Adhyaya 7

Verse 1

दुर्योधनार्जुनयोः कृष्णदर्शनाय यदृच्छया युगपत् द्वारकागमनम् ।। 1 ।। अर्जुनेन सारथ्येन वरयित्वा तेन सह युधिष्ठिरसमीपगमनम् ।। 2 ।। दुर्योधनेन नारायणाह्वयकृष्णकुमारानादाय कृतवर्मणासह स्वपुरगमनम् ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। पुरोहितं ते प्रस्थाप्य नगरं नागसाह्वयम्। दूतान्प्रस्थापयामासुः पार्थिवेभ्यस्ततस्ततः ।।

duryodhanārjunayoḥ kṛṣṇadarśanāya yadṛcchayā yugapat dvārakāgamanam || 1 || arjunena sārathyena varayitvā tena saha yudhiṣṭhirasamīpagamanam || 2 || duryodhanena nārāyaṇāhvayakṛṣṇakumārānādāya kṛtavarmaṇāsaha svapuragamanam || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| purohitaṃ te prasthāpya nagaraṃ nāgasāhvayam| dūtānprasthāpayāmāsuḥ pārthivebhyastatastataḥ ||

Verse 2

प्रस्थाप्य दूतानन्यत्र द्वारकां पुरुषर्षभः । स्वयं जगाम कौरव्यः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः ।।

prasthāpya dūtānanyatra dvārakāṃ puruṣarṣabhaḥ | svayaṃ jagāma kauravyaḥ kuntīputro dhanañjayaḥ ||

Verse 3

गते द्वारवतीं कृष्ण बलदेवे च माधवे। सह वृष्ण्यन्धकैः सर्वैर्भोजैश्च शतशस्तदा ।।

gate dvāravatīṃ kṛṣṇa baladeve ca mādhave| saha vṛṣṇyandhakaiḥ sarvairbhojaiśca śataśastadā ||

Verse 4

सर्वमागमयामास पाण्डवानां विचेष्टितम् । धृतराष्ट्रात्मजो राजा गूढैः प्रणिहितैश्चरैः ।।

sarvamāgamayāmāsa pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam | dhṛtarāṣṭrātmajo rājā gūḍhaiḥ praṇihitaiścaraiḥ ||

Verse 5

स श्रुत्वा माधवं यान्तं सदश्वैरनिलोपमैः । बलेन नातिमहता द्वारकामभ्ययात्पुरीम् ।।

sa śrutvā mādhavaṃ yāntaṃ sadaśvairanilopamaiḥ | balena nātimahatā dvārakāmabhyayātpurīm ||

Verse 6

तमेव दिवसं चापि कौन्तेयः पाण्डुनन्दनः । आनन्रतनगरीं रम्यां जगामाशु धनञ्जयः ।।

tameva divasaṃ cāpi kaunteyaḥ pāṇḍunandanaḥ | ānanratanagarīṃ ramyāṃ jagāmāśu dhanañjayaḥ ||

Verse 7

तौ यात्वा पुरुषव्याघ्रौ द्वारकां कुरुनन्दनौ । सुप्तं ददृशतुः कृष्णं शयानं चाभिजग्मतुः ।।

tau yātvā puruṣavyāghrau dvārakāṃ kurunandanau | suptaṃ dadṛśatuḥ kṛṣṇaṃ śayānaṃ cābhijagmatuḥ ||

Verse 8

दुर्योधनस्तु प्रथमं वासुदेवमुपाश्रयत् । उच्छीर्षतश्च कृष्णस्य निषसाद वरासने ।।

duryodhanastu prathamaṃ vāsudevamupāśrayat | ucchīrṣataśca kṛṣṇasya niṣasāda varāsane ||

Verse 9

ततः किरीटी तस्यानु प्रविवेश महामनाः । पश्चार्धे तु स कृष्णस्य प्रह्वोऽतिष्ठत्कृताञ्जलिः ।।

tataḥ kirīṭī tasyānu praviveśa mahāmanāḥ | paścārdhe tu sa kṛṣṇasya prahvo'tiṣṭhatkṛtāñjaliḥ ||

Verse 10

प्रतिबुद्धः स वार्ष्णेयो ददर्शाग्रे किरीटिनाम्। सिंहासनगतं पश्चात्परिवृत्य च दृष्टवान् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि सप्तमोऽध्यायः ।।

pratibuddhaḥ sa vārṣṇeyo dadarśāgre kirīṭinām| siṃhāsanagataṃ paścātparivṛtya ca dṛṣṭavān || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi saptamo'dhyāyaḥ ||

Verse 11

स तयोः स्वागतं कृत्वा यथावत्प्रतिपूज्य तौ । तदागमनजं हेतुं पप्रच्छ मधुसूदनः ।।

sa tayoḥ svāgataṃ kṛtvā yathāvatpratipūjya tau | tadāgamanajaṃ hetuṃ papraccha madhusūdanaḥ ||

Verse 12

ततो दुर्योधनः कृष्णामुवाच प्रहसन्निव। विग्रहेऽस्मिन्भवान्साह्यं मम दातुमिहार्हति ।।

tato duryodhanaḥ kṛṣṇāmuvāca prahasanniva| vigrahe'sminbhavānsāhyaṃ mama dātumihārhati ||

Verse 13

समं हि भवतः सख्यं मम चैवार्जुनेऽपि च। तथा संबन्धकं तुल्यमस्माकं त्वयि माधव ।।

samaṃ hi bhavataḥ sakhyaṃ mama caivārjune'pi ca| tathā saṃbandhakaṃ tulyamasmākaṃ tvayi mādhava ||

Verse 14

अहं चाभिगतं सन्तो भजन्ते पूर्वसारिणः ।। त्वं च श्रेष्ठतमो लोके सतामद्य जनार्दन ।

ahaṃ cābhigataṃ santo bhajante pūrvasāriṇaḥ || tvaṃ ca śreṣṭhatamo loke satāmadya janārdana |

Verse 15

सततं संमतश्चैव सद्वृत्तमनुपालय ।।

satataṃ saṃmataścaiva sadvṛttamanupālaya ||

Verse 16

कृष्ण उवाच। भवानभिगतः पूर्वमत्र मे नास्ति संशयः। दृष्टस्तु प्रथमं राजन्मया पार्थो धनञ्जयः ।।

kṛṣṇa uvāca| bhavānabhigataḥ pūrvamatra me nāsti saṃśayaḥ| dṛṣṭastu prathamaṃ rājanmayā pārtho dhanañjayaḥ ||

Verse 17

तव पूर्वाभिगमनात्पूर्वं चाप्यस्य दर्शनात् । साहाय्यमुभयोरेव करिष्यामि सुयोधन ।।

tava pūrvābhigamanātpūrvaṃ cāpyasya darśanāt | sāhāyyamubhayoreva kariṣyāmi suyodhana ||

Verse 18

प्रवारणं तु बालानां पूर्वं कार्यमिति श्रुतिः। तस्मात्प्रवारणं पूर्वमर्हः पार्थो धनञ्जयः ।।

pravāraṇaṃ tu bālānāṃ pūrvaṃ kāryamiti śrutiḥ| tasmātpravāraṇaṃ pūrvamarhaḥ pārtho dhanañjayaḥ ||

Verse 19

मत्संहननतुल्यानां गोपानामर्बुदं महत्। नारायणा इति ख्याताः सर्वे संग्रामयोधिनः ।।

matsaṃhananatulyānāṃ gopānāmarbudaṃ mahat| nārāyaṇā iti khyātāḥ sarve saṃgrāmayodhinaḥ ||

Verse 20

ते वा युधि दुराधर्षा भवन्त्वेकस्य सैनिकाः । अयुध्यमानः संग्रामे न्यस्तशस्त्रोऽहमेकतः ।।

te vā yudhi durādharṣā bhavantvekasya sainikāḥ | ayudhyamānaḥ saṃgrāme nyastaśastro'hamekataḥ ||

Verse 21

आभ्यामन्यतरं पार्थ यत्ते हृद्यतरं मतम्। तद्वृणीतां भवानग्रे प्रवार्यस्त्वं हि धर्मतः ।।

ābhyāmanyataraṃ pārtha yatte hṛdyataraṃ matam| tadvṛṇītāṃ bhavānagre pravāryastvaṃ hi dharmataḥ ||

Verse 22

एतद्विदित्वा कौन्तेय विचार्य च पुनः पुनः । तान्वा वरय साहाय्ये मां साचिव्येऽथवा पुनः

etadviditvā kaunteya vicārya ca punaḥ punaḥ | tānvā varaya sāhāyye māṃ sācivye'thavā punaḥ

Verse 23

वैशंपायन उवाच। एवमुक्तस्तु कृष्णेन कुन्तीपुत्रे धनञ्जयः। अयुध्यमानं संग्रामे वरयामास केशवम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktastu kṛṣṇena kuntīputre dhanañjayaḥ| ayudhyamānaṃ saṃgrāme varayāmāsa keśavam||

Verse 24

नारायणममिघ्नं कामाज्जातमजं नृषु । सर्वक्षत्रस्य पुरतो देवदानवयोरपि ।।

nārāyaṇamamighnaṃ kāmājjātamajaṃ nṛṣu | sarvakṣatrasya purato devadānavayorapi ||

Verse 25

दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमावरयत्तदा । सहस्राणां महस्रं तु योधानां प्राप्य भारत ।।

duryodhanastu tatsainyaṃ sarvamāvarayattadā | sahasrāṇāṃ mahasraṃ tu yodhānāṃ prāpya bhārata ||

Verse 26

कृष्णं चापहृतं ज्ञात्वा संप्राप परमां मुदम् । दुर्योधनस्तु तत्सैन्यं सर्वमादाय पार्थिवः ।।

kṛṣṇaṃ cāpahṛtaṃ jñātvā saṃprāpa paramāṃ mudam | duryodhanastu tatsainyaṃ sarvamādāya pārthivaḥ ||

Verse 27

ततोऽभ्ययाद्भीमबलो रौहिणेयं महाबलम् । सर्वं चागमने हेतुं स तस्मै संन्यवेदयत्। प्रत्युवाच ततः शौरिर्धार्तराष्ट्रमिदं वचः ।।

tato'bhyayādbhīmabalo rauhiṇeyaṃ mahābalam | sarvaṃ cāgamane hetuṃ sa tasmai saṃnyavedayat| pratyuvāca tataḥ śaurirdhārtarāṣṭramidaṃ vacaḥ ||

Verse 28

बलदेव उवाच। विदितं ते नरव्याघ्र सर्वं भवितुमर्हति। यन्मयोक्तं विराटस्य पुरा वैवाहिके तदा ।।

baladeva uvāca| viditaṃ te naravyāghra sarvaṃ bhavitumarhati| yanmayoktaṃ virāṭasya purā vaivāhike tadā ||

Verse 29

निगृह्योक्तो हृषीकेशस्त्वदर्थं कुरुनन्दन। मया संबन्धकं तुल्यमिति राजन्पुनःपुनः ।।

nigṛhyokto hṛṣīkeśastvadarthaṃ kurunandana| mayā saṃbandhakaṃ tulyamiti rājanpunaḥpunaḥ ||

Verse 30

न च तद्वाक्यमुक्तं वै केशवं प्रत्यपद्यत। न चाहमुत्सहे कृष्णं विना स्थातुमपि क्षणम्।।

na ca tadvākyamuktaṃ vai keśavaṃ pratyapadyata| na cāhamutsahe kṛṣṇaṃ vinā sthātumapi kṣaṇam||

Verse 31

नाहं सहायः पार्थस्य नापि दुर्योधनस्य वै । इति मे निश्चिता बुद्धिर्वासुदेवमवेक्ष्य ह ।।

nāhaṃ sahāyaḥ pārthasya nāpi duryodhanasya vai | iti me niścitā buddhirvāsudevamavekṣya ha ||

Verse 32

जातोऽसि भारते वंशे सर्वपार्थिवपूजिते । गच्छ युध्यस्व धर्मेण क्षात्रेण पुरुषर्षभ ।।

jāto'si bhārate vaṃśe sarvapārthivapūjite | gaccha yudhyasva dharmeṇa kṣātreṇa puruṣarṣabha ||

Verse 33

वैशंपायन उवाच। इत्येवमुक्तस्तु तदा परिष्वज्य हलायुधम्। कृष्णं चापि महाबाहुमामन्त्र्य भरतर्षभ ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityevamuktastu tadā pariṣvajya halāyudham| kṛṣṇaṃ cāpi mahābāhumāmantrya bharatarṣabha ||

Verse 34

सोऽभ्ययात्कृतवर्माणं धृतराष्ट्रसुतो नृपः । कृतवर्मा ददौ तस्य सेनामक्षौहिणीं तदा ।।

so'bhyayātkṛtavarmāṇaṃ dhṛtarāṣṭrasuto nṛpaḥ | kṛtavarmā dadau tasya senāmakṣauhiṇīṃ tadā ||

Verse 35

स तेन सर्वसैन्येन भीमेन कुरुनन्दनः । वृतः परिययौ हृष्टः सुहृदः संप्रहर्षयन् ।।

sa tena sarvasainyena bhīmena kurunandanaḥ | vṛtaḥ pariyayau hṛṣṭaḥ suhṛdaḥ saṃpraharṣayan ||

Verse 36

ततः पीताम्बरधरो जगत्स्रष्टा जनार्दनः । गते दुर्योधने कृष्णः किरीटिनमथाब्रवीत् ।।

tataḥ pītāmbaradharo jagatsraṣṭā janārdanaḥ | gate duryodhane kṛṣṇaḥ kirīṭinamathābravīt ||

Verse 37

अयुध्यमानः कां बृद्धिमास्थायाहं वृतस्त्वया । अर्जुन उवाच। भवान्समर्थस्तान्सर्वान्निहन्तुं नात्र संशयः । निहन्तुमहमष्येकः समर्थः पुरुषर्षभः ।।

ayudhyamānaḥ kāṃ bṛddhimāsthāyāhaṃ vṛtastvayā | arjuna uvāca| bhavānsamarthastānsarvānnihantuṃ nātra saṃśayaḥ | nihantumahamaṣyekaḥ samarthaḥ puruṣarṣabhaḥ ||

Verse 38

भवांस्तु कीर्तिमाँल्लोके तद्यशस्त्वां गमिष्यति। यशसां चाहमप्यर्थी तस्मादसि मया वृतः ।।

bhavāṃstu kīrtimā~lloke tadyaśastvāṃ gamiṣyati| yaśasāṃ cāhamapyarthī tasmādasi mayā vṛtaḥ ||

Verse 39

सारथ्यं तु त्वया कार्यमिति मे मानसं सदा। चिररात्रेप्सितं कामं तद्भवान्कर्तुमर्हति ।।

sārathyaṃ tu tvayā kāryamiti me mānasaṃ sadā| cirarātrepsitaṃ kāmaṃ tadbhavānkartumarhati ||

Verse 40

वासुदेव उवाच। उपपन्नमिदं पार्थ यत्स्पर्धसि मया सह। सारथ्यं ते करिष्यामि कामः संपद्यतां तव ।।

vāsudeva uvāca| upapannamidaṃ pārtha yatspardhasi mayā saha| sārathyaṃ te kariṣyāmi kāmaḥ saṃpadyatāṃ tava ||

Verse 41

वैशंपायन उवाच। एवं प्रमुदितः पार्थः कुष्णेन सहितस्तदा। वृतो दाशार्हप्रवरैः पुनरायाद्युधिष्ठिरम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ pramuditaḥ pārthaḥ kuṣṇena sahitastadā| vṛto dāśārhapravaraiḥ punarāyādyudhiṣṭhiram ||