Adhyaya 62

Verse 1

कर्णेन धृतराष्ट्रमनादृत्य पाण्डवहननप्रतिज्ञानम् ।। 1 ।। तथा भीष्माधिक्षिप्तेन तेन युद्धे भीष्मशमनावधि शस्त्रन्यासं प्रतिज्ञाय स्वभवनगमनम् ।। 2 ।। भीष्मेण प्रत्यहं अयुतयोधवधप्रतिज्ञा ।। 3 ।। वैशंपायन उवाच। तथा तु पृच्छन्तमतीव पार्थं वैचित्रवीर्यं तमचिन्तयित्वा। उवाच कर्णो धृतराष्ट्रपुत्रं प्रहर्षयन्संसदि कौरवाणाम् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि द्विषष्टितमोऽध्यायः ।।

karṇena dhṛtarāṣṭramanādṛtya pāṇḍavahananapratijñānam || 1 || tathā bhīṣmādhikṣiptena tena yuddhe bhīṣmaśamanāvadhi śastranyāsaṃ pratijñāya svabhavanagamanam || 2 || bhīṣmeṇa pratyahaṃ ayutayodhavadhapratijñā || 3 || vaiśaṃpāyana uvāca| tathā tu pṛcchantamatīva pārthaṃ vaicitravīryaṃ tamacintayitvā| uvāca karṇo dhṛtarāṣṭraputraṃ praharṣayansaṃsadi kauravāṇām || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi yānasandhiparvaṇi dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ ||

Verse 2

मिथ्या प्रतिज्ञाय मया यदस्त्रं रामात्कृतं ब्रह्ममयं पुरस्तात्। विज्ञाय तेनास्मि तदैवमुक्त- स्ते नान्तकाले प्रतिभास्यतीति ।।

mithyā pratijñāya mayā yadastraṃ rāmātkṛtaṃ brahmamayaṃ purastāt| vijñāya tenāsmi tadaivamukta- ste nāntakāle pratibhāsyatīti ||

Verse 3

महापराधे ह्यपि यन्न तेन महर्षिणाऽहं गुरुणा च शप्तः । शक्तः प्रदग्धुं ह्यपि तिग्मतेजाः ससागरामप्यवनिं महर्षिः ।।

mahāparādhe hyapi yanna tena maharṣiṇā'haṃ guruṇā ca śaptaḥ | śaktaḥ pradagdhuṃ hyapi tigmatejāḥ sasāgarāmapyavaniṃ maharṣiḥ ||

Verse 4

प्रसादितं ह्यस्य मया मनोऽभू- च्छुश्रूषया स्वेन च पौरुषेण तदस्ति चास्त्रं मम सावशेषं तस्मात्समर्थोऽस्मि ममैष भारः।। तथेति पार्थं पृच्छन्तं वैचित्रवीर्यं अचिन्तयित्वेति संबन्धः ।।

prasāditaṃ hyasya mayā mano'bhū- cchuśrūṣayā svena ca pauruṣeṇa tadasti cāstraṃ mama sāvaśeṣaṃ tasmātsamartho'smi mamaiṣa bhāraḥ|| tatheti pārthaṃ pṛcchantaṃ vaicitravīryaṃ acintayitveti saṃbandhaḥ ||

Verse 5

निमेषमात्रात्तमृषेः प्रसाद- मवाप्य पाञ्चालकरूशमत्स्यान्। निहत्य पार्थान्सह पुत्रपौत्रै- र्लोकानहं शस्त्रजितान्प्रपत्स्ये।। सावशेषं मम आयुरस्ति। अतोऽन्तकालस्यानुपस्थितत्वात्तदस्त्रं ममास्तीति अहं समर्थोऽस्मि अर्जुनं जेतुमित्यर्थः ।।

nimeṣamātrāttamṛṣeḥ prasāda- mavāpya pāñcālakarūśamatsyān| nihatya pārthānsaha putrapautrai- rlokānahaṃ śastrajitānprapatsye|| sāvaśeṣaṃ mama āyurasti| ato'ntakālasyānupasthitatvāttadastraṃ mamāstīti ahaṃ samartho'smi arjunaṃ jetumityarthaḥ ||

Verse 6

पितामहस्तिष्ठतु ते समीपे द्रोणश्च सर्वे च नरेन्द्रमुख्याः । ऋषिप्रसादेन बलेन गत्वा पार्थान्हनिष्यामि ममैष भारः ।।

pitāmahastiṣṭhatu te samīpe droṇaśca sarve ca narendramukhyāḥ | ṛṣiprasādena balena gatvā pārthānhaniṣyāmi mamaiṣa bhāraḥ ||

Verse 7

एवं ब्रुवन्तं तमुवाच भीष्मः किं कत्थसे कालपरीतबुद्धे। न कर्ण जानासि यथा प्रधाने हते हताः स्युर्धृतराष्ट्रपुत्राः ।। प्रपत्स्ये प्रापयिष्ये ।।

evaṃ bruvantaṃ tamuvāca bhīṣmaḥ kiṃ katthase kālaparītabuddhe| na karṇa jānāsi yathā pradhāne hate hatāḥ syurdhṛtarāṣṭraputrāḥ || prapatsye prāpayiṣye ||

Verse 8

यत्खाण्डवं दाहयता कृतं हि कृष्णद्वितीयेन धनञ्जयेन। श्रुत्वैव तत्कर्म नियन्तुमात्मा युक्तस्त्वया वै सहबान्धवेन ।।

yatkhāṇḍavaṃ dāhayatā kṛtaṃ hi kṛṣṇadvitīyena dhanañjayena| śrutvaiva tatkarma niyantumātmā yuktastvayā vai sahabāndhavena ||

Verse 9

यां चापि शक्तिं त्रिदशाधिपस्ते ददौ महात्मा भगवान्महेन्द्रः। भस्मीकृतां तां समरे विशीर्णां चक्राहतां द्रक्ष्यसि केशवेन ।।

yāṃ cāpi śaktiṃ tridaśādhipaste dadau mahātmā bhagavānmahendraḥ| bhasmīkṛtāṃ tāṃ samare viśīrṇāṃ cakrāhatāṃ drakṣyasi keśavena ||

Verse 10

यस्ते शरः सर्पमुखो विभाति सदाऽग्र्यमाल्यैर्महितः प्रयत्नात्। स पाण्डुपुत्राभिहतः शरौघैः सह त्वया यास्यति कर्ण नाशम् ।।

yaste śaraḥ sarpamukho vibhāti sadā'gryamālyairmahitaḥ prayatnāt| sa pāṇḍuputrābhihataḥ śaraughaiḥ saha tvayā yāsyati karṇa nāśam ||

Verse 11

बाणस्य भौमस्य च कर्ण हन्ता किरीटिनं रक्षति वासुदेवः । यस्त्वादृशानां च वरीयसां च हन्ता रिपूणां तुमुले प्रगाढे ।।

bāṇasya bhaumasya ca karṇa hantā kirīṭinaṃ rakṣati vāsudevaḥ | yastvādṛśānāṃ ca varīyasāṃ ca hantā ripūṇāṃ tumule pragāḍhe ||

Verse 12

कर्ण उवाच। असंशयं वृष्णिपतिर्यथोक्त- स्तथा च भूयांश्च ततो महात्मा। अहं यदुक्तः परुषं तु किंचि- त्पितामहस्तस्य फलं शृणोतु ।।

karṇa uvāca| asaṃśayaṃ vṛṣṇipatiryathokta- stathā ca bhūyāṃśca tato mahātmā| ahaṃ yaduktaḥ paruṣaṃ tu kiṃci- tpitāmahastasya phalaṃ śṛṇotu ||

Verse 13

न्यस्यामि शस्त्राणि न जातु सङ्ख्ये पितामहो द्रक्ष्यति मां सभायाम्। त्वयि प्रशान्ते तु मम प्रभावं द्रक्ष्यन्ति सर्वे भुवि भूमिपालाः ।।

nyasyāmi śastrāṇi na jātu saṅkhye pitāmaho drakṣyati māṃ sabhāyām| tvayi praśānte tu mama prabhāvaṃ drakṣyanti sarve bhuvi bhūmipālāḥ ||

Verse 14

वैशंपायन उवाच। इत्येवमुक्त्वा स महाधनुष्मान् हित्वा सभां स्वं भवनं जगाम । भीष्मस्तु दुर्योधनमेव राजन् मध्ये कुरूणां प्रहसन्नुवाच ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityevamuktvā sa mahādhanuṣmān hitvā sabhāṃ svaṃ bhavanaṃ jagāma | bhīṣmastu duryodhanameva rājan madhye kurūṇāṃ prahasannuvāca ||

Verse 15

सत्यप्रतिज्ञः किल सूतपुत्र- स्तथा कस भारं विषहेत कस्मात्। व्यूहं प्रतिव्यूह्य शिरांसि भित्त्वा लोकक्षयं पश्यत भीमसेनात् ।।

satyapratijñaḥ kila sūtaputra- stathā kasa bhāraṃ viṣaheta kasmāt| vyūhaṃ prativyūhya śirāṃsi bhittvā lokakṣayaṃ paśyata bhīmasenāt ||

Verse 16

आवन्त्यकालिङ्गजयद्रथेषु चेदिध्वजे तिष्ठति बाह्लिके च। अहं हनिष्यामि सदा परेषां सहस्रशश्चायुतशश्च योधान् ।।

āvantyakāliṅgajayadratheṣu cedidhvaje tiṣṭhati bāhlike ca| ahaṃ haniṣyāmi sadā pareṣāṃ sahasraśaścāyutaśaśca yodhān ||

Verse 17

यदैव रामे भगवत्यनिन्द्ये ब्रह्मब्रुवाणः कृतवांस्तदस्त्रम्। तदैव धर्मश्च तषश्च नष्टं वैकर्तनस्याधमपूरुषस्य ।। प्रधाने त्वयि हते सति सर्वे हताः स्युरत आत्मानं गोपायेत्युपहासः ।।

yadaiva rāme bhagavatyanindye brahmabruvāṇaḥ kṛtavāṃstadastram| tadaiva dharmaśca taṣaśca naṣṭaṃ vaikartanasyādhamapūruṣasya || pradhāne tvayi hate sati sarve hatāḥ syurata ātmānaṃ gopāyetyupahāsaḥ ||

Verse 18

वैशंपायन उवाच। तथोक्तवाक्ये नृपतीन्द्र भीष्मे निक्षिप्य शस्त्राणि गते च कर्णे। वैचित्रवीर्यस्य सुतोऽल्पबुद्धि- र्दुर्योधनः शान्तनवं बभाषे ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tathoktavākye nṛpatīndra bhīṣme nikṣipya śastrāṇi gate ca karṇe| vaicitravīryasya suto'lpabuddhi- rduryodhanaḥ śāntanavaṃ babhāṣe ||