Adhyaya 44

Verse 1

सनत्सुजातेन धृतराष्ट्रंप्रति सत्त्वोपदेशः ।। 1 ।। धृतराष्ट्र उवाच॥ सनत्सुजात यदिमां परार्थां ब्राह्मीं वाचं प्रवदसि विश्वरूपाम् । परां हि कामेषु सुदुर्लभां कथां तद्ब्रूहि मे वाक्यमेतत्कुमार ॥१॥ सनत्सुजात उवाच॥ नैतद्ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं यन्मां पृच्छस्यभिहृष्यस्यतीव । अव्यक्तविद्यामभिधास्ये पुराणीं बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम् ॥२॥ धृतराष्ट्र उवाच॥ अव्यक्तविद्यामिति यत्सनातनीं ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम् । अनारभ्या वसतीहार्य काले कथं ब्राह्मण्यममृतत्वं लभेत ॥३॥ सनत्सुजात उवाच॥ येऽस्मिँल्लोके विजयन्तीह कामा न्ब्राह्मीं स्थितिमनुतितिक्षमाणाः । त आत्मानं निर्हरन्तीह देहा न्मुञ्जादिषीकामिव सत्त्वसंस्थाः ॥४॥ शरीरमेतौ कुरुतः पिता माता च भारत । आचार्यशास्ता या जातिः सा सत्या साजरामरा ॥५॥ आचार्ययोनिमिह ये प्रविश्य भूत्वा गर्भं ब्रह्मचर्यं चरन्ति । इहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम् ॥६॥ य आवृणोत्यवितथेन कर्णा वृतं कुर्वन्नमृतं सम्प्रयच्छन् । तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत्कृतमस्य जानन् ॥७॥ गुरुं शिष्यो नित्यमभिमन्यमानः स्वाध्यायमिच्छेच्छुचिरप्रमत्तः । मानं न कुर्यान्न दधीत रोष मेष प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः ॥८॥ आचार्यस्य प्रियं कुर्यात्प्राणैरपि धनैरपि । कर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते ॥९॥ समा गुरौ यथा वृत्तिर्गुरुपत्न्यां तथा भवेत् । यथोक्तकारी प्रियकृत्तृतीयः पाद उच्यते ॥१०॥ नाचार्यायेहोपकृत्वा प्रवादं प्राज्ञः कुर्वीत नैतदहं करोमि । इतीव मन्येत न भाषयेत स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः ॥११॥ एवं वसन्तं यदुपप्लवेद्धन माचार्याय तदनुप्रयच्छेत् । सतां वृत्तिं बहुगुणामेवमेति गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिरेषा ॥१२॥ एवं वसन्सर्वतो वर्धतीह बहून्पुत्राँल्लभते च प्रतिष्ठाम् । वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश्च वसन्त्यस्मिन्ब्रह्मचर्ये जनाश्च ॥१३॥ एतेन ब्रह्मचर्येण देवा देवत्वमाप्नुवन् । ऋषयश्च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः ॥१४॥ गन्धर्वाणामनेनैव रूपमप्सरसामभूत् । एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्यो अह्नाय जायते ॥१५॥ य आशयेत्पाटयेच्चापि राज न्सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानः । एतेनासौ बाल्यमत्येति विद्वा न्मृत्युं तथा रोधयत्यन्तकाले ॥१६॥ अन्तवन्तः क्षत्रिय ते जयन्ति लोकाञ्जनाः कर्मणा निर्मितेन । ब्रह्मैव विद्वांस्तेन अभ्येति सर्वं नान्यः पन्था अयनाय विद्यते ॥१७॥ धृतराष्ट्र उवाच॥ आभाति शुक्लमिव लोहितमिव अथो कृष्णमथाञ्जनं काद्रवं वा । तद्ब्राह्मणः पश्यति योऽत्र विद्वा न्कथंरूपं तदमृतमक्षरं पदम् ॥१८॥ सनत्सुजात उवाच॥ नाभाति शुक्लमिव लोहितमिव अथो कृष्णमायसमर्कवर्णम् । न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे नैतत्समुद्रे सलिलं बिभर्ति ॥१९॥ न तारकासु न च विद्युदाश्रितं न चाभ्रेषु दृश्यते रूपमस्य । न चापि वायौ न च देवतासु न तच्चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये ॥२०॥ नैवर्क्षु तन्न यजुःषु नाप्यथर्वसु न चैव दृश्यत्यमलेषु सामसु । रथन्तरे बार्हते चापि राज न्महाव्रते नैव दृश्येद्ध्रुवं तत् ॥२१॥ अपारणीयं तमसः परस्ता त्तदन्तकोऽप्येति विनाशकाले । अणीयरूपं क्षुरधारया त न्महच्च रूपं त्वपि पर्वतेभ्यः ॥२२॥ सा प्रतिष्ठा तदमृतं लोकास्तद्ब्रह्म तद्यशः । भूतानि जज्ञिरे तस्मात्प्रलयं यान्ति तत्र च ॥२३॥ अनामयं तन्महदुद्यतं यशो वाचो विकारान्कवयो वदन्ति । तस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥२४॥5.44.31 धृतराष्ट्र उवाच। सनत्सुजात यामिमां परां त्वं ब्राह्मीं वाचं वदसे विश्वरूपाम्। परां हि कामेन सुदुर्लभां कथां प्रब्रूहि मे वाक्यमिदं कुमार ।

sanatsujātena dhṛtarāṣṭraṃprati sattvopadeśaḥ || 1 || dhṛtarāṣṭra uvāca|| sanatsujāta yadimāṃ parārthāṃ brāhmīṃ vācaṃ pravadasi viśvarūpām | parāṃ hi kāmeṣu sudurlabhāṃ kathāṃ tadbrūhi me vākyametatkumāra ||1|| sanatsujāta uvāca|| naitadbrahma tvaramāṇena labhyaṃ yanmāṃ pṛcchasyabhihṛṣyasyatīva | avyaktavidyāmabhidhāsye purāṇīṃ buddhyā ca teṣāṃ brahmacaryeṇa siddhām ||2|| dhṛtarāṣṭra uvāca|| avyaktavidyāmiti yatsanātanīṃ bravīṣi tvaṃ brahmacaryeṇa siddhām | anārabhyā vasatīhārya kāle kathaṃ brāhmaṇyamamṛtatvaṃ labheta ||3|| sanatsujāta uvāca|| ye'smi~lloke vijayantīha kāmā nbrāhmīṃ sthitimanutitikṣamāṇāḥ | ta ātmānaṃ nirharantīha dehā nmuñjādiṣīkāmiva sattvasaṃsthāḥ ||4|| śarīrametau kurutaḥ pitā mātā ca bhārata | ācāryaśāstā yā jātiḥ sā satyā sājarāmarā ||5|| ācāryayonimiha ye praviśya bhūtvā garbhaṃ brahmacaryaṃ caranti | ihaiva te śāstrakārā bhavanti prahāya dehaṃ paramaṃ yānti yogam ||6|| ya āvṛṇotyavitathena karṇā vṛtaṃ kurvannamṛtaṃ samprayacchan | taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyetkṛtamasya jānan ||7|| guruṃ śiṣyo nityamabhimanyamānaḥ svādhyāyamicchecchucirapramattaḥ | mānaṃ na kuryānna dadhīta roṣa meṣa prathamo brahmacaryasya pādaḥ ||8|| ācāryasya priyaṃ kuryātprāṇairapi dhanairapi | karmaṇā manasā vācā dvitīyaḥ pāda ucyate ||9|| samā gurau yathā vṛttirgurupatnyāṃ tathā bhavet | yathoktakārī priyakṛttṛtīyaḥ pāda ucyate ||10|| nācāryāyehopakṛtvā pravādaṃ prājñaḥ kurvīta naitadahaṃ karomi | itīva manyeta na bhāṣayeta sa vai caturtho brahmacaryasya pādaḥ ||11|| evaṃ vasantaṃ yadupaplaveddhana mācāryāya tadanuprayacchet | satāṃ vṛttiṃ bahuguṇāmevameti guroḥ putre bhavati ca vṛttireṣā ||12|| evaṃ vasansarvato vardhatīha bahūnputrā~llabhate ca pratiṣṭhām | varṣanti cāsmai pradiśo diśaśca vasantyasminbrahmacarye janāśca ||13|| etena brahmacaryeṇa devā devatvamāpnuvan | ṛṣayaśca mahābhāgā brahmalokaṃ manīṣiṇaḥ ||14|| gandharvāṇāmanenaiva rūpamapsarasāmabhūt | etena brahmacaryeṇa sūryo ahnāya jāyate ||15|| ya āśayetpāṭayeccāpi rāja nsarvaṃ śarīraṃ tapasā tapyamānaḥ | etenāsau bālyamatyeti vidvā nmṛtyuṃ tathā rodhayatyantakāle ||16|| antavantaḥ kṣatriya te jayanti lokāñjanāḥ karmaṇā nirmitena | brahmaiva vidvāṃstena abhyeti sarvaṃ nānyaḥ panthā ayanāya vidyate ||17|| dhṛtarāṣṭra uvāca|| ābhāti śuklamiva lohitamiva atho kṛṣṇamathāñjanaṃ kādravaṃ vā | tadbrāhmaṇaḥ paśyati yo'tra vidvā nkathaṃrūpaṃ tadamṛtamakṣaraṃ padam ||18|| sanatsujāta uvāca|| nābhāti śuklamiva lohitamiva atho kṛṣṇamāyasamarkavarṇam | na pṛthivyāṃ tiṣṭhati nāntarikṣe naitatsamudre salilaṃ bibharti ||19|| na tārakāsu na ca vidyudāśritaṃ na cābhreṣu dṛśyate rūpamasya | na cāpi vāyau na ca devatāsu na taccandre dṛśyate nota sūrye ||20|| naivarkṣu tanna yajuḥṣu nāpyatharvasu na caiva dṛśyatyamaleṣu sāmasu | rathantare bārhate cāpi rāja nmahāvrate naiva dṛśyeddhruvaṃ tat ||21|| apāraṇīyaṃ tamasaḥ parastā ttadantako'pyeti vināśakāle | aṇīyarūpaṃ kṣuradhārayā ta nmahacca rūpaṃ tvapi parvatebhyaḥ ||22|| sā pratiṣṭhā tadamṛtaṃ lokāstadbrahma tadyaśaḥ | bhūtāni jajñire tasmātpralayaṃ yānti tatra ca ||23|| anāmayaṃ tanmahadudyataṃ yaśo vāco vikārānkavayo vadanti | tasmiñjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitaṃ ye tadviduramṛtāste bhavanti ||24||5.44.31 dhṛtarāṣṭra uvāca| sanatsujāta yāmimāṃ parāṃ tvaṃ brāhmīṃ vācaṃ vadase viśvarūpām| parāṃ hi kāmena sudurlabhāṃ kathāṃ prabrūhi me vākyamidaṃ kumāra |

Verse 2

सनत्सुजात उवाच। नैतद्ब्रह्म त्वरमाणेन लभ्यं यन्मां पृच्छन्नतिहृष्यस्यतीव। बुद्धौ विलीने मनसि प्रचिन्त्य विद्या हि सा ब्रह्मचर्येण लभ्या ।।

sanatsujāta uvāca| naitadbrahma tvaramāṇena labhyaṃ yanmāṃ pṛcchannatihṛṣyasyatīva| buddhau vilīne manasi pracintya vidyā hi sā brahmacaryeṇa labhyā ||

Verse 3

धृतराष्ट्र उवाच। अत्यन्तविद्यामिति यत्सनातनीं ब्रवीषि त्वं ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्। अनारभ्यां वसतीह कार्यकाले कथं ब्राह्मण्यममृतत्वं लभेत ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| atyantavidyāmiti yatsanātanīṃ bravīṣi tvaṃ brahmacaryeṇa siddhām| anārabhyāṃ vasatīha kāryakāle kathaṃ brāhmaṇyamamṛtatvaṃ labheta ||

Verse 4

सनत्सुजात उवाच। अव्यक्तविद्यामभिधास्ये पराणीं बुद्ध्या च तेषां ब्रह्मचर्येण सिद्धाम्। यां प्राप्यैनं मर्त्यलोकं त्यजन्ति या वै विद्या गुरुवृद्धेषु नित्या ।।

sanatsujāta uvāca| avyaktavidyāmabhidhāsye parāṇīṃ buddhyā ca teṣāṃ brahmacaryeṇa siddhām| yāṃ prāpyainaṃ martyalokaṃ tyajanti yā vai vidyā guruvṛddheṣu nityā ||

Verse 5

धृतराष्ट्र उवाच। ब्रह्मचर्येण या विद्या शक्या वेदितुमञ्चसा। तत्कथं ब्रह्मचर्यं स्यादेतद्ब्रह्मन्ब्रवीहि मे ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| brahmacaryeṇa yā vidyā śakyā veditumañcasā| tatkathaṃ brahmacaryaṃ syādetadbrahmanbravīhi me ||

Verse 6

सनत्सुजात उवाच। आचार्ययोनिमिह ये प्रविश्य भूत्वा गर्भे ब्रह्मचर्यं चरन्ति। इहैव ते शास्त्रकारा भवन्ति प्रहाय देहं परमं यान्ति योगम् ।।

sanatsujāta uvāca| ācāryayonimiha ye praviśya bhūtvā garbhe brahmacaryaṃ caranti| ihaiva te śāstrakārā bhavanti prahāya dehaṃ paramaṃ yānti yogam ||

Verse 7

अस्मिँल्लोके वै जयन्तीह कामा- न्ब्राह्मीं स्थितिं ह्यनुतितिक्षमाणाः। त आत्मानं निर्हरन्तीह देहा- न्मुञ्जादिषीकामिव सत्वसंस्थाः ।।

asmi~lloke vai jayantīha kāmā- nbrāhmīṃ sthitiṃ hyanutitikṣamāṇāḥ| ta ātmānaṃ nirharantīha dehā- nmuñjādiṣīkāmiva satvasaṃsthāḥ ||

Verse 8

शरीरमेतौ कुरुतः पिता माता च भारत। आचार्यशास्ता या जातिः सा पुण्या साऽऽजराऽमम

śarīrametau kurutaḥ pitā mātā ca bhārata| ācāryaśāstā yā jātiḥ sā puṇyā sā''jarā'mama

Verse 9

यः प्रावृणोत्यवितथेन वर्णा- नृतं कुर्वन्नमृतं संप्रयच्छम्। तं मन्येत पितरं मातरं च तस्मै न द्रुह्येत्कतमस्य जानन् ।।

yaḥ prāvṛṇotyavitathena varṇā- nṛtaṃ kurvannamṛtaṃ saṃprayaccham| taṃ manyeta pitaraṃ mātaraṃ ca tasmai na druhyetkatamasya jānan ||

Verse 10

गुरुं शिष्यो नित्यमभिवादयीत स्वाध्यायमिच्छेच्छुचिरप्रमत्तः। मानं न कुर्यान्नादधीत रोप- मेप प्रथमो ब्रह्मचर्यस्य पादः ।।

guruṃ śiṣyo nityamabhivādayīta svādhyāyamicchecchucirapramattaḥ| mānaṃ na kuryānnādadhīta ropa- mepa prathamo brahmacaryasya pādaḥ ||

Verse 11

शिष्यवृत्तिक्रमेणैव विद्यामाप्नोति यः शुचिः । ब्रह्मचर्यव्रतस्यास्य प्रथमः पाद उच्यते ।।

śiṣyavṛttikrameṇaiva vidyāmāpnoti yaḥ śuciḥ | brahmacaryavratasyāsya prathamaḥ pāda ucyate ||

Verse 12

आचार्यस्य प्रियं कुर्यात्प्राणैरपि धनैरपि। कर्मणा मनसा वाचा द्वितीयः पाद उच्यते ।।

ācāryasya priyaṃ kuryātprāṇairapi dhanairapi| karmaṇā manasā vācā dvitīyaḥ pāda ucyate ||

Verse 13

समा गुरौ यथा वृत्तिर्गरुपत्न्यां तथा चरेत्। तत्पुत्रे च तथा कुर्वन्द्वितीयः पाद उच्यते ।।

samā gurau yathā vṛttirgarupatnyāṃ tathā caret| tatputre ca tathā kurvandvitīyaḥ pāda ucyate ||

Verse 14

आचार्येणात्मकृतं विजानन् ज्ञात्वा चार्थं भावितोऽस्मीत्यनेन । यन्मन्यते तं प्रति हृष्टबुद्धिः स वै तृतीयो ब्रह्मचर्यस्य पादः ।।

ācāryeṇātmakṛtaṃ vijānan jñātvā cārthaṃ bhāvito'smītyanena | yanmanyate taṃ prati hṛṣṭabuddhiḥ sa vai tṛtīyo brahmacaryasya pādaḥ ||

Verse 15

नाचार्यस्यानपाकृत्य प्रवासं प्राज्ञः कुर्वीत नैतदहं करोमि। इतीव मन्येत न भाषयेत स वै चतुर्थो ब्रह्मचर्यस्य पादः ।।

nācāryasyānapākṛtya pravāsaṃ prājñaḥ kurvīta naitadahaṃ karomi| itīva manyeta na bhāṣayeta sa vai caturtho brahmacaryasya pādaḥ ||

Verse 16

कालेन पादं लभते तथार्थं ततश्च पादं गुरुयोगतश्च। उत्साहयोगेन च पादमृच्छे- च्छास्त्रेण पादं च ततोऽभियाति ।।

kālena pādaṃ labhate tathārthaṃ tataśca pādaṃ guruyogataśca| utsāhayogena ca pādamṛcche- cchāstreṇa pādaṃ ca tato'bhiyāti ||

Verse 17

धर्मादयो द्वादश यस्य रूप- मन्यानि चाङ्गानि तथा बलं च। आचार्ययोगे फलतीति चाहु- र्ब्रह्मार्थयोगेन च ब्रह्मचर्यम् ।।

dharmādayo dvādaśa yasya rūpa- manyāni cāṅgāni tathā balaṃ ca| ācāryayoge phalatīti cāhu- rbrahmārthayogena ca brahmacaryam ||

Verse 18

एवं प्रवृत्तो यदुपालभेत वै धनमाचार्याय तदनुप्रयच्छेत्। स तां वृत्तिं बहुगुणामेवमेति गुरोः पुत्रे भवति च वृत्तिरेषा ।।

evaṃ pravṛtto yadupālabheta vai dhanamācāryāya tadanuprayacchet| sa tāṃ vṛttiṃ bahuguṇāmevameti guroḥ putre bhavati ca vṛttireṣā ||

Verse 19

एवं वसन्सर्वतो वर्धतीह बहून्पुत्रांल्लभते च प्रतिष्ठाम्। वर्षन्ति चास्मै प्रदिशो दिशश्च वसत्यस्मिन्ब्रह्मचर्ये जनाश्च ।।

evaṃ vasansarvato vardhatīha bahūnputrāṃllabhate ca pratiṣṭhām| varṣanti cāsmai pradiśo diśaśca vasatyasminbrahmacarye janāśca ||

Verse 20

एतेन ब्रह्मंचर्येण देवा देवत्वमाप्नुवन्। ऋषयश्च महाभागा ब्रह्मलोकं मनीषिणः ।।

etena brahmaṃcaryeṇa devā devatvamāpnuvan| ṛṣayaśca mahābhāgā brahmalokaṃ manīṣiṇaḥ ||

Verse 21

गन्धर्वाणामनेनैव रूपमप्सरसमभूत् । एतेन ब्रह्मचर्येण सूर्योऽप्यह्नाय जायते ।।

gandharvāṇāmanenaiva rūpamapsarasamabhūt | etena brahmacaryeṇa sūryo'pyahnāya jāyate ||

Verse 22

आकाङ्क्ष्यार्थस्य संयोगाद्रसभेदार्थिनामिव । एवं ह्येते समाज्ञाय तादृग्भावं गता इमे ।।

ākāṅkṣyārthasya saṃyogādrasabhedārthināmiva | evaṃ hyete samājñāya tādṛgbhāvaṃ gatā ime ||

Verse 23

य आश्रयेत्पावयेच्चापि राज- न्सर्वं शरीरं तपसा तप्यमानः। एतेन वै बाल्यमभ्येति विद्वान् मृत्युं तथा स जयत्यन्तकाले ।।

ya āśrayetpāvayeccāpi rāja- nsarvaṃ śarīraṃ tapasā tapyamānaḥ| etena vai bālyamabhyeti vidvān mṛtyuṃ tathā sa jayatyantakāle ||

Verse 24

अन्तवतः क्षत्रिय ते जयन्ति लोकाञ्जनाः कर्मणा निर्मलेन । ब्रह्मैव विद्वांस्तेन चाभ्येति सर्वं नान्यः पन्था अयनाथ विद्यते ।।

antavataḥ kṣatriya te jayanti lokāñjanāḥ karmaṇā nirmalena | brahmaiva vidvāṃstena cābhyeti sarvaṃ nānyaḥ panthā ayanātha vidyate ||

Verse 25

धृतराष्ट्र उवाच। आभाति शुक्लमिव लोहितमि- वाथो कृष्णमथाञ्जनं काद्रवं वा। सद्ब्रह्मणः पश्यति योऽत्र विद्वा- न्कथं रूपं तदमृतमक्षरं पदम् ।।

dhṛtarāṣṭra uvāca| ābhāti śuklamiva lohitami- vātho kṛṣṇamathāñjanaṃ kādravaṃ vā| sadbrahmaṇaḥ paśyati yo'tra vidvā- nkathaṃ rūpaṃ tadamṛtamakṣaraṃ padam ||

Verse 26

सनत्सुजात उवाच। आभाति शुक्लमिव लोहितमि- वाथो कृष्णमायसमर्कवर्णम्। न पृथिव्यां तिष्ठति नान्तरिक्षे नैतत्समुद्रे सलिलं बिभर्ति ।।

sanatsujāta uvāca| ābhāti śuklamiva lohitami- vātho kṛṣṇamāyasamarkavarṇam| na pṛthivyāṃ tiṣṭhati nāntarikṣe naitatsamudre salilaṃ bibharti ||

Verse 27

न तारकासु न च विद्युदाश्रितं न चाभ्रेषु दृश्यते रूपमस्य। न चापि वायौ न च देवतासु नैतच्चन्द्रे दृश्यते नोत सूर्ये ।।

na tārakāsu na ca vidyudāśritaṃ na cābhreṣu dṛśyate rūpamasya| na cāpi vāyau na ca devatāsu naitaccandre dṛśyate nota sūrye ||

Verse 28

नैवर्क्षु तन्न यजुष्षु नाप्यथर्वसु न दृश्यते वै विमलेषु सामसु। रथन्तरे बार्हद्रथे वापि राज- न्महाव्रते नैव दृश्येद्भ्रुवं तत् ।।

naivarkṣu tanna yajuṣṣu nāpyatharvasu na dṛśyate vai vimaleṣu sāmasu| rathantare bārhadrathe vāpi rāja- nmahāvrate naiva dṛśyedbhruvaṃ tat ||

Verse 29

अपारणीयं तमसः परस्ता- त्तदन्तकोऽप्येति विनाशकाले। अणीयो रूपं क्षुरधारया समं महच्च रूपं तद्वै पर्वतेभ्यः ।।

apāraṇīyaṃ tamasaḥ parastā- ttadantako'pyeti vināśakāle| aṇīyo rūpaṃ kṣuradhārayā samaṃ mahacca rūpaṃ tadvai parvatebhyaḥ ||

Verse 30

सा प्रतिष्ठा तदमृतं लोकास्तद्ब्रह्म तद्यशः । भूतानि जझिरे तस्मात्प्रलयं यान्ति तत्र हि ।।

sā pratiṣṭhā tadamṛtaṃ lokāstadbrahma tadyaśaḥ | bhūtāni jajhire tasmātpralayaṃ yānti tatra hi ||

Verse 31

अनामयं तन्महदुद्यतं यशो वाचो विकारं कवयो वदन्ति। यस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ।।

anāmayaṃ tanmahadudyataṃ yaśo vāco vikāraṃ kavayo vadanti| yasmiñjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitaṃ ye tadviduramṛtāste bhavanti ||

Verse 32

तदेतदह्ना संस्थितं भाति सर्वं तदात्मवित्पश्यति ज्ञानयोगात्। तस्मिञ्जगत्सर्वमिदं प्रतिष्ठितं ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्ति ।।

tadetadahnā saṃsthitaṃ bhāti sarvaṃ tadātmavitpaśyati jñānayogāt| tasmiñjagatsarvamidaṃ pratiṣṭhitaṃ ye tadviduramṛtāste bhavanti ||