Adhyaya 55

Verse 1

दुर्योधनेन धृतराष्ट्रंप्रति कृष्णादिभिः कुरुसमुच्छेदप्रतिज्ञापूर्वकपाण्डवसमाश्वासनश्रवणचकिताय स्वस्मै भीष्मादिभिरभयप्रदानकथनम् ।। 1 ।। तथा स्वपरपक्षयोः बलाबलनिरूपणपूर्वकं धृतराष्ट्रंप्रति समाश्वासनम् ।। 2 ।। दुर्योधन उवाच। न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवतां वयम्। समर्थाः स्म पराञ्जेतुं बलिनः समरे विभो ।।

duryodhanena dhṛtarāṣṭraṃprati kṛṣṇādibhiḥ kurusamucchedapratijñāpūrvakapāṇḍavasamāśvāsanaśravaṇacakitāya svasmai bhīṣmādibhirabhayapradānakathanam || 1 || tathā svaparapakṣayoḥ balābalanirūpaṇapūrvakaṃ dhṛtarāṣṭraṃprati samāśvāsanam || 2 || duryodhana uvāca| na bhetavyaṃ mahārāja na śocyā bhavatāṃ vayam| samarthāḥ sma parāñjetuṃ balinaḥ samare vibho ||

Verse 2

वने प्रव्राजितान्पार्थान्यदायान्मधुसूदनः । महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ।।

vane pravrājitānpārthānyadāyānmadhusūdanaḥ | mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā ||

Verse 3

केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षत। राजानश्चान्वयुः पार्थान्बहवोऽन्येऽनुयायिनः ।।

kekayā dhṛṣṭaketuśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣata| rājānaścānvayuḥ pārthānbahavo'nye'nuyāyinaḥ ||

Verse 4

इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात्समाजग्मुर्महारथाः । व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह ।।

indraprasthasya cādūrātsamājagmurmahārathāḥ | vyagarhayaṃśca saṃgamya bhavantaṃ kurubhiḥ saha ||

Verse 5

ते युधिष्ठिरमासीनमजिनैः प्रतिवासितम्। कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत ।। विवित्सुः विज्ञातुमिच्छुः । प्राप्तकालानि कर्माणि ।।

te yudhiṣṭhiramāsīnamajinaiḥ prativāsitam| kṛṣṇapradhānāḥ saṃhatya paryupāsanta bhārata || vivitsuḥ vijñātumicchuḥ | prāptakālāni karmāṇi ||

Verse 6

प्रत्यादनं च राज्यस्य कार्यमूचुर्नराधिपाः । भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः।।

pratyādanaṃ ca rājyasya kāryamūcurnarādhipāḥ | bhavataḥ sānubandhasya samucchedaṃ cikīrṣavaḥ||

Verse 7

श्रुत्वा चैवं मयोस्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा। ज्ञातिक्षयभयाद्राजन्भीतेन भरतर्षभ ।।

śrutvā caivaṃ mayostāstu bhīṣmadroṇakṛpāstadā| jñātikṣayabhayādrājanbhītena bharatarṣabha ||

Verse 8

ततः स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः। समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति ।।

tataḥ sthāsyanti samaye pāṇḍavā iti me matiḥ| samucchedaṃ hi naḥ kṛtsnaṃ vāsudevaścikīrṣati ||

Verse 9

ऋते च विदुरात्सर्वे यूयं वध्या मता मम। धृतराष्ट्रस्तु धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः।।

ṛte ca vidurātsarve yūyaṃ vadhyā matā mama| dhṛtarāṣṭrastu dharmajño na vadhyaḥ kurusattamaḥ||

Verse 10

समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः। एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे ।।

samucchedaṃ ca kṛtsnaṃ naḥ kṛtvā tāta janārdanaḥ| ekarājyaṃ kurūṇāṃ sma cikīrṣati yudhiṣṭhire ||

Verse 11

तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम्। प्राणान्वा संपरित्यज्य प्रतियुध्यामाहे परान् ।।

tatra kiṃ prāptakālaṃ naḥ praṇipātaḥ palāyanam| prāṇānvā saṃparityajya pratiyudhyāmāhe parān ||

Verse 12

प्रतियुद्धे तु नियतः स्यादस्माकं पराजयः। युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः ।।

pratiyuddhe tu niyataḥ syādasmākaṃ parājayaḥ| yudhiṣṭhirasya sarve hi pārthivā vaśavartinaḥ ||

Verse 13

विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः। धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः ।।

viraktarāṣṭrāśca vayaṃ mitrāṇi kupitāni naḥ| dhikkṛtāḥ pārthivaiḥ sarvaiḥ svajanena ca sarvaśaḥ ||

Verse 14

प्रणिपाते न दोषोस्ति सन्धिर्नः शाश्वतीः समाः। पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनाधिपम् ।।

praṇipāte na doṣosti sandhirnaḥ śāśvatīḥ samāḥ| pitaraṃ tveva śocāmi prajñānetraṃ janādhipam ||

Verse 15

मत्कृते दुःखमापन्नं क्लेशं प्राप्तमनन्तकम्। कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषामवरोधनम् । मत्प्रयार्थं पुरैवैतद्विदितं ते नरोत्तम ।।

matkṛte duḥkhamāpannaṃ kleśaṃ prāptamanantakam| kṛtaṃ hi tava putraiśca pareṣāmavarodhanam | matprayārthaṃ puraivaitadviditaṃ te narottama ||

Verse 16

ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः । वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः ।।

te rājño dhṛtarāṣṭrasya sāmātyasya mahārathāḥ | vairaṃ pratikariṣyanti kulocchedena pāṇḍavāḥ ||

Verse 17

ततो द्रोणोऽब्रवीद्भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत। मत्वा मां महतीं चिन्तामास्थितंव्यथितेन्द्रियं ।।

tato droṇo'bravīdbhīṣmaḥ kṛpo drauṇiśca bhārata| matvā māṃ mahatīṃ cintāmāsthitaṃvyathitendriyaṃ ||

Verse 18

अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परन्तप। असमर्थाः परे जेतुमस्मान्युधि समास्थितान् ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि पञ्चपञ्चाशत्तशोऽध्यायः ।।

abhidrugdhāḥ pare cenno na bhetavyaṃ parantapa| asamarthāḥ pare jetumasmānyudhi samāsthitān || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi yānasandhiparvaṇi pañcapañcāśattaśo'dhyāyaḥ ||

Verse 19

एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान्। आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पमेषां शितैः शरैः ।।

ekaikaśaḥ samarthāḥ smo vijetuṃ sarvapārthivān| āgacchantu vineṣyāmo darpameṣāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||

Verse 20

पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः। मृते पितर्यतिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत।।

puraikena hi bhīṣmeṇa vijitāḥ sarvapārthivāḥ| mṛte pitaryatikruddho rathenaikena bhārata||

Verse 21

जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः। ततस्ते शरणं जग्मुर्देवव्रतमिमं भयात्।।

jaghāna subahūṃsteṣāṃ saṃrabdhaḥ kurusattamaḥ| tataste śaraṇaṃ jagmurdevavratamimaṃ bhayāt||

Verse 22

स भीष्मः सुसमर्थोऽयमस्माभिः सहितो रणे। परान्विजेतुं तस्मात्ते व्येतु भीर्भरतर्षभ ।।

sa bhīṣmaḥ susamartho'yamasmābhiḥ sahito raṇe| parānvijetuṃ tasmātte vyetu bhīrbharatarṣabha ||

Verse 23

इत्येषां निश्चयो ह्यासीत्तत्कालेऽमिततेजसाम्। पुरा तेषां पृथिवी कृत्स्नासीद्वशवर्तिनी ।।

ityeṣāṃ niścayo hyāsīttatkāle'mitatejasām| purā teṣāṃ pṛthivī kṛtsnāsīdvaśavartinī ||

Verse 24

अस्मान्पुनरमी नाद्य समर्था जेतुमाहवे। छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः ।।

asmānpunaramī nādya samarthā jetumāhave| chinnapakṣāḥ pare hyadya vīryahīnāśca pāṇḍavāḥ ||

Verse 25

अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ। एकार्थाः सुखदुःखेषु समानीताश्च पार्थिवाः ।।

asmatsaṃsthā ca pṛthivī vartate bharatarṣabha| ekārthāḥ sukhaduḥkheṣu samānītāśca pārthivāḥ ||

Verse 26

अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परन्तप। मदर्थं पार्थिवाः सर्वे तद्विद्धि कुरुसत्तम।।

apyagniṃ praviśeyuste samudraṃ vā parantapa| madarthaṃ pārthivāḥ sarve tadviddhi kurusattama||

Verse 27

उन्मत्तमिव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम्। विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने।।

unmattamiva cāpi tvāṃ prahasantīha duḥkhitam| vilapantaṃ bahuvidhaṃ bhītaṃ paravikatthane||

Verse 28

एषां ह्येकैकशो राज्ञां समर्थं पाण्डवान्प्रति । आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयमागतम् ।।

eṣāṃ hyekaikaśo rājñāṃ samarthaṃ pāṇḍavānprati | ātmānaṃ manyate sarvo vyetu te bhayamāgatam ||

Verse 29

जेतुं समग्रां सेनां मे वासवोऽपि न शक्नुयात्। हन्तुमक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणोऽपि स्वयंभुवः ।।

jetuṃ samagrāṃ senāṃ me vāsavo'pi na śaknuyāt| hantumakṣayyarūpeyaṃ brahmaṇo'pi svayaṃbhuvaḥ ||

Verse 30

युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्चग्रामान्स याचते। भीतो हि मामकात्सैन्यात्प्रभावाच्चैव मे विभो ।।

yudhiṣṭhiraḥ puraṃ hitvā pañcagrāmānsa yācate| bhīto hi māmakātsainyātprabhāvāccaiva me vibho ||

Verse 31

समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम्। तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्सि भारत ।।

samarthaṃ manyase yacca kuntīputraṃ vṛkodaram| tanmithyā na hi me kṛtsnaṃ prabhāvaṃ vetsi bhārata ||

Verse 32

मत्समो हि गदायुद्धे पृथिव्यां नास्ति कश्चन। नासीत्कश्चिदतिक्रान्तो भविता न च कश्चन ।।

matsamo hi gadāyuddhe pṛthivyāṃ nāsti kaścana| nāsītkaścidatikrānto bhavitā na ca kaścana ||

Verse 33

युक्तो दुःखोषितश्चाहं विद्यापारगतस्तथा। तस्मान्न भीमान्नान्येभ्यो भयं मे विद्यते क्वचित् ।। नः अस्माभिः परेचेत् यद्यपि अभिद्रुग्धाः द्रोहविषयं नीताः तथापि न भेतव्यम् ।।

yukto duḥkhoṣitaścāhaṃ vidyāpāragatastathā| tasmānna bhīmānnānyebhyo bhayaṃ me vidyate kvacit || naḥ asmābhiḥ parecet yadyapi abhidrugdhāḥ drohaviṣayaṃ nītāḥ tathāpi na bhetavyam ||

Verse 34

दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः। सङ्कर्षणस्य भवने यत्तदैनमुपावसम्। युक्तोऽभियोगवान्। दुःखोषित गुरुकुले ।।

duryodhanasamo nāsti gadāyāmiti niścayaḥ| saṅkarṣaṇasya bhavane yattadainamupāvasam| yukto'bhiyogavān| duḥkhoṣita gurukule ||

Verse 35

युद्धे सङ्कर्षणसमो बलेनाभ्यधिको भुवि। गदाप्रहारं भीमो मे न जातु विषहेद्युधि ।।

yuddhe saṅkarṣaṇasamo balenābhyadhiko bhuvi| gadāprahāraṃ bhīmo me na jātu viṣahedyudhi ||

Verse 36

एकं प्रहारं यं दद्यां भीमाय रुषितो नृप। स एवैनं नयोद्धोरः क्षिप्रं वैवस्वतक्षयम् ।।

ekaṃ prahāraṃ yaṃ dadyāṃ bhīmāya ruṣito nṛpa| sa evainaṃ nayoddhoraḥ kṣipraṃ vaivasvatakṣayam ||

Verse 37

इच्छेयं च गदाहस्तं राजन्द्रष्टुं वृकोदरम्। सुचिरं प्रार्थितो ह्येष मम नित्यं मनोरथः ।।

iccheyaṃ ca gadāhastaṃ rājandraṣṭuṃ vṛkodaram| suciraṃ prārthito hyeṣa mama nityaṃ manorathaḥ ||

Verse 38

गदया निहतो ह्याजौ मया पार्थो वृकोदरः । विशीर्णगावः पृथिवीं परासुः प्रपतिष्यति ।।

gadayā nihato hyājau mayā pārtho vṛkodaraḥ | viśīrṇagāvaḥ pṛthivīṃ parāsuḥ prapatiṣyati ||

Verse 39

गदाप्रहाराभिहतो हिमवानपि पर्वतः। सकृन्मया विदीर्येत गिरिः शतसहस्रधा ।।

gadāprahārābhihato himavānapi parvataḥ| sakṛnmayā vidīryeta giriḥ śatasahasradhā ||

Verse 40

स चाप्येतद्विजानाति वासुदेवार्जुनौ तथा। दुर्योधनसमो नास्ति गदायामिति निश्चयः ।।

sa cāpyetadvijānāti vāsudevārjunau tathā| duryodhanasamo nāsti gadāyāmiti niścayaḥ ||

Verse 41

तत्ते वृकोदरमयं भयं व्येतु महाहवे। व्यपनेष्याम्यहं ह्येनं मा राजन्विमना भव ।।

tatte vṛkodaramayaṃ bhayaṃ vyetu mahāhave| vyapaneṣyāmyahaṃ hyenaṃ mā rājanvimanā bhava ||

Verse 42

तस्मिन्मया हते क्षिप्रमर्जुनं बहवो रथाः । तुल्यरूपा विशिष्टाश्च क्षेप्स्यन्ति भरतर्षभ ।।

tasminmayā hate kṣipramarjunaṃ bahavo rathāḥ | tulyarūpā viśiṣṭāśca kṣepsyanti bharatarṣabha ||

Verse 43

भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः कर्णो भूरिश्रवास्तथा । प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्यः सिन्धुराजो जयद्रथः।।

bhīṣmo droṇaḥ kṛpo drauṇiḥ karṇo bhūriśravāstathā | prāgjyotiṣādhipaḥ śalyaḥ sindhurājo jayadrathaḥ||

Verse 44

एकैक एषां शक्तस्तु हन्तुं भारत पाण्डवान्। समेतास्तु क्षणेनैतान्नेष्यन्ति यमसादनम् ।।

ekaika eṣāṃ śaktastu hantuṃ bhārata pāṇḍavān| sametāstu kṣaṇenaitānneṣyanti yamasādanam ||

Verse 45

समग्रा पार्थिवी सेना पार्थमेकं धनञ्जयम्। कस्मादशक्ता निर्जेतुमिति हेतुर्न विद्यते ।।

samagrā pārthivī senā pārthamekaṃ dhanañjayam| kasmādaśaktā nirjetumiti heturna vidyate ||

Verse 46

शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो निचितोऽवशः। द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम्।।

śaravrātaistu bhīṣmeṇa śataśo nicito'vaśaḥ| droṇadrauṇikṛpaiścaiva gantā pārtho yamakṣayam||

Verse 47

पितामहोऽपि गाङ्गेयः शान्तनोरधि भारत। ब्रह्मर्पिसदृशो जज्ञे देवैरपि सुदुःसहः ।।

pitāmaho'pi gāṅgeyaḥ śāntanoradhi bhārata| brahmarpisadṛśo jajñe devairapi suduḥsahaḥ ||

Verse 48

न हन्ता विद्यते चापि राजन्भीष्मस्य कश्चन। पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि ।।

na hantā vidyate cāpi rājanbhīṣmasya kaścana| pitrā hyuktaḥ prasannena nākāmastvaṃ mariṣyasi ||

Verse 49

ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद्द्रोणो द्रोण्यामजायत। द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमाश्त्रवित् ।।

brahmarṣeśca bharadvājāddroṇo droṇyāmajāyata| droṇājjajñe mahārāja drauṇiśca paramāśtravit ||

Verse 50

कृपश्चाचार्यमुख्योयं महर्षेर्गौतमादपि । शरस्तम्बोद्भवः श्रीमानवध्य इति मे मतिः ।।

kṛpaścācāryamukhyoyaṃ maharṣergautamādapi | śarastambodbhavaḥ śrīmānavadhya iti me matiḥ ||

Verse 51

अयोनिजास्त्रयो ह्येते पिता माता च मातुलः । अश्वत्थाम्नो महारात स च शूरः स्थितो मम ।।

ayonijāstrayo hyete pitā mātā ca mātulaḥ | aśvatthāmno mahārāta sa ca śūraḥ sthito mama ||

Verse 52

सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः। शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ ।।

sarva ete mahārāja devakalpā mahārathāḥ| śakrasyāpi vyathāṃ kuryuḥ saṃyuge bharatarṣabha ||

Verse 53

नैतेषामर्जुनः शक्त एकैकं प्रतिवीक्षितुम्। सहितास्तु नरव्याघ्रा हनिष्यन्ति धनञ्जयम् ।।

naiteṣāmarjunaḥ śakta ekaikaṃ prativīkṣitum| sahitāstu naravyāghrā haniṣyanti dhanañjayam ||

Verse 54

भीष्माद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम। अनुज्ञातश्च रामेण मत्समोऽसीति भारत ।।

bhīṣmādroṇakṛpāṇāṃ ca tulyaḥ karṇo mato mama| anujñātaśca rāmeṇa matsamo'sīti bhārata ||

Verse 55

कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे । ते शच्यर्थं महेन्द्रेण याचितः स परन्तपः ।।

kuṇḍale rucire cāstāṃ karṇasya sahaje śubhe | te śacyarthaṃ mahendreṇa yācitaḥ sa parantapaḥ ||

Verse 56

अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया। तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद्धनञ्जयः।।

amoghayā mahārāja śaktyā paramabhīmayā| tasya śaktyopagūḍhasya kasmājjīveddhanañjayaḥ||

Verse 57

विजयो मे ध्रुवं राजन्फलं पाणाविवाहितम्। अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः ।

vijayo me dhruvaṃ rājanphalaṃ pāṇāvivāhitam| abhivyaktaḥ pareṣāṃ ca kṛtsno bhuvi parājayaḥ |

Verse 58

अह्ना ह्येकेन भीष्मोयं प्रयुतं हन्ति भारत। तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि ।।

ahnā hyekena bhīṣmoyaṃ prayutaṃ hanti bhārata| tatsamāśca maheṣvāsā droṇadrauṇikṛpā api ||

Verse 59

संशप्तकानां वृन्दानि क्षत्रियाणां परन्तप। अर्जुनं वयमस्मान्वा निहन्यात्कपिकेतनः ।। उपावसं शिध्यत्वेन पर्यचरम् ।

saṃśaptakānāṃ vṛndāni kṣatriyāṇāṃ parantapa| arjunaṃ vayamasmānvā nihanyātkapiketanaḥ || upāvasaṃ śidhyatvena paryacaram |

Verse 60

तांश्चालमिति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे धृताः। पार्थिवाः स भवांस्तेभ्यो ह्यकस्माद्व्यथते कथम्।। हन्यामेति वदन्तीति शेषः ।।

tāṃścālamiti manyante savyasācivadhe dhṛtāḥ| pārthivāḥ sa bhavāṃstebhyo hyakasmādvyathate katham|| hanyāmeti vadantīti śeṣaḥ ||

Verse 61

भीमसेने च निहते कोऽन्यो युध्येत भारत। परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परन्तप ।।

bhīmasene ca nihate ko'nyo yudhyeta bhārata| pareṣāṃ tanmamācakṣva yadi vettha parantapa ||

Verse 62

पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नोऽथ सात्यकिः । परेषां सप्त ये राजन्योधाः सारं बलं मतम् ।।

pañca te bhrātaraḥ sarve dhṛṣṭadyumno'tha sātyakiḥ | pareṣāṃ sapta ye rājanyodhāḥ sāraṃ balaṃ matam ||

Verse 63

अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः । द्रौणिर्विकर्तनः कर्णः सोमदत्तोथ बाह्लिकः ।।

asmākaṃ tu viśiṣṭā ye bhīṣmadroṇakṛpādayaḥ | drauṇirvikartanaḥ karṇaḥ somadattotha bāhlikaḥ ||

Verse 64

प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यौ च जयद्रथः। दुःशासनो दुर्मखश्च दुःसहश्च विशांपते।।

prāgjyotiṣādhipaḥ śalya āvantyau ca jayadrathaḥ| duḥśāsano durmakhaśca duḥsahaśca viśāṃpate||

Verse 65

श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः। शलो भूरिश्रवाश्चैव विकर्णश्च तवात्मजः ।।

śrutāyuścitrasenaśca purumitro viviṃśatiḥ| śalo bhūriśravāścaiva vikarṇaśca tavātmajaḥ ||

Verse 66

अक्षौहिण्यो हि मे राजन्दशैका च समाहृताः। न्यूना परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात्पराजयः ।।

akṣauhiṇyo hi me rājandaśaikā ca samāhṛtāḥ| nyūnā pareṣāṃ saptaiva kasmānme syātparājayaḥ ||

Verse 67

बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः। परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्ननीकिनी ।। तान् संशप्तकान् अलं अर्जुनवधे पर्याप्ता इति मन्यन्ते ।।

balaṃ triguṇato hīnaṃ yodhyaṃ prāha bṛhaspatiḥ| parebhyastriguṇā ceyaṃ mama rājannanīkinī || tān saṃśaptakān alaṃ arjunavadhe paryāptā iti manyante ||

Verse 68

गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत। गुणोदयं बहुगुणमात्मनश्च विशांपते।।

guṇahīnaṃ pareṣāṃ ca bahu paśyāmi bhārata| guṇodayaṃ bahuguṇamātmanaśca viśāṃpate||

Verse 69

एतत्सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत । न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुमर्हसि ।।

etatsarvaṃ samājñāya balāgryaṃ mama bhārata | nyūnatāṃ pāṇḍavānāṃ ca na mohaṃ gantumarhasi ||

Verse 70

इत्युक्त्वा सञ्जयं भूयः पर्यपृच्छत भारत। विवित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरञ्जयः ।। त्रिगुणतस्त्र्यंशेन हीनम् । त्रिगुणा त्र्यंशेनाधिका ।।

ityuktvā sañjayaṃ bhūyaḥ paryapṛcchata bhārata| vivitsuḥ prāptakālāni jñātvā parapurañjayaḥ || triguṇatastryaṃśena hīnam | triguṇā tryaṃśenādhikā ||