Adhyaya 6

Verse 1

द्रुपदेन धृतराष्ट्रंप्रति स्वपुरोहितप्रेषणम् ।। 1 ।। पुरोहितस्य हास्तिनपुरगमनम् ।। 2 ।। द्रुपद उवाच। भूतानां प्राणिनः श्रेष्ठाः प्राणिनां बुद्धिजीविनः। बुद्धिमत्सु नराः श्रेष्ठा नरेष्वपि द्विजातयः ।।

drupadena dhṛtarāṣṭraṃprati svapurohitapreṣaṇam || 1 || purohitasya hāstinapuragamanam || 2 || drupada uvāca| bhūtānāṃ prāṇinaḥ śreṣṭhāḥ prāṇināṃ buddhijīvinaḥ| buddhimatsu narāḥ śreṣṭhā nareṣvapi dvijātayaḥ ||

Verse 2

द्विजेषु वैद्याः श्रेयांसो वैद्येषु कृतबुद्धयः। कृतबुद्धिषु कर्तारः कर्तृषु ब्रह्मवादिनः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सेनोद्योगपर्वणि षष्ठोऽध्यायः ।।

dvijeṣu vaidyāḥ śreyāṃso vaidyeṣu kṛtabuddhayaḥ| kṛtabuddhiṣu kartāraḥ kartṛṣu brahmavādinaḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi senodyogaparvaṇi ṣaṣṭho'dhyāyaḥ ||

Verse 3

स भवान्कृबुद्धीनां प्रधान इति मे मतिः । कुलेन च विशिष्टोऽसि वयसा च श्रुतेन च। प्रज्ञया सदृशश्चासि शुक्रेणाङ्गिरसेन च ।।

sa bhavānkṛbuddhīnāṃ pradhāna iti me matiḥ | kulena ca viśiṣṭo'si vayasā ca śrutena ca| prajñayā sadṛśaścāsi śukreṇāṅgirasena ca ||

Verse 4

विदितं चापि ते सर्वं यथावृत्तः स कौरवः । पाण्डवश्च यथावृत्तः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।।

viditaṃ cāpi te sarvaṃ yathāvṛttaḥ sa kauravaḥ | pāṇḍavaśca yathāvṛttaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||

Verse 5

धृतराष्ट्रस्य विदिते वञ्चिताः पाण्डवाः परैः । विदुरेणानुनीतोऽपि पुत्रमेवानुवर्तते ।।

dhṛtarāṣṭrasya vidite vañcitāḥ pāṇḍavāḥ paraiḥ | vidureṇānunīto'pi putramevānuvartate ||

Verse 6

शकुनिर्बुद्धिपूर्वं हि कुन्तीपुत्रं समाह्वयत् । अनक्षज्ञं मताक्षः सन्क्षत्रवृत्ते स्थितं शुचिम् ।।

śakunirbuddhipūrvaṃ hi kuntīputraṃ samāhvayat | anakṣajñaṃ matākṣaḥ sankṣatravṛtte sthitaṃ śucim ||

Verse 7

ते तथा वञ्चयित्वा तु धर्मराजं युधिष्ठिरम् । न कस्यांचिदवस्थायां राज्यं दास्यन्ति वै स्वयम् ।।

te tathā vañcayitvā tu dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram | na kasyāṃcidavasthāyāṃ rājyaṃ dāsyanti vai svayam ||

Verse 8

भवांस्तु धर्मसंयुक्तं धृतराष्ट्रं ब्रुवन्वचः । मनांसि तस्य योधानां ध्रुवमावर्तयिष्यति ।।

bhavāṃstu dharmasaṃyuktaṃ dhṛtarāṣṭraṃ bruvanvacaḥ | manāṃsi tasya yodhānāṃ dhruvamāvartayiṣyati ||

Verse 9

विदुरश्चापि तद्वाक्यं साधयिष्यति तावकम्। भीष्मद्रोणकृपादीनां भेदं संजनयिष्यति ।।

viduraścāpi tadvākyaṃ sādhayiṣyati tāvakam| bhīṣmadroṇakṛpādīnāṃ bhedaṃ saṃjanayiṣyati ||

Verse 10

अमात्येषु च भिन्नेषु योधेषु विमुखेषु च। पुनरेकत्र करणं तेषां कर्म भविष्यति ।।

amātyeṣu ca bhinneṣu yodheṣu vimukheṣu ca| punarekatra karaṇaṃ teṣāṃ karma bhaviṣyati ||

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरे पार्थाः सुखमेकाग्रबुद्धयः। सेनाकर्म करिष्यन्ति द्रव्याणां चैव सञ्चयम् ।।

etasminnantare pārthāḥ sukhamekāgrabuddhayaḥ| senākarma kariṣyanti dravyāṇāṃ caiva sañcayam ||

Verse 12

भिद्यमानेषु च स्वेषु लम्बमाने तथा त्वयि। न तथा ते करिष्यन्ति सेनाकर्म न संशयः ।।

bhidyamāneṣu ca sveṣu lambamāne tathā tvayi| na tathā te kariṣyanti senākarma na saṃśayaḥ ||

Verse 13

एतत्प्रयोजनं चात्र प्राधान्येनोपलभ्यते। संगत्या धृतराष्ट्रश्च कुर्याद्धर्म्यं वचस्तव ।।

etatprayojanaṃ cātra prādhānyenopalabhyate| saṃgatyā dhṛtarāṣṭraśca kuryāddharmyaṃ vacastava ||

Verse 14

स भवान्धर्मयुक्तश्च धर्म्यं तेषु समाचरन् । कृपालुषु परिक्लेशान्पाण्डवीयान्प्रकीर्तयन् ।।

sa bhavāndharmayuktaśca dharmyaṃ teṣu samācaran | kṛpāluṣu parikleśānpāṇḍavīyānprakīrtayan ||

Verse 15

वृद्धेषु कुलधर्मं च ब्रुवन्पूर्वैरनुष्ठितम् । विभेत्स्यति मनांस्येषमिति मे नात्र संशयः ।।

vṛddheṣu kuladharmaṃ ca bruvanpūrvairanuṣṭhitam | vibhetsyati manāṃsyeṣamiti me nātra saṃśayaḥ ||

Verse 16

न च तेभ्यो भयं तेऽस्ति ब्राह्मणो ह्यसि वेदवित् । दूतकर्मणि युक्तश्च स्थविरश्च विशेषतः ।।

na ca tebhyo bhayaṃ te'sti brāhmaṇo hyasi vedavit | dūtakarmaṇi yuktaśca sthaviraśca viśeṣataḥ ||

Verse 17

स भवान्पुष्ययोगेन मुहूर्तेन जयेन च। कौरवेयान्प्रयात्वाशु कौन्तेयस्यार्थसिद्धये ।।

sa bhavānpuṣyayogena muhūrtena jayena ca| kauraveyānprayātvāśu kaunteyasyārthasiddhaye ||

Verse 18

वैशंपायन उवाच। तथाऽनुशिष्टः प्रययौ द्रुपदेन महात्मना। पुरोधा वृत्तसंपन्नो नगरं नागसाह्वयम् ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tathā'nuśiṣṭaḥ prayayau drupadena mahātmanā| purodhā vṛttasaṃpanno nagaraṃ nāgasāhvayam ||

Verse 19

शिष्यैः परिवृतो विद्वान्नीतिशास्त्रार्थकोविदः । पाण्डवानां हितार्थाय कौरवान्प्रतिजग्मिवान् ।।

śiṣyaiḥ parivṛto vidvānnītiśāstrārthakovidaḥ | pāṇḍavānāṃ hitārthāya kauravānpratijagmivān ||