Adhyaya 77

Verse 1

अर्जुनेन सन्धिविग्रहपक्षौ प्रस्तुत्य श्रीकृष्णंप्रति यथारुचि अन्यतरपक्षनिर्धारणकरणप्रार्थना ।। 1 ।। अर्जुन उवाच। उक्तं युधिष्ठिरेणैव यावद्वाच्यं जनार्दन । तव वाक्यं तु मे श्रुत्वा प्रतिभाति परन्तप ।।

arjunena sandhivigrahapakṣau prastutya śrīkṛṣṇaṃprati yathāruci anyatarapakṣanirdhāraṇakaraṇaprārthanā || 1 || arjuna uvāca| uktaṃ yudhiṣṭhireṇaiva yāvadvācyaṃ janārdana | tava vākyaṃ tu me śrutvā pratibhāti parantapa ||

Verse 2

नैव प्रशममत्र त्वं मन्यसे सुकरं प्रभो । लोभाद्वा धृतराष्ट्रस्य दैन्याद्वा समुपस्थितात् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ।।

naiva praśamamatra tvaṃ manyase sukaraṃ prabho | lobhādvā dhṛtarāṣṭrasya dainyādvā samupasthitāt || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi saptasaptatitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 3

अफलं मन्यसे वाऽपि पुरुषस्य पराक्रमम् । न चान्तरेण कर्माणि पौरुषेण बलोदयः ।।

aphalaṃ manyase vā'pi puruṣasya parākramam | na cāntareṇa karmāṇi pauruṣeṇa balodayaḥ ||

Verse 4

तदिदं भाषितं वाक्यं तथाचन तथैव तत्। न चैतदेवं द्रष्टव्यमसाध्यमपि किंचन ।। दैन्याद्वा अस्मदीयात् ।।

tadidaṃ bhāṣitaṃ vākyaṃ tathācana tathaiva tat| na caitadevaṃ draṣṭavyamasādhyamapi kiṃcana || dainyādvā asmadīyāt ||

Verse 5

किं चैतन्मन्यसे कृच्छ्रमस्माकमवसादकम्। कुर्वन्ति तेषां कर्माणि येषां नास्ति फलोदयः ।।

kiṃ caitanmanyase kṛcchramasmākamavasādakam| kurvanti teṣāṃ karmāṇi yeṣāṃ nāsti phalodayaḥ ||

Verse 6

संपाद्यमानं सम्यक्व स्यात्कर्म सफलं प्रभो। स तथा कृष्ण वर्तस्व यथा शर्म भवेत्परैः ।।

saṃpādyamānaṃ samyakva syātkarma saphalaṃ prabho| sa tathā kṛṣṇa vartasva yathā śarma bhavetparaiḥ ||

Verse 7

पाण्डवानां कुरूणां च भवान्नः प्रथमः सुहृत्। सुराणामसुराणां च यथा वीर प्रजापतिः ।।

pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca bhavānnaḥ prathamaḥ suhṛt| surāṇāmasurāṇāṃ ca yathā vīra prajāpatiḥ ||

Verse 8

कुरूणां पाण्डवानां च प्रतिपत्स्व निरामयम् । अस्मद्धितमनुष्ठानं मन्ये तव न दुष्करम् ।। नहि युद्धं न कामये इति यत्त्वया भाषित तथाचन तथापिच चनशब्दोऽप्यर्थे । यद्यपि ममैतदनिष्टं तथापि त्वया यद्भाषितं तत्तथैव भविध्यतीत्यर्थः । परंतु शमोपि तव नासाध्योऽस्तीत्याह नचेति ।।

kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca pratipatsva nirāmayam | asmaddhitamanuṣṭhānaṃ manye tava na duṣkaram || nahi yuddhaṃ na kāmaye iti yattvayā bhāṣita tathācana tathāpica canaśabdo'pyarthe | yadyapi mamaitadaniṣṭaṃ tathāpi tvayā yadbhāṣitaṃ tattathaiva bhavidhyatītyarthaḥ | paraṃtu śamopi tava nāsādhyo'stītyāha naceti ||

Verse 9

एवं च कार्यतामेति कार्यं तव जनार्दन । गमनादेवमेव त्वं करिष्यसि जनार्दन ।। निरामयं कुशलम् ।।

evaṃ ca kāryatāmeti kāryaṃ tava janārdana | gamanādevameva tvaṃ kariṣyasi janārdana || nirāmayaṃ kuśalam ||

Verse 10

चिकीर्षितमथान्यत्ते तस्मिन्वीर दुरात्मानि । भविष्यति च तत्सर्वं यथा तव चिकीर्षितम् ।।

cikīrṣitamathānyatte tasminvīra durātmāni | bhaviṣyati ca tatsarvaṃ yathā tava cikīrṣitam ||

Verse 11

शर्म तैः सह वा नोऽस्तु तव वा यच्चिकीर्षितम् । विचार्यमाणो यः कामस्तव कृष्ण स नो गुरुः ।।

śarma taiḥ saha vā no'stu tava vā yaccikīrṣitam | vicāryamāṇo yaḥ kāmastava kṛṣṇa sa no guruḥ ||

Verse 12

न स नार्हति दुष्टात्मा वधं ससुतबान्धवः। येन धर्मसुते दृष्टा न सा श्रीरुपमर्षिता ।।

na sa nārhati duṣṭātmā vadhaṃ sasutabāndhavaḥ| yena dharmasute dṛṣṭā na sā śrīrupamarṣitā ||

Verse 13

यच्चाप्यपश्यतोपायं धर्मिष्ठं मधुसूदन। उपायेन नृशंसेन हृता दुर्द्यूतदेविना ।।

yaccāpyapaśyatopāyaṃ dharmiṣṭhaṃ madhusūdana| upāyena nṛśaṃsena hṛtā durdyūtadevinā ||

Verse 14

कथं हि पुरुषो जातः क्षत्रियेषु धनुर्धरः । समाहूतो निवर्तेत प्राणत्यागेऽप्युपस्थिते ।। कार्यतां औचित्यम्। कार्यं कर्म ।।

kathaṃ hi puruṣo jātaḥ kṣatriyeṣu dhanurdharaḥ | samāhūto nivarteta prāṇatyāge'pyupasthite || kāryatāṃ aucityam| kāryaṃ karma ||

Verse 15

अधर्मेण जितान्दृष्ट्वा वने प्रवृजितांस्तथा। वध्यतां मम वार्ष्णेय निर्गतोऽसौ सुयोधनः ।। समाहूतो द्यूतार्थम् ।।

adharmeṇa jitāndṛṣṭvā vane pravṛjitāṃstathā| vadhyatāṃ mama vārṣṇeya nirgato'sau suyodhanaḥ || samāhūto dyūtārtham ||

Verse 16

न चैतदद्भुतं कृष्ण मित्रार्थे यच्चिकीर्षसि। क्रिया कथंच मुख्या स्यान्मृदुना चेतरेण वा ।। निर्गतः निश्चयेन प्राप्तः ।।

na caitadadbhutaṃ kṛṣṇa mitrārthe yaccikīrṣasi| kriyā kathaṃca mukhyā syānmṛdunā cetareṇa vā || nirgataḥ niścayena prāptaḥ ||

Verse 17

अथवा मन्यसे ज्यायान्वधस्तेषामनन्तरम् । तदेव क्रियतामाशु न विचार्यमतस्त्वया ।।

athavā manyase jyāyānvadhasteṣāmanantaram | tadeva kriyatāmāśu na vicāryamatastvayā ||

Verse 18

जानासि हि यथैतेन द्रौपदी पापबुद्धिना । परिक्लिष्टा सभामध्ये तच्च तस्योपमर्षितम् ।।

jānāsi hi yathaitena draupadī pāpabuddhinā | parikliṣṭā sabhāmadhye tacca tasyopamarṣitam ||

Verse 19

स नाम सम्यग्वर्तेत पाण्डवेष्विति माधव। न मे सञ्जायते बुद्धिर्बीजमुप्तमिवोषरे ।।

sa nāma samyagvarteta pāṇḍaveṣviti mādhava| na me sañjāyate buddhirbījamuptamivoṣare ||

Verse 20

तस्माद्यन्मन्यसे युक्तं पाण्डवानां हितं च यत्। तथाऽऽशु कुरु वार्ष्णेय यन्नः कार्यमनन्तरम् ।।

tasmādyanmanyase yuktaṃ pāṇḍavānāṃ hitaṃ ca yat| tathā''śu kuru vārṣṇeya yannaḥ kāryamanantaram ||