्त्रीभ्यश्च ब्रह्महत्यां नुनोद ताम्।।

varadastu varaṃ dattvā pṛthivyai sāgarāya ca| vanaspatibhyaḥ strībhyaśca brahmahatyāṃ nunoda tām||

Verse 52

ततस्तु शुद्धो भगवान्देवैर्लोकैश्च पूजितः । इन्द्रस्थानमुपातिष्ठत्पूज्यमानो महर्षिभिः ।।

tatastu śuddho bhagavāndevairlokaiśca pūjitaḥ | indrasthānamupātiṣṭhatpūjyamāno maharṣibhiḥ ||

Verse 53

त्वष्टा प्रजापतिः श्रुत्वा शक्रेणाथ हतं सुतम्। क्रोधसंरक्तनयन इदं वचनमब्रवीत् ।।

tvaṣṭā prajāpatiḥ śrutvā śakreṇātha hataṃ sutam| krodhasaṃraktanayana idaṃ vacanamabravīt ||

Verse 54

त्वष्टोवाच। तप्यमानं तपो नित्यं क्षान्तं दान्तं जितेन्द्रियम्। विनाऽपराधेन यतः पुत्रं हिंसितवान्मम ।।

tvaṣṭovāca| tapyamānaṃ tapo nityaṃ kṣāntaṃ dāntaṃ jitendriyam| vinā'parādhena yataḥ putraṃ hiṃsitavānmama ||

Verse 55

तस्माच्छक्रविनाशाय वृत्रमुत्पादयाम्यहम्। लोकाः पश्यन्तु मे वीर्यं तपसश्च बलं महम् । स च पश्यतु देवेन्द्रो दुरात्मा पापचेतनः ।।

tasmācchakravināśāya vṛtramutpādayāmyaham| lokāḥ paśyantu me vīryaṃ tapasaśca balaṃ maham | sa ca paśyatu devendro durātmā pāpacetanaḥ ||

Verse 56

उपस्पृश्य ततः क्रुद्धस्तपस्वी सुमहायशाः । अग्नौ हुत्वा समुत्पाद्य घोरं वृत्रमुवाच ह ।। नभविष्यति नङ्क्ष्यति ।।

upaspṛśya tataḥ kruddhastapasvī sumahāyaśāḥ | agnau hutvā samutpādya ghoraṃ vṛtramuvāca ha || nabhaviṣyati naṅkṣyati ||

Verse 57

इन्द्रशत्रो विवर्धस्व प्रभावात्तपसो मम। सोऽवर्घत दिवं स्तब्ध्वा सूर्यवैश्वानरोपमः ।।

indraśatro vivardhasva prabhāvāttapaso mama| so'varghata divaṃ stabdhvā sūryavaiśvānaropamaḥ ||

Verse 58

किं करोमीति चोवाच कालसूर्य इवोदितः। शक्रं जहीति चाप्युक्तो जगाम त्रिदिवं ततः ।।

kiṃ karomīti covāca kālasūrya ivoditaḥ| śakraṃ jahīti cāpyukto jagāma tridivaṃ tataḥ ||

Verse 59

ततो युद्धं समभवद्वृत्रवासवयोर्महत्। संक्रुद्धयोर्महाघोरं प्रसक्तं कुरुसत्तम ।।

tato yuddhaṃ samabhavadvṛtravāsavayormahat| saṃkruddhayormahāghoraṃ prasaktaṃ kurusattama ||

Verse 60

ततो जग्राह देवेन्द्रं वृत्रो वीरः शतक्रतुम् । अपावृत्याक्षिपद्वक्रे शक्रं कोपसमन्वितः ।। ठपस्पृश्य आचम्य ।।

tato jagrāha devendraṃ vṛtro vīraḥ śatakratum | apāvṛtyākṣipadvakre śakraṃ kopasamanvitaḥ || ṭhapaspṛśya ācamya ||

Verse 61

ग्रस्ते वृत्रेण शक्रे तु संभ्रान्तास्त्रिदिवेश्वराः। असृजंस्ते महासत्वा जृम्भिकां वृत्रनाशिनीम् ।।

graste vṛtreṇa śakre tu saṃbhrāntāstridiveśvarāḥ| asṛjaṃste mahāsatvā jṛmbhikāṃ vṛtranāśinīm ||

Verse 62

विजृम्भमाणस्य ततो वृत्रस्यास्यादपावृतात्। स्वान्यङ्गान्यभिसंक्षिप्य निष्क्रान्तो बलनाशनः ।।

vijṛmbhamāṇasya tato vṛtrasyāsyādapāvṛtāt| svānyaṅgānyabhisaṃkṣipya niṣkrānto balanāśanaḥ ||

Verse 63

ततः प्रभृति लोकस्य जृम्भिका प्राणिसंश्रिता। जहृषुश्च सुराः सर्वे शक्रं दृष्ट्वा विनिःसृतम् ।।

tataḥ prabhṛti lokasya jṛmbhikā prāṇisaṃśritā| jahṛṣuśca surāḥ sarve śakraṃ dṛṣṭvā viniḥsṛtam ||

Verse 64

ततः प्रववृते युद्धं वृत्रवासवयोः पुनः । संरब्धयोस्तदा घोरं सुचिरं भरतर्षभ ।।

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vṛtravāsavayoḥ punaḥ | saṃrabdhayostadā ghoraṃ suciraṃ bharatarṣabha ||

Verse 65

यदा व्यवर्धत रणे वृत्रो बलसमन्वितः। त्वष्टुस्तेजोबलाविद्धस्तदा शक्रो न्यवर्तत।

yadā vyavardhata raṇe vṛtro balasamanvitaḥ| tvaṣṭustejobalāviddhastadā śakro nyavartata|

Verse 66

निवृत्ते च तदा देवा विषादमगमन्परम् । समेत्य सह शक्रेण त्वष्टुस्तेजोविमोहिताः ।।

nivṛtte ca tadā devā viṣādamagamanparam | sametya saha śakreṇa tvaṣṭustejovimohitāḥ ||

Verse 67

अमन्त्रयन्त ते सर्वे मुनिभिः सह भारत। किं कार्यमिति वै राजन्विचिन्त्य भयमोहिताः ।।

amantrayanta te sarve munibhiḥ saha bhārata| kiṃ kāryamiti vai rājanvicintya bhayamohitāḥ ||

Verse 68

जग्मुः सर्वे महात्मानं मनोभिर्विष्णुमव्ययम्। उपविष्टा मन्दराग्रे सर्वे वृत्रवधेप्सवः ।।

jagmuḥ sarve mahātmānaṃ manobhirviṣṇumavyayam| upaviṣṭā mandarāgre sarve vṛtravadhepsavaḥ ||