Adhyaya 75

Verse 1

भीमेन कृष्णंप्रति स्वसामर्थ्यकथनपूर्वकं स्वस्य शमकामनायाः कृपामूलकत्वकथनम् ।। 1 ।। वैशंपायन उवाच। तथोक्तो वासुदेवेन नित्यमन्युरमर्षणः। सदश्ववत्समाधावद्बभाषे तदनन्तरम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ।।

bhīmena kṛṣṇaṃprati svasāmarthyakathanapūrvakaṃ svasya śamakāmanāyāḥ kṛpāmūlakatvakathanam || 1 || vaiśaṃpāyana uvāca| tathokto vāsudevena nityamanyuramarṣaṇaḥ| sadaśvavatsamādhāvadbabhāṣe tadanantaram || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi bhagavadyānaparvaṇi pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 2

भीमसेन उवाच। अन्यथा मां चिकीर्षन्तमन्यथा मन्यसेऽच्युत। प्रणीतभावमत्यर्थं युधि सत्यपराक्रमम् ।।

bhīmasena uvāca| anyathā māṃ cikīrṣantamanyathā manyase'cyuta| praṇītabhāvamatyarthaṃ yudhi satyaparākramam ||

Verse 3

वेत्सि दाशार्ह सत्यं मे दीर्घकालं सहोषितः। उत वा मां न जानासि प्लवन्हृद इवाप्लवे ।। समाधावत् तीव्रवेगं यथा स्यात्तथा ।।

vetsi dāśārha satyaṃ me dīrghakālaṃ sahoṣitaḥ| uta vā māṃ na jānāsi plavanhṛda ivāplave || samādhāvat tīvravegaṃ yathā syāttathā ||

Verse 4

तस्मादनभिरुपाभिर्वाग्भिर्मां त्वं समर्च्छसि । कथं हि भीमसेनं मां जानन्कश्चन माधव ।।

tasmādanabhirupābhirvāgbhirmāṃ tvaṃ samarcchasi | kathaṃ hi bhīmasenaṃ māṃ jānankaścana mādhava ||

Verse 5

ब्रूयादप्रतिरूपाणि यथा मां वक्तमर्हसि । तस्मादिदं प्रवक्ष्यामि वचनं वृष्णिनन्दन ।।

brūyādapratirūpāṇi yathā māṃ vaktamarhasi | tasmādidaṃ pravakṣyāmi vacanaṃ vṛṣṇinandana ||

Verse 6

आत्मनः पौरुषं चैव बलं च न समं परैः । सर्वथाऽनार्यकर्मैतत्प्रशंसा स्वयमात्मनः ।।

ātmanaḥ pauruṣaṃ caiva balaṃ ca na samaṃ paraiḥ | sarvathā'nāryakarmaitatpraśaṃsā svayamātmanaḥ ||

Verse 7

अतिवादापविद्धस्तु वक्ष्यामि बलमात्मनः । पश्येमे रोदसी कृष्ण ययोरासन्निमाः प्रजाः ।।

ativādāpaviddhastu vakṣyāmi balamātmanaḥ | paśyeme rodasī kṛṣṇa yayorāsannimāḥ prajāḥ ||

Verse 8

अचले चाप्रतिष्ठे चाप्यनन्ते सर्वमातरौ । यदीमे सहसा क्रुद्धे समेयातां शिले इव ।।

acale cāpratiṣṭhe cāpyanante sarvamātarau | yadīme sahasā kruddhe sameyātāṃ śile iva ||

Verse 9

अहमेते निगृह्णीयां बाहुभ्यां सचसाचरे । पश्यैतदन्तरं बाह्वोर्महापरिघयोरिव ।।

ahamete nigṛhṇīyāṃ bāhubhyāṃ sacasācare | paśyaitadantaraṃ bāhvormahāparighayoriva ||

Verse 10

य एतत्प्राय मुच्येत न तं पश्यामि पुरूषम्। हिमवांश्च समुद्रश्च वज्री वा बलमित्स्वयम् ।।

ya etatprāya mucyeta na taṃ paśyāmi purūṣam| himavāṃśca samudraśca vajrī vā balamitsvayam ||

Verse 11

मयाभिपन्नं त्रायेरन्बलमास्थाय न त्रयः । युद्धार्हान्क्षत्रियान्सर्वान्पाण्डवेष्वाततायिनः ।।

mayābhipannaṃ trāyeranbalamāsthāya na trayaḥ | yuddhārhānkṣatriyānsarvānpāṇḍaveṣvātatāyinaḥ ||

Verse 12

अधः पादतलेनैतानधिष्ठास्यामि भूतले । न हि त्वं नाभिजानासि मम विक्रममच्युत ।।

adhaḥ pādatalenaitānadhiṣṭhāsyāmi bhūtale | na hi tvaṃ nābhijānāsi mama vikramamacyuta ||

Verse 13

यथा मया विनिर्जित्य राजानो वशगाः कृताः । अथ चेन्मां न जानासि सूर्यस्येवोद्यतः प्रभाम् ।।

yathā mayā vinirjitya rājāno vaśagāḥ kṛtāḥ | atha cenmāṃ na jānāsi sūryasyevodyataḥ prabhām ||

Verse 14

विगाढे युधि संबाधे वेत्स्यसे मां जनार्दन । परुषैराक्षिपसि किं व्रणं सूच्येव चानघ ।। ह्रदे प्लवन् पारमिवेति शेषः ।।

vigāḍhe yudhi saṃbādhe vetsyase māṃ janārdana | paruṣairākṣipasi kiṃ vraṇaṃ sūcyeva cānagha || hrade plavan pāramiveti śeṣaḥ ||

Verse 15

यथामति ब्रवीम्येतद्विद्धि मामधिकं ततः । द्रष्टासि युधि संबाधे प्रवृत्ते वैशसेऽहनि ।। संबाधे संकीर्णे ।।

yathāmati bravīmyetadviddhi māmadhikaṃ tataḥ | draṣṭāsi yudhi saṃbādhe pravṛtte vaiśase'hani || saṃbādhe saṃkīrṇe ||

Verse 16

मया प्रणुन्नान्मातङ्गात्नथिनः सादनस्तथा । तथा नरानभिक्रुद्धं निघ्नन्तं क्षत्रियर्षभान् ।।

mayā praṇunnānmātaṅgātnathinaḥ sādanastathā | tathā narānabhikruddhaṃ nighnantaṃ kṣatriyarṣabhān ||

Verse 17

द्रष्टा मां त्वं च लोकश्च विकर्षन्तं वरान्वरान् । न मे सीदन्ति गात्राणि न ममोद्वेपते मनः ।।

draṣṭā māṃ tvaṃ ca lokaśca vikarṣantaṃ varānvarān | na me sīdanti gātrāṇi na mamodvepate manaḥ ||

Verse 18

सर्वलोकादभिक्रुद्धान्न भयं विद्यते मम। किं तु सौहृदमेवैतत्कृपया मधुसूदन । सर्वांस्तितिक्षे संक्लेशान्मा स्म नो भरता नशन् ।।

sarvalokādabhikruddhānna bhayaṃ vidyate mama| kiṃ tu sauhṛdamevaitatkṛpayā madhusūdana | sarvāṃstitikṣe saṃkleśānmā sma no bharatā naśan ||