Adhyaya 43

Verse 1

सनत्सुजातेन धृतराष्ट्रंप्रति तत्त्वोपदेशः ।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच। कस्यैष मौनः कतरन्नु मौनं प्रब्रूहि विद्वन्निह मौनभावम्। मौनेन विद्वानुत याति मौनं कथं मुने मौनमिहाचरन्ति ।।

sanatsujātena dhṛtarāṣṭraṃprati tattvopadeśaḥ || 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca| kasyaiṣa maunaḥ katarannu maunaṃ prabrūhi vidvanniha maunabhāvam| maunena vidvānuta yāti maunaṃ kathaṃ mune maunamihācaranti ||

Verse 2

सनत्सुजात उवाच। यतो न वेदा मनसा सहैन- मनुप्रविशन्ति ततोऽथ मौनम्। यत्रोत्थितो वेदशब्दस्तथायं स तन्मयत्वेन विभाति राजन् ।।

sanatsujāta uvāca| yato na vedā manasā sahaina- manupraviśanti tato'tha maunam| yatrotthito vedaśabdastathāyaṃ sa tanmayatvena vibhāti rājan ||

Verse 3

धृतराष्ट्र उवाच। ऋचो यजूंषि यो वेद सामवेदं च वेद यः। पापानि कुर्वन्पापेन लिप्यते किं न लिप्यते ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| ṛco yajūṃṣi yo veda sāmavedaṃ ca veda yaḥ| pāpāni kurvanpāpena lipyate kiṃ na lipyate ||

Verse 4

सनत्सुजात उवाच। नैनं सामान्यृचो वापि न यजूंष्यविचक्षणम्। त्रायन्ते कर्मणः पापान्न ते मिथ्या ब्रवीम्यहम् ।।

sanatsujāta uvāca| nainaṃ sāmānyṛco vāpi na yajūṃṣyavicakṣaṇam| trāyante karmaṇaḥ pāpānna te mithyā bravīmyaham ||

Verse 5

न च्छन्दांसि वृजिनात्तारयन्ति मायाविनं मायया सर्वमानम्। नीडं शकुन्ता इव जातपक्षा- श्छन्दांस्येनं प्रजहत्यन्तकाले ।।

na cchandāṃsi vṛjināttārayanti māyāvinaṃ māyayā sarvamānam| nīḍaṃ śakuntā iva jātapakṣā- śchandāṃsyenaṃ prajahatyantakāle ||

Verse 6

धृतराष्ट्र उवाच। न चेद्वेदा वेदविदं त्रातुं शक्ता विचक्षण। अथ कस्मात्प्रलापोऽयं ब्राह्मणानां सनातनः ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| na cedvedā vedavidaṃ trātuṃ śaktā vicakṣaṇa| atha kasmātpralāpo'yaṃ brāhmaṇānāṃ sanātanaḥ ||

Verse 7

सनत्सुजात उवाच। तस्यैव नामादिविशेषरूपै- रिदं जगद्भाति महानुभाव । निर्दिश्य सम्यक्प्रवदन्ति वेदा- स्तद्विश्ववैरूप्यमुदाहरन्ति ।।

sanatsujāta uvāca| tasyaiva nāmādiviśeṣarūpai- ridaṃ jagadbhāti mahānubhāva | nirdiśya samyakpravadanti vedā- stadviśvavairūpyamudāharanti ||

Verse 8

तदर्थयुक्तं तप एतदिज्या ताभ्यामसौ पुण्यमुपैति विद्वान्। पुण्येन पापं विनिहत्य पश्चा- त्संजायते ज्ञानविदीपितात्मा ।।

tadarthayuktaṃ tapa etadijyā tābhyāmasau puṇyamupaiti vidvān| puṇyena pāpaṃ vinihatya paścā- tsaṃjāyate jñānavidīpitātmā ||

Verse 9

ज्ञानेन चात्मानमुपैति विद्वा- नथान्यथा वर्गफलानुकाङ्क्षी। अस्मिन्कृतं तत्परिगृह्य सर्व- ममुत्र भुङ्क्ते पुनरेति मार्गम् ।।

jñānena cātmānamupaiti vidvā- nathānyathā vargaphalānukāṅkṣī| asminkṛtaṃ tatparigṛhya sarva- mamutra bhuṅkte punareti mārgam ||

Verse 10

अस्मिँल्लोके तपस्तप्तं फलमन्यत्र भुज्यते। ब्राह्मणानामिमे लोका वृद्धे तपसि संयताः ।।

asmi~lloke tapastaptaṃ phalamanyatra bhujyate| brāhmaṇānāmime lokā vṛddhe tapasi saṃyatāḥ ||

Verse 11

ब्राह्मणानां तपः स्वृद्धमन्येषां तावदेव तत्। एतत्समृद्धमत्यृद्धं तपो भवति केवलम् ।।

brāhmaṇānāṃ tapaḥ svṛddhamanyeṣāṃ tāvadeva tat| etatsamṛddhamatyṛddhaṃ tapo bhavati kevalam ||

Verse 12

धृतराष्ट्र उवाच। कथं समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम्। सनत्सुजात तद्ब्रूहि यथा विद्याम तद्वयम् ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| kathaṃ samṛddhamapyṛddhaṃ tapo bhavati kevalam| sanatsujāta tadbrūhi yathā vidyāma tadvayam ||

Verse 13

सनत्सुजात उवाच। निष्कल्मषं तपस्त्वेतत्केवलं परिचक्षते। एतत्समृद्धमप्यृद्धं तपो भवति केवलम् ।।

sanatsujāta uvāca| niṣkalmaṣaṃ tapastvetatkevalaṃ paricakṣate| etatsamṛddhamapyṛddhaṃ tapo bhavati kevalam ||

Verse 14

तपोमूलमिदं सर्वं यन्मां पृच्छसि क्षत्रिय। तपसा वेदविद्वांसः परं त्वमृतमाप्नुयुः ।।

tapomūlamidaṃ sarvaṃ yanmāṃ pṛcchasi kṣatriya| tapasā vedavidvāṃsaḥ paraṃ tvamṛtamāpnuyuḥ ||

Verse 15

धृतराष्ट्र उवाच। कल्मषं तपसो ब्रूहि श्रुतं निष्कल्मषं तपः। सनत्सुजात येनेदं विद्यां गुह्यं सनातनम् ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| kalmaṣaṃ tapaso brūhi śrutaṃ niṣkalmaṣaṃ tapaḥ| sanatsujāta yenedaṃ vidyāṃ guhyaṃ sanātanam ||

Verse 16

सनत्सुजात उवाच। क्रोधादयो द्वादश यस्य दोषा- स्तथा नृशंसानि दश त्रि राजन्। धर्मादयो द्वादशैते पितॄणां शास्त्रे गुणा ये विदिता द्विजानाम् ।।

sanatsujāta uvāca| krodhādayo dvādaśa yasya doṣā- stathā nṛśaṃsāni daśa tri rājan| dharmādayo dvādaśaite pitṝṇāṃ śāstre guṇā ye viditā dvijānām ||

Verse 17

क्रोधः कामो लोभमोहौ विधित्सा- ऽकृपाऽसूये मानशोकौ स्पृहा च। ईर्ष्या जुगुप्सा च मनुष्यदोषा वर्ज्याः सदा द्वादशैते नराणाम् ।।

krodhaḥ kāmo lobhamohau vidhitsā- 'kṛpā'sūye mānaśokau spṛhā ca| īrṣyā jugupsā ca manuṣyadoṣā varjyāḥ sadā dvādaśaite narāṇām ||

Verse 18

एकैकमेते राजेन्द्र मनुष्यान्पर्युपासते। लिप्समानोन्तरं तेषां मृगाणामिव लुब्धकः ।।

ekaikamete rājendra manuṣyānparyupāsate| lipsamānontaraṃ teṣāṃ mṛgāṇāmiva lubdhakaḥ ||

Verse 19

विकत्थनः स्पृहयालुर्मनस्वी बिभ्रत्कोषं चपलो रोषणश्च। एतान्पापाः षण्णराः पापधर्मान् प्रकुर्वते नो त्रसन्तः सुदुर्गे ।।

vikatthanaḥ spṛhayālurmanasvī bibhratkoṣaṃ capalo roṣaṇaśca| etānpāpāḥ ṣaṇṇarāḥ pāpadharmān prakurvate no trasantaḥ sudurge ||

Verse 20

संभोगसंविद्विषमोऽतिमानी दत्तानुतापी कृपणो बलीयान्। वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा एते परे सप्त नृशंसवर्गाः ।।

saṃbhogasaṃvidviṣamo'timānī dattānutāpī kṛpaṇo balīyān| vargapraśaṃsī vanitāsu dveṣṭā ete pare sapta nṛśaṃsavargāḥ ||

Verse 21

धर्मश्च सत्यं च दमस्तपश्च आमात्सर्यं ह्रीस्तितिक्षानसूया। यज्ञश्च दानं च धृतिः श्रुतं च व्रतानि वै द्वादश ब्राह्मणस्य ।।

dharmaśca satyaṃ ca damastapaśca āmātsaryaṃ hrīstitikṣānasūyā| yajñaśca dānaṃ ca dhṛtiḥ śrutaṃ ca vratāni vai dvādaśa brāhmaṇasya ||

Verse 22

यस्त्वेतेभ्यः प्रभवेद्द्वादशभ्यः सर्वामपीमां पृथिवीं स शिष्यात्। त्रिभिर्द्वाभ्यामेकतो वार्थितो य- स्तस्य स्वमस्तीति स वेदितव्यः ।।

yastvetebhyaḥ prabhaveddvādaśabhyaḥ sarvāmapīmāṃ pṛthivīṃ sa śiṣyāt| tribhirdvābhyāmekato vārthito ya- stasya svamastīti sa veditavyaḥ ||

Verse 23

दमस्त्यागोऽप्रमादश्च एतेष्वमृतमाहितम्। तानि सत्यमुखान्याहुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ।।

damastyāgo'pramādaśca eteṣvamṛtamāhitam| tāni satyamukhānyāhurbrāhmaṇā ye manīṣiṇaḥ ||

Verse 24

दमोऽष्टादशदोषः स्यात्प्रातिकूल्यं कृते भवेत् । अनृतं चाभ्यसूया च कामार्थौ च तथा स्पृहा।।

damo'ṣṭādaśadoṣaḥ syātprātikūlyaṃ kṛte bhavet | anṛtaṃ cābhyasūyā ca kāmārthau ca tathā spṛhā||

Verse 25

क्रोधः शोकस्तथा तृष्णा लोभः पैशून्यमेव च। मत्सरश्च विहिंसा च परितापस्तथाऽरतिः ।।

krodhaḥ śokastathā tṛṣṇā lobhaḥ paiśūnyameva ca| matsaraśca vihiṃsā ca paritāpastathā'ratiḥ ||

Verse 26

अपस्मारश्चातिवादस्तथा संभावनात्मनि। एतैर्विमुक्तो दोषैर्यः स दान्तः सद्भिरुच्यते ।।

apasmāraścātivādastathā saṃbhāvanātmani| etairvimukto doṣairyaḥ sa dāntaḥ sadbhirucyate ||

Verse 27

मदोऽष्टादशदोषः स्यात्त्यागो भवति षड्विधः। विपर्ययाः स्मृता एते मददोषा उदाहृताः । दोषा दमस्य ये प्रोक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत् ।।

mado'ṣṭādaśadoṣaḥ syāttyāgo bhavati ṣaḍvidhaḥ| viparyayāḥ smṛtā ete madadoṣā udāhṛtāḥ | doṣā damasya ye proktāstāndoṣānparivarjayet ||

Verse 28

श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागस्तृतीयो दुष्करो भवेत् । तेन दुःखं तरत्येव भिन्नं तस्मिञ्जितं कृते ।।

śreyāṃstu ṣaḍvidhastyāgastṛtīyo duṣkaro bhavet | tena duḥkhaṃ taratyeva bhinnaṃ tasmiñjitaṃ kṛte ||

Verse 29

श्रेयांस्तु षड्विधस्त्यागः श्रियं प्राप्य न हृष्यति । इष्टापूर्ते द्वितीयं स्यान्नित्यवैराग्ययोगतः ।।

śreyāṃstu ṣaḍvidhastyāgaḥ śriyaṃ prāpya na hṛṣyati | iṣṭāpūrte dvitīyaṃ syānnityavairāgyayogataḥ ||

Verse 30

कामत्यागश्च राजेन्द्र स तृतीय इति स्मृतः ।। अप्यवाच्यं वदन्त्येतं स तृतीयो गुणः स्मृतः ।।

kāmatyāgaśca rājendra sa tṛtīya iti smṛtaḥ || apyavācyaṃ vadantyetaṃ sa tṛtīyo guṇaḥ smṛtaḥ ||

Verse 31

त्यक्तैर्द्रव्यैर्यद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः। न च द्रव्यैस्तद्भवति नोपयुक्तैश्च कामतः ।।

tyaktairdravyairyadbhavati nopayuktaiśca kāmataḥ| na ca dravyaistadbhavati nopayuktaiśca kāmataḥ ||

Verse 32

न च कर्मस्वसिद्धेषु दुःखं ते न च न ग्लपेत्। सर्वैरेव गुणैर्युक्तो द्रव्यवानपि यो भवेत् ।।

na ca karmasvasiddheṣu duḥkhaṃ te na ca na glapet| sarvaireva guṇairyukto dravyavānapi yo bhavet ||

Verse 33

अप्रिये च समुत्पन्ने व्यथां जातु न गच्छति। इष्टान्पुत्रांश्च दारांश्च न याचेत कदाचन ।।

apriye ca samutpanne vyathāṃ jātu na gacchati| iṣṭānputrāṃśca dārāṃśca na yāceta kadācana ||

Verse 34

अर्हते याचमानाय प्रदेयं तच्छुभं भवेत्। अप्रमादी भवेदेतैः स चाप्यष्टगुणो भवेत् ।।

arhate yācamānāya pradeyaṃ tacchubhaṃ bhavet| apramādī bhavedetaiḥ sa cāpyaṣṭaguṇo bhavet ||

Verse 35

सत्यं ध्यानं समाधानं चोद्यं वैराग्यमेव च। अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च तथाऽसंग्रहमेव च।।

satyaṃ dhyānaṃ samādhānaṃ codyaṃ vairāgyameva ca| asteyaṃ brahmacaryaṃ ca tathā'saṃgrahameva ca||

Verse 36

एवं दोषा मदस्योक्तास्तान्दोषान्परिवर्जयेत्। तथा त्यागोऽप्रमादश्च स चाप्यष्टगुणो मतः ।।

evaṃ doṣā madasyoktāstāndoṣānparivarjayet| tathā tyāgo'pramādaśca sa cāpyaṣṭaguṇo mataḥ ||

Verse 37

अष्टौ दोषाः प्रमादस्य तान्दोषान्परिवर्जयेत्। इन्द्रियेभ्यश्च पञ्चभ्यो मनसश्चैव भारत। अतीतानागतेभ्यश्च मुक्त्युपेतः सुखी भवेत् ।।

aṣṭau doṣāḥ pramādasya tāndoṣānparivarjayet| indriyebhyaśca pañcabhyo manasaścaiva bhārata| atītānāgatebhyaśca muktyupetaḥ sukhī bhavet ||

Verse 38

सत्यात्मा भव राजेन्द्र सत्ये लोकाः प्रतिष्ठिताः। तांस्तु सत्यमुखानाहुः सत्ये ह्यमृतमाहितम् ।।

satyātmā bhava rājendra satye lokāḥ pratiṣṭhitāḥ| tāṃstu satyamukhānāhuḥ satye hyamṛtamāhitam ||

Verse 39

निवृत्तेनैव दोषेण तपो व्रतमिहाचरेत्। एतद्धातृकृतं वृत्तं सत्यमेव सतां व्रतम् ।।

nivṛttenaiva doṣeṇa tapo vratamihācaret| etaddhātṛkṛtaṃ vṛttaṃ satyameva satāṃ vratam ||

Verse 40

दोषैरेतैर्वियुक्तस्तु गुणैरेतैः समन्वितः । एतत्समृद्धमत्यर्थं तपो भवति केवलम् ।।

doṣairetairviyuktastu guṇairetaiḥ samanvitaḥ | etatsamṛddhamatyarthaṃ tapo bhavati kevalam ||

Verse 41

यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र संक्षेपात्प्रब्रवीमि ते। एतत्पापहरं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम् ।।

yanmāṃ pṛcchasi rājendra saṃkṣepātprabravīmi te| etatpāpaharaṃ puṇyaṃ janmamṛtyujarāpaham ||

Verse 42

धृतराष्ट्र उवाच। आख्यानप़ञ्चमैर्वेदैर्भूयिष्ठं कथ्यते जनः। तथा चान्ये चतुर्वेदास्त्रिधेदाश्च तथा परे ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| ākhyānapa़ñcamairvedairbhūyiṣṭhaṃ kathyate janaḥ| tathā cānye caturvedāstridhedāśca tathā pare ||

Verse 43

द्विवेदाश्चैकवेदाश्चाप्यनृचश्च तथा परे। तेषां तु कतरः स स्याद्यमहं वेद वै द्विजम् ।।

dvivedāścaikavedāścāpyanṛcaśca tathā pare| teṣāṃ tu kataraḥ sa syādyamahaṃ veda vai dvijam ||

Verse 44

सनत्सुजात उवाच। एकस्य वेस्याज्ञानाद्वेदास्ते बहवः कृताः। सत्यस्यैकस्य राजेन्द्र सत्ये कश्चिदवस्थितः ।।

sanatsujāta uvāca| ekasya vesyājñānādvedāste bahavaḥ kṛtāḥ| satyasyaikasya rājendra satye kaścidavasthitaḥ ||

Verse 45

एवं वेदमविज्ञाय प्राज्ञोऽहमिति मन्यते। दानमध्ययनं यज्ञो लोभादेतत्प्रवर्तते।।

evaṃ vedamavijñāya prājño'hamiti manyate| dānamadhyayanaṃ yajño lobhādetatpravartate||

Verse 46

सत्यात्प्रच्यवमानानां सङ्कल्पो वितथो भवेत्। ततो यज्ञः प्रतायेत सत्यस्यानवधारणात् ।।

satyātpracyavamānānāṃ saṅkalpo vitatho bhavet| tato yajñaḥ pratāyeta satyasyānavadhāraṇāt ||

Verse 47

मनसान्यस्य भवति वाचान्यस्याथ कर्मणा। सङ्कल्पसिद्धः पुरुषः सङ्कल्पानधितिष्ठति ।।

manasānyasya bhavati vācānyasyātha karmaṇā| saṅkalpasiddhaḥ puruṣaḥ saṅkalpānadhitiṣṭhati ||

Verse 48

अनैभृत्येन चैतस्य दीक्षितव्रतमाचरेत्। नामैतद्धातुनिर्वृत्तं सत्यमेव सतां परम्।।

anaibhṛtyena caitasya dīkṣitavratamācaret| nāmaitaddhātunirvṛttaṃ satyameva satāṃ param||

Verse 49

ज्ञानं वै नाम प्रत्यक्षं परोक्षं जायते तपः। विद्याद्बहु पठन्तं तु द्विजं वै बहुपाठिनम् ।।

jñānaṃ vai nāma pratyakṣaṃ parokṣaṃ jāyate tapaḥ| vidyādbahu paṭhantaṃ tu dvijaṃ vai bahupāṭhinam ||

Verse 50

तस्मात्क्षत्रिय मा मंस्था जल्पितेनैव वै द्विजम्। य एव सत्यान्नापैति स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया ।।

tasmātkṣatriya mā maṃsthā jalpitenaiva vai dvijam| ya eva satyānnāpaiti sa jñeyo brāhmaṇastvayā ||

Verse 51

छन्दांसि नाम क्षत्रिय तान्यथर्वा पुरा जगौ महर्षिसङ्घ एषः छन्दोविदस्ते य उत नाधीतवेदा न वेदवेद्यस्य विदुर्हि तत्त्वम् ।।

chandāṃsi nāma kṣatriya tānyatharvā purā jagau maharṣisaṅgha eṣaḥ chandovidaste ya uta nādhītavedā na vedavedyasya vidurhi tattvam ||

Verse 52

छन्दांसि नाम द्विपदां वरिष्ठ स्वच्छन्दयोगेन भवन्ति तत्र। छन्दोविदस्ते न च तानधीत्य गता न वेदस्य न वेद्यमार्याः ।।

chandāṃsi nāma dvipadāṃ variṣṭha svacchandayogena bhavanti tatra| chandovidaste na ca tānadhītya gatā na vedasya na vedyamāryāḥ ||

Verse 53

न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति कश्चित्त्वेतान्बुद्ध्यते वापि राजन्। यो वेद वेदान्न स वेद वेद्यं सत्ये स्थितो यस्तु स वेद वेद्यम् ।।

na vedānāṃ veditā kaścidasti kaścittvetānbuddhyate vāpi rājan| yo veda vedānna sa veda vedyaṃ satye sthito yastu sa veda vedyam ||

Verse 54

न वेदानां वेदिता कश्चिदस्ति वेद्येन वेदं न विदुर्न वेद्यम् । यो वेद वेदं स च वेद वेद्यं यो वेद वेद्यं न स वेद सत्यम् ।।

na vedānāṃ veditā kaścidasti vedyena vedaṃ na vidurna vedyam | yo veda vedaṃ sa ca veda vedyaṃ yo veda vedyaṃ na sa veda satyam ||

Verse 55

यो वेद वेदान्स च वेद वेद्यं न तं विदुर्वेदविदो न वेदाः। तथापि वेदेन विदन्ति वेदं ये ब्राह्मणा वेदविदो भवन्ति।।

yo veda vedānsa ca veda vedyaṃ na taṃ vidurvedavido na vedāḥ| tathāpi vedena vidanti vedaṃ ye brāhmaṇā vedavido bhavanti||

Verse 56

धामांशभागस्य तथा हि वेदा यथा च शाखा हि महीरुहस्य। संवेदने चैव यथामनन्ति तस्मिन्हि सत्ये परमात्मनोऽर्थे ।।

dhāmāṃśabhāgasya tathā hi vedā yathā ca śākhā hi mahīruhasya| saṃvedane caiva yathāmananti tasminhi satye paramātmano'rthe ||

Verse 57

अभिजानामि ब्राह्मणं व्याख्यातारं विचक्षणम्। यश्छिन्नविचिकित्सः स व्याचष्टे सर्वसंशयान्।।

abhijānāmi brāhmaṇaṃ vyākhyātāraṃ vicakṣaṇam| yaśchinnavicikitsaḥ sa vyācaṣṭe sarvasaṃśayān||

Verse 58

नास्य पर्येषणं गच्छेत्प्रचीनं नोत दक्षिणम्। नार्वाचीनं कुतस्तिर्यङ्गादिशन्तु कथञ्चन ।।

nāsya paryeṣaṇaṃ gacchetpracīnaṃ nota dakṣiṇam| nārvācīnaṃ kutastiryaṅgādiśantu kathañcana ||

Verse 59

तस्य पर्येषणं गच्छेत्प्रत्यर्थिषु कथञ्चन। अविचिन्वन्निमं वेदे तपः पश्यति तं प्रभुम् ।।

tasya paryeṣaṇaṃ gacchetpratyarthiṣu kathañcana| avicinvannimaṃ vede tapaḥ paśyati taṃ prabhum ||

Verse 60

तूष्णींभूत उपासीत न चेष्टेन्मनसापि च। उपावर्तस्व तद्ब्रह्म अन्तरात्मनि विश्रुतम् ।।

tūṣṇīṃbhūta upāsīta na ceṣṭenmanasāpi ca| upāvartasva tadbrahma antarātmani viśrutam ||

Verse 61

मौनान्न स मुनिर्भवति नारण्यवसनान्मुनिः । स्वलक्षणं तु यो वेद स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ।।

maunānna sa munirbhavati nāraṇyavasanānmuniḥ | svalakṣaṇaṃ tu yo veda sa muniḥ śreṣṭha ucyate ||

Verse 62

सर्वार्थानां व्याकरणाद्वैयाकरण उच्यते। तन्मूलतो व्याकरणं व्याकरोतीति तत्तथा ।।

sarvārthānāṃ vyākaraṇādvaiyākaraṇa ucyate| tanmūlato vyākaraṇaṃ vyākarotīti tattathā ||

Verse 63

प्रत्यक्षदर्शी लोकानां सर्वदर्शी भवेन्नरः । सत्ये वै ब्राह्मणस्तिष्ठंस्तद्विद्वान्सर्वविद्भवेत् ।।

pratyakṣadarśī lokānāṃ sarvadarśī bhavennaraḥ | satye vai brāhmaṇastiṣṭhaṃstadvidvānsarvavidbhavet ||

Verse 64

धर्मादिषु स्थितोऽप्येवं क्षत्रिय ब्रह्म पश्यति। वेदानां चानुपूर्व्येण एतद्बुद्ध्या ब्रवीमि ते ।।

dharmādiṣu sthito'pyevaṃ kṣatriya brahma paśyati| vedānāṃ cānupūrvyeṇa etadbuddhyā bravīmi te ||