Adhyaya 52

Verse 1

धृतराष्ट्रेण अर्जुनप्रतापानुवर्णनपूर्वकं परिशोचनम् ।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। यस्य वै नानृता वाचः कदाचिदनुशुश्रुम । त्रैलोक्यमपि तस्य स्याद्योद्धा यस्य धनञ्जयः ।।

dhṛtarāṣṭreṇa arjunapratāpānuvarṇanapūrvakaṃ pariśocanam || 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| yasya vai nānṛtā vācaḥ kadācidanuśuśruma | trailokyamapi tasya syādyoddhā yasya dhanañjayaḥ ||

Verse 2

तस्यैव च न पश्यामि युधि गाण्डीवधन्वनः। अनिशं चिन्तयानोऽपि यः प्रतीयाद्रथेन तम् ।।

tasyaiva ca na paśyāmi yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ| aniśaṃ cintayāno'pi yaḥ pratīyādrathena tam ||

Verse 3

अस्यतः कर्णिनालीकान्मार्गणान्हृदयच्छिदः। प्रत्येता न समः कश्चिद्युधि गाण्डीवधन्वनः ।।

asyataḥ karṇinālīkānmārgaṇānhṛdayacchidaḥ| pratyetā na samaḥ kaścidyudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ ||

Verse 4

द्रोणाकर्णौ प्रतीयातां यदि वीरौ नरर्षभौ । कृतास्त्रौ बलिनां श्रेष्ठौ समरेष्वपराजितौ ।।

droṇākarṇau pratīyātāṃ yadi vīrau nararṣabhau | kṛtāstrau balināṃ śreṣṭhau samareṣvaparājitau ||

Verse 5

महान्स्यात्संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम। घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि यानसन्धिपर्वणि द्विपञ्चाशोऽध्यायः ।।

mahānsyātsaṃśayo loke na tvasti vijayo mama| ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ || || iti śrīmanmahābhārate udyogaparvaṇi yānasandhiparvaṇi dvipañcāśo'dhyāyaḥ ||

Verse 6

समर्थो बलवान्पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः । भवेत्सुतुमुलं युद्धं सर्वशोऽप्यपराजयः ।।

samartho balavānpārtho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ | bhavetsutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo'pyaparājayaḥ ||

Verse 7

सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद्यशः । अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर्न पुनर्जयम् ।।

sarve hyastravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahadyaśaḥ | api sarvāmaraiśvaryaṃ tyajeyurna punarjayam ||

Verse 8

वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर्वा फाल्गुनस्य च। न तु हन्तार्जुनस्यास्ति जेता चास्य न विद्यते ।।

vadhe nūnaṃ bhavecchāntistayorvā phālgunasya ca| na tu hantārjunasyāsti jetā cāsya na vidyate ||

Verse 9

मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान्प्रति य उत्थितः । अन्येऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च। एकान्तविजयस्त्वेव श्रूयते फाल्गुनस्य ह ।।

manyustasya kathaṃ śāmyenmandānprati ya utthitaḥ | anye'pyastrāṇi jānanti jīyante ca jayanti ca| ekāntavijayastveva śrūyate phālgunasya ha ||

Verse 10

त्रयस्त्रिंशत्समाहूय खाण्डवेऽग्निमतर्पयत्। जिगाय च सुरान्सर्वान्नास्य विद्मः पराजयम् ।।

trayastriṃśatsamāhūya khāṇḍave'gnimatarpayat| jigāya ca surānsarvānnāsya vidmaḥ parājayam ||

Verse 11

यस्य यन्ता हृषीकेशः शीलवृत्तसमो युधि। ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा ।।

yasya yantā hṛṣīkeśaḥ śīlavṛttasamo yudhi| dhruvastasya jayastāta yathendrasya jayastathā ||

Verse 12

कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः। युगपत्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुम ।।

kṛṣṇāvekarathe yattāvadhijyaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ| yugapatrīṇi tejāṃsi sametānyanuśuśruma ||

Verse 13

नैवास्ति नो धनुस्तदृङ्व योद्धा न च सारथिः । तच्च मन्दा न जानन्ति दुर्योधनवशानुगाः ।

naivāsti no dhanustadṛṅva yoddhā na ca sārathiḥ | tacca mandā na jānanti duryodhanavaśānugāḥ |

Verse 14

शेषयेदशनिर्दीप्तो विपतन्मूर्ध्नि सञ्जय। न तु शेषं शरास्तात कुर्युरस्ताः किरीटिना ।। प्रमादी अन्ते विद्यां न स्मरिष्यतीति भावः ।।

śeṣayedaśanirdīpto vipatanmūrdhni sañjaya| na tu śeṣaṃ śarāstāta kuryurastāḥ kirīṭinā || pramādī ante vidyāṃ na smariṣyatīti bhāvaḥ ||

Verse 15

अपि चास्यन्निवाभाति निघ्नन्निव धनञ्जयः । उद्धरन्निव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः ।।

api cāsyannivābhāti nighnanniva dhanañjayaḥ | uddharanniva kāyebhyaḥ śirāṃsi śaravṛṣṭibhiḥ ||

Verse 16

अपि बाणमयं तेजः प्रदीप्तमिव सर्वतः । गाण्डीवोत्थं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनी ।।

api bāṇamayaṃ tejaḥ pradīptamiva sarvataḥ | gāṇḍīvotthaṃ dahetājau putrāṇāṃ mama vāhinī ||

Verse 17

अपि सा रथघोषेण भयार्ता सव्यसाचिनः । वित्रस्ता बहुधा सेना भारती प्रतिभाति मे ।।

api sā rathaghoṣeṇa bhayārtā savyasācinaḥ | vitrastā bahudhā senā bhāratī pratibhāti me ||

Verse 18

यथा कक्षं महानग्निः प्रदहेत्सर्वतश्चरन्। महार्चिरनिलोद्धूतस्तद्वद्धक्ष्यति मामकान् ।।

yathā kakṣaṃ mahānagniḥ pradahetsarvataścaran| mahārciraniloddhūtastadvaddhakṣyati māmakān ||

Verse 19

यदोद्वमन्निशितान्बाणसङ्घां- स्तानाततायी समरे किरीटी। सृष्टोऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा यथा भवेत्तद्वदपारणीयः ।।

yadodvamanniśitānbāṇasaṅghāṃ- stānātatāyī samare kirīṭī| sṛṣṭo'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā yathā bhavettadvadapāraṇīyaḥ ||

Verse 20

यदा हयभीक्ष्णं सुबुहून्प्रकारान् श्रोतास्मि तानावसथे कुरूणाम्। तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे क्षयः किलायं भरतानुपैति ।।

yadā hayabhīkṣṇaṃ subuhūnprakārān śrotāsmi tānāvasathe kurūṇām| teṣāṃ samantācca tathā raṇāgre kṣayaḥ kilāyaṃ bharatānupaiti ||