Adhyaya 79

Verse 1

नकुलेन श्रीकृष्णंप्रति स्वस्य शमे अभिसन्धिप्रदर्शनपूर्वकं सन्धिकरणस्य तेन सुशकत्वाभिधानम् ।। 1 ।। नकुल उवाच। उक्तं बहुविधं वाक्यं धर्मराजेन माधव। धर्मज्ञेन वदान्येन श्रुतं चैव हि तत्त्वया ।।

nakulena śrīkṛṣṇaṃprati svasya śame abhisandhipradarśanapūrvakaṃ sandhikaraṇasya tena suśakatvābhidhānam || 1 || nakula uvāca| uktaṃ bahuvidhaṃ vākyaṃ dharmarājena mādhava| dharmajñena vadānyena śrutaṃ caiva hi tattvayā ||

Verse 2

मतमाज्ञाय राज्ञश्च भीमसेनेन माधव । संशमो बाहुवीर्य च ख्यापितं माधवात्मनः ।।

matamājñāya rājñaśca bhīmasenena mādhava | saṃśamo bāhuvīrya ca khyāpitaṃ mādhavātmanaḥ ||

Verse 3

तथैव फाल्गुनेनापि यदुक्तं तत्त्वया श्रुतम् । आत्मनश्च मतं वीर कथितं भवताऽसकृत् ।।

tathaiva phālgunenāpi yaduktaṃ tattvayā śrutam | ātmanaśca mataṃ vīra kathitaṃ bhavatā'sakṛt ||

Verse 4

सर्वमेतदतिक्रम्य श्रुत्वा परमतं भवान्। यत्प्राप्तकालं मन्येथास्तत्कुर्याः पुरुषोत्तम ।।

sarvametadatikramya śrutvā paramataṃ bhavān| yatprāptakālaṃ manyethāstatkuryāḥ puruṣottama ||

Verse 5

तस्मिंरतस्मिन्निमित्ते हि मतं भवति केशव । प्राप्तकालं मनुष्येण क्षमं कार्यमरिन्दम ।।

tasmiṃratasminnimitte hi mataṃ bhavati keśava | prāptakālaṃ manuṣyeṇa kṣamaṃ kāryamarindama ||

Verse 6

अन्यथा चिन्तितो ह्यर्थः पुनर्भवति सोऽन्यथा । अनित्यमतयो लोके नराः पुरुषसत्तम ।।

anyathā cintito hyarthaḥ punarbhavati so'nyathā | anityamatayo loke narāḥ puruṣasattama ||

Verse 7

अन्यथाबुद्धयो ह्यासन्नस्मासु वनवासिषु। अदृश्येष्वन्यथा कृष्ण दृश्येषु पुनरन्यथा ।।

anyathābuddhayo hyāsannasmāsu vanavāsiṣu| adṛśyeṣvanyathā kṛṣṇa dṛśyeṣu punaranyathā ||

Verse 8

अस्माकमपि वार्ष्णेय वने विचरतां तदा। न तथा प्रणयो राज्ये यथा संप्रति वर्तते ।।

asmākamapi vārṣṇeya vane vicaratāṃ tadā| na tathā praṇayo rājye yathā saṃprati vartate ||

Verse 9

निवृत्तवनवासान्नः श्रुत्वा वीर समागताः । अक्षौहिण्यो हि सप्ते मास्त्वत्प्रसादाज्जनार्दन ।।

nivṛttavanavāsānnaḥ śrutvā vīra samāgatāḥ | akṣauhiṇyo hi sapte māstvatprasādājjanārdana ||

Verse 10

इमान्हि पुरुषव्याघ्रानचिन्त्यबलपौरुषात्। आत्तशस्त्रान्रणे दृष्ट्वा न व्यथेदिह कः पुमान् ।।

imānhi puruṣavyāghrānacintyabalapauruṣāt| āttaśastrānraṇe dṛṣṭvā na vyathediha kaḥ pumān ||

Verse 11

स भवान्कुरुमध्ये तं सान्त्वपूर्वं भयोत्तरम्। ब्रूयाद्वाक्यं यथा मन्दो न व्यथेत सुयोधनः ।।

sa bhavānkurumadhye taṃ sāntvapūrvaṃ bhayottaram| brūyādvākyaṃ yathā mando na vyatheta suyodhanaḥ ||

Verse 12

युधिष्ठिरं भीमसेनं बीभत्सुं चापराचितम् । सहदेवं च मां चैव त्वां च रामं च केशव।।

yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ bībhatsuṃ cāparācitam | sahadevaṃ ca māṃ caiva tvāṃ ca rāmaṃ ca keśava||

Verse 13

सात्यकिं च महावीर्यं विराटं च महात्मजम्। द्रुपदं च महामात्यं धृष्टद्युम्नं च माधव।।

sātyakiṃ ca mahāvīryaṃ virāṭaṃ ca mahātmajam| drupadaṃ ca mahāmātyaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ ca mādhava||

Verse 14

काशिराजं च विक्रान्तं धृष्टकेतुं च चेदिपम् । मांसशोणितभृन्मर्त्यः प्रतियुध्येत को युधि ।।

kāśirājaṃ ca vikrāntaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca cedipam | māṃsaśoṇitabhṛnmartyaḥ pratiyudhyeta ko yudhi ||

Verse 15

स भवान्गमनादेव साधयिष्यत्यसंशयम्। इष्टमर्थं महाबाहो धर्मराजस्य केवलम्।।

sa bhavāngamanādeva sādhayiṣyatyasaṃśayam| iṣṭamarthaṃ mahābāho dharmarājasya kevalam||

Verse 16

विदुरश्चैव भीष्मश्च द्रोणश्च सहबाह्लिकः । श्रेयः समर्था विज्ञातुमुच्यमानास्त्वयाऽनघ ।।

viduraścaiva bhīṣmaśca droṇaśca sahabāhlikaḥ | śreyaḥ samarthā vijñātumucyamānāstvayā'nagha ||

Verse 17

ते चैनमनुनेष्यन्ति धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । तं च पापसमाचारं सहामात्यं सुयोधनम् ।।

te cainamanuneṣyanti dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam | taṃ ca pāpasamācāraṃ sahāmātyaṃ suyodhanam ||

Verse 18

श्रोता चार्थस्य विदुरस्त्वं च वक्ता जनार्दन । कमिवार्थं निवर्तन्तं स्थापयेतां न वर्त्मनि ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि एकोनाशीतितमोऽध्यायः ।।

śrotā cārthasya vidurastvaṃ ca vaktā janārdana | kamivārthaṃ nivartantaṃ sthāpayetāṃ na vartmani || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi ekonāśītitamo'dhyāyaḥ ||